Быццё 24 разьдзел

 

 

І састарыўся Абрагам, і быў многіх гадоў, і Госпад дабраслаўляў яго ва ўсім.

 

Был же ест Авраамъ старъ и дневъ многихъ, и Господь во всемъ благославилъ былъ его.

І сказаў Абрагам слузе, загадчыку дому свайго, які распараджаўся ўсім, што ў яго было: «Палажы руку сваю пад сцягно маё,

 

Рече же ко слузе старейшему дому своего, обладающему всемъ имениемъ его: «Подложи руку свою подъ бедра моя

і я папрашу цябе ў імя Госпада, Бога неба і Бога зямлі, каб ты не браў жонку для сына майго з дачок хананейскіх, сярод якіх жыву,

 

и заклину тя Господемъ, Богомъ небеси и земли, да не поимеши жены сыну моему от дщеръ Хананейскихъ, с нимиже живу,

але пойдзеш у зямлю маю і да радні маёй і адтуль возьмеш жонку сыну майму, Ізааку».

 

но до земли, от неаже азъ есмъ, и до племени моего пойдеши и оттоле приведеши жену сыну моему Ісааку».

Паслугач адказаў: «Калі б жанчына не хацела са мною прыйсці ў гэту зямлю, ці павінен я тады завесці сына твайго ў зямлю, з якой ты паходзіш?»

 

Отвеща к нему слуга: «Пакли же не восхощеть жена пойти со мною до земли сее, еда имам сына твоего вовести на место, с негоже вышолъ еси?»

Абрагам сказаў: «Сцеражыся, каб не завесці туды сына майго.

 

И рече Авраамъ: «Блюдися, да николи же уведешъ сына моего тамъ.

Госпад, Бог неба, Які забраў мяне з дому бацькі майго і з зямлі нараджэння майго, Ён сказаў мне і прысягнуў мне, кажучы: “Гэтую зямлю Я дам нашчадкам тваім”. Ён пашле анёла Свайго перад табою, і ты возьмеш адтуль жонку сыну майму.

 

Господь небеси и земли, Онже понялъ мене з дому отца моего и от земли рожения моего, Той молвилъ ко мне и кляся, глаголя: “Семени твоему дамъ землю сию”, — Той пошлетъ ангела Своего предъ тобою, и поимеши оттуду жену сыну моему.

Калі б жанчына не хацела ісці з табою, тады ты не будзеш звязаны прысягай. Сына майго толькі не завядзі туды».

 

Ащели ж жена не восхощеть ити с тобою, тогда чистъ будеши от заклятия сего; сына толико моего да не воведеши тамъ».

І паклаў паслугач руку сваю пад сцягно Абрагама, гаспадара свайго, і прысягнуў яму ў гэтай справе.

 

Тогда подложилъ естъ слуга руку под бедра Авраама, господина своего, и кляся ему тое для речи.

І ўзяў паслугач дзесяць вярблюдаў са статка гаспадара свайго, і выправіўся, і, выйшаўшы, накіраваўся ў Арам-Нагараім, у горад Нахора.

 

И взялъ естъ десеть вельблюдовъ господина своего от стада его и от[ъ]де, несяй с собою от всего добра господина своего. И прииде в Межиречие Сиръское ко граду Нахорову.

І калі пакінуў ён вярблюдаў для адпачынку па-за горадам каля студні пад вечар, у той час, калі жанчыны звычайна выходзяць чэрпаць ваду, то сказаў:

 

И повелелъ отпочинути велблюдомъ предъ градомъ, у кладезя воды, увечеръ, часу того, в онже обычай имають жены выходити черпати воду,

«Госпадзе, Божа гаспадара майго Абрагама, прашу, паспяшайся сёння да мяне і акажы міласэрнасць гаспадару майму Абрагаму.

 

и помолися Господу, глаголя: «Господи, Боже господина моего Авраама! Буди жъ, молю Ти ся, со мною днесь и вчини милосердие съ господиномъ моимъ Авраамомъ.

Вось жа, я стаю каля крыніцы вады, і дочкі жыхароў гэтага горада прыйдуць чэрпаць ваду.

 

Се азъ стою у кладезя воднаго, и дщеры жи вущих во граде семъ выходити будуть почерпати воды.

Дык вось, дзяўчына, якой я скажу: “Нахілі збан твой, каб я мог напіцца”, а яна адкажа: “Пі, і вярблюдам тваім я дам напіцца”, — гэта і ёсць тая, якую прызначыў Ты слузе Твайму, Ізааку, і з гэтага зразумею, што Ты аказваеш міласэрнасць гаспадару майму».

 

И сего для девица, ейже азъ рекну: “Наклони ведра своего, да напиюся”, и она же речеть ко мне: “Пий ты, и вельблюдомъ твоимъ дамъ напитися”, — сия да будеть, юже избралъ еси рабу твоему Ісааку. И по семъ поразумею, иже вчинилъ еси милосердие съ господиномъ моимъ Авраамомъ».

Яшчэ не вымавіў ён пра сябе гэтых слоў, аж вось Рэбэка, дачка Бэтуэля, сына Мілкі, жонкі Нахора, брата Абрагама, выйшла, маючы збан на плячы.

 

А ниже еще самъ в собе слова сия, глаголя, доконалъ естъ, и се Ревека исхожаше, дщера Вафуилева, сына Мельхи, жены Нахоровы, брата Авраамова, имеющи ведро на плечи своем, —

А была яна дзяўчына вельмі прыгожая, дзяўчына, якая не ведала мужа. Яна спусцілася да крыніцы, зачэрпнула поўны збан і хацела вяртацца.

 

девица красна вельми и панна лепа, онаже мужа не познала, — и ступила естъ на кладезь, и начерпала ведро воды, и навратилася въспять.

І пераняў яе паслугач, і кажа: «Дазволь мне крыху папіць вады з твайго збана».

 

Тогда тече к ней слуга Авраамовъ и рече: «Дай ми воды мало, да напиюся з ведра твоего».

Яна адказала: «Пі, гаспадару мой», і шпарка спусціла збан свой на руку сваю, і дала яму піць.

 

Она же отвещала: «Напийся, господине мой». И скоро сложила ведро на руку свою и дала пити ему.

І, калі ён напіўся, дадала: «Я начэрпаю і для вярблюдаў тваіх вады, пакуль яны ўсе не нап’юцца».

 

Егда же напился, рече к нему: «Се и вельблюдомъ твоим начерпаю воды, да вси напиются».

І, выліўшы ваду са збана ў паіла, пабегла да студні зачэрпнуць вады, і, начэрпаўшы, дала ўсім вярблюдам.

 

И вливши ведро въ поило, прибежа паки ко кладезю почерпати воды, и начерпавши, вси вельблюды напоила естъ.

Ён жа моўчкі са здзіўленнем глядзеў на яе, жадаючы ведаць, ці ўшчаслівіць Госпад падарожжа яго, ці не.

 

Он же дивляшеся ей молча, знати хотяй, аще устроилъ естъ Господь Богъ путь его, или ни.

А калі вярблюды напіліся, дастаў той чалавек залаты кольчык у нос, паўсікля вагой, і два залатыя бранзалеты на рукі яе, дзесяць сікляў вагой,

 

И потомъ, егда напилися суть вель блюдове, вынялъ естъ мужъ серязи златыи, еже важили два сикли, и два обручи, еже важили десеть сиклевъ,

і папытаўся: «Чыя ты дачка, скажы мне. Ці ў доме бацькі твайго знойдзецца месца для нас на начлег?»

 

и рече к ней: «Чия еси дщера? Споведай мне, естъ ли в доме отца твоего место ко отпочинению?»

А яна адказала: «Я дачка Бэтуэля, сына Мілкі, якога яна нарадзіла Нахору».

 

Она же отвещала: «Дщера есмъ Вафуилева, сына Нахорова, егоже породила ему Мельха».

І дадала, кажучы: «Шмат у нас саломы і ежы, і ёсць месца на начлег».

 

И к тому рече: «Плевъ и сена много ест у насъ и место пространо ко стоанию».

Тады чалавек той схіліў галаву і пакланіўся Госпаду,

 

Поклони же ся мужъ и похвали Господа Бога,

кажучы: «Няхай будзе дабраславёны Госпад, Бог гаспадара майго Абрагама, Які не ўхіліў міласэрнасці сваёй і вернасці сваёй ад гаспадара майго і правільным шляхам прывёў мяне да дому брата гаспадара майго».

 

глаголя: «Благославенъ естъ Господь, Богъ господина моего Авраама, Онже не отнялъ естъ милосердия Своего и правды от господина моего и прямым путем приведе мя в домъ брата господина моего!»

І пабегла дзяўчына, і абвясціла ў доме маці сваёй пра ўсё, што здарылася.

 

Тогда бежала девица и поведила в доме матери своей все, еже слышала была.

А Рэбэка мела брата на імя Лабан, які паспешна пайшоў да чалавека, туды, дзе была крыніца.

 

Имела пакъ ест Ревека брата, именемъ Лавана, тойже скоро вышолъ ко человеку на место, игдеже бе кладезь.

Калі ўбачыў ён кольчык у носе і бранзалеты на руках сваёй сястры і пачуў, як яна перадала ўсё слова ў слова: «Так сказаў мне [той] чалавек», ён пайшоў да чалавека, які стаяў каля вярблюдаў недалёка ад студні з вадой,

 

Егда увиделъ серязи и обручь на рукахъ в сестры своея и слышалъ вси слова, еже поведала: сия и сия молвилъ естъ ко мне мужъ той, — пришолъ к человеку, онже стоаше з вельблюды подле кладезя воды,

і сказаў яму: «Увайдзі, дабраславёны Госпадам, чаго стаіш на двары? Я прыгатаваў дом і месца для вярблюдаў».

 

и рече к нему: «Внииди, благославеный Господень. Почто стоиши въне? Устроих ти домъ и место вельблюдом твоимъ».

І ўвёў яго ў святліцу, і рассядлаў вярблюдаў, і даў саломы і корму вярблюдам, і падаў вады на мыццё ног яму і мужчынам, што прыйшлі разам з ім.

 

И воведе его в подворье, и сложи бремена с вельблюдовъ, и далъ имъ плевъ и сена, и воды наготовалъ ко умытию ногъ вельблюдомъ и мужемъ, ониже были пришли с нимъ.

І паклаў перад ім хлеб. Той гаворыць: «Не буду есці, пакуль не выкажу слоў маіх». Той адказаў: «Гавары».

 

И положилъ естъ предъ лице его хлебъ. Он же рече: «Не сяду ести, дондеже повемъ вся слова моя». Отвещали ему: «Поведь».

І ён кажа: «Я — паслугач Абрагама.

 

Тогда онъ рече: «Слуга Авраамов есмъ.

І Госпад дабраславіў асаблівым чынам майго гаспадара, і быў ён узвялічаны. Ён даў яму авечак і валоў, срэбра і золата, паслугачоў і паслугачак, вярблюдаў і аслоў.

 

И Господь Богъ благославил естъ господина моего вельми, и возвеличил его, и далъ ему овца и волы, сребро и злато, рабы и рабыня, вельблюдовъ и ословъ множество.

І нарадзіла Сара, жонка гаспадара майго, сына гаспадару майму ў старасці сваёй; і даў ён яму ўсё, што меў.

 

И по родила ест Сарра, жена господина моего, сына господину моему во старости своей, и отдалъ ему все имение, еже имеаше.

І гаспадар мой загадаў мне прысягнуць, кажучы: “Не возьмеш сыну майму жонкі з дачок хананейскіх, у зямлі якіх жыву,

 

И заклялъ естъ мене клятвою господинъ мой, глаголя: “Да не поимеши жены сыну моему от дщеръ Ханаанихъ, в нихже земли пребываю,

але падасіся ў дом бацькі майго і з радні маёй возьмеш жонку сыну майму”.

 

но до дому отца моего пойдеши и от племени моего поимеши жену сыну моему”.

Я тады сказаў гаспадару майму: “А калі б жанчына не хацела са мной ісці?”

 

Азъ же отвещахъ господину своему: “Что пакъ учиню, егда не восхощеть жена со мною ити?”

“Госпад, кажа ён, перад абліччам Якога жыву, пашле анёла Свайго з табой, і ён пакіруе дарогай тваёй. І возьмеш сыну майму жонку з радні маёй і з дому бацькі майго.

 

Рече ко мне: “Богъ, предъ Егоже лицемъ хожу, пустить ангела Своего с тобою и той справить путь твой, и поимеши жену сыну моему от родины моея и от дому отца моего;

Будзеш вольны ад наракання майго, калі прыбудзеш да сваякоў маіх, і не дадуць табе; тады вольны будзеш ад наракання майго”.

 

тогда простъ будеши от заклятия моего, егда приидеши к родине моей и не дадуть тобе”.

Дык прыбыў я сёння да крыніцы і сказаў: “Госпадзе, Божа гаспадара майго Абрагама, каб жа Ты кіраваў дарогай маёй, па якой я цяпер іду,

 

Сего для пришедъ ныне на кладезь воды и рекохъ: “Господи Боже господина моего Авраама! Аще устроилъ еси путь мой, на ньже изыйдохъ,

вось, я стаю каля крыніцы вады; і калі б дзяўчына, якая выйдзе чэрпаць ваду і пачуе ад мяне: “Дай мне крыху вады напіцца са збана твайго”,

 

се стою у кладезя сего, и девица, еже изыйдеть почерпати воды, услышить от мене слова сия: “Дай ми мало воды пити с ведра своего”

сказала мне: “І ты пі, і вярблюдам тваім я начэрпаю”, — гэта тая жанчына, якую прызначыў Госпад сыну гаспадара майго”.

 

и речеть ко мне: “Пий ты, и вельблюдомъ твоимъ почерпу”, — сия естъ жена, юже уготовалъ Господь сыну господина моего”.

Пакуль я гэтак моўчкі разважаў сам у сабе, паказалася Рэбэка, прыходзячы са збанам, які несла на плячы. І спусцілася яна да крыніцы, і начэрпала вады. А я кажу ёй: “Дай мне крыху папіць”.

 

И егда сия слова молча во уме своемъ помышляхъ, указалася естъ Ревека, идущи и несущи ведро на плечи своемъ, и ступивши на кладезь, почерпа воды. И рекохъ к ней: “Дай ми воды мало пити”.

Яна хутка зняла збан з пляча і сказала мне: “І ты пі, і вярблюдам тваім дам напіцца”. Папіў я, і напаіла яна вярблюдаў.

 

Она же скоро сложила ведро съ плеча и рекла ко мне: “Ты пий и вельблюды твоя напои”. И пилъ есмъ, и вельблюды напоила.

І спытаўся ў яе і сказаў: “Чыя ты дачка?” Яна адказала: “Я — дачка Бэтуэля, сына Нахора, якога нарадзіла яму Мілка”. Дык павесіў я кольчык у ноздры яе і ўсклаў бранзалеты на рукі яе.

 

И спыталъ есмъ от нея, глаголя: “Чия еси дщера?” Она же отвещала: “Дщера есми Вафуилева, сына Нахорова, егоже породила ест ему Мельха”. И протожъ завесихъ серязи во уши ей на окрасу лица ея и обручь возложихъ на руку ей;

І, пакланіўшыся, пачаў маліцца я Госпаду, дабраслаўляючы Госпада, Бога гаспадара майго Абрагама, Які прывёў мяне правільным шляхам, каб узяў дачку брата гаспадара майго сыну яго.

 

и падъ ниць, поклонихся Господеви и благославихъ Бога господина моего Авраама, Онже приведе мя прямымъ путемъ поняти дщеру брата господина моего сыну его.

Дзеля таго, калі акажаце ласку і вернасць гаспадару майму, паведамце мне, калі ж іншае вам даспадобы, і пра гэта скажыце мне, каб падаўся я направа або налева».

 

Сего ради, чините ли милосердие и правду съ господином моимъ, откажите ми. Ащели пакъ что иное любится вамъ, и то поведите мне, да иду направо или налево».

Адказалі Лабан і Бэтуэль: «Ад Госпада выйшла слова; мы не можам сказаць па-за воляй Яго што іншае табе.

 

Отвещали суть ему Лаванъ и Вафуилъ, глаголюще: «От Господа вышло естъ слово сее. Не можемы противу воли Его ничтоже молвити с тобою.

Вось, Рэбэка перад табой. Вазьмі яе і ідзі, і хай будзе яна жонкаю сына гаспадара твайго, як сказаў Госпад».

 

Се Ревека предъ тобою естъ, поими ю и иди, да будеть жена сына господина твоего, якоже глаголалъ естъ Господь».

Калі пачуў гэта паслугач Абрагама, то, упаўшы на зямлю, пачаў маліцца Госпаду.

 

Сия внегда услышалъ ест слуга Авраамовъ, паде и поклонися Господеви до земли.

Затым, дастаўшы срэбраныя і залатыя рэчы ды шаты, даў іх Рэбэцы, і даў каштоўныя рэчы брату яе і маці.

 

И добывъ сосудовъ сребреных и златыхъ и ризы, далъ естъ Ревеце дары; братии теже ее и матери дары подавалъ.

Тады елі і пілі ён сам і мужчыны, якія былі з ім, і там пераначавалі. А ўстаўшы раніцай, сказаў паслугач: «Пусціце мяне, каб вярнуўся я да гаспадара майго».

 

И начаша пировати, ядоша же и пиша вкупе и пребываше ту. Воставъ пакъ рано, глаголалъ ест слуга: «Отпустите мене, да иду к господину своему».

І адказалі брат яе і маці: «Хай застанецца дзяўчына прынамсі дзесяць дзён у нас, а потым выправіцца».

 

И отвещали суть братия ее и мати, глаголюще: «Да пребудеть еще в насъ девица з десеть дней и потомъ пойдеть с тобою».

«Не затрымлівайце мяне, кажа ён, бо Госпад накіраваў дарогу маю. Адпусціце мяне, каб я паспяшыў да гаспадара майго».

 

И рече к нимъ: «Не задерживайте мене, понеже Господь устроилъ естъ путь мой; пустите мя, да иду к господину моему».

Сказалі яны: «Паклічам дзяўчыну і запытаемся яе волі».

 

И рекоша к нему: «Позовимо девицу и спытаемъ воли ея».

Калі пакліканая прыйшла, запыталі яе: «Хочаш ісці з гэтым чалавекам?» Яна кажа: «Пайду».

 

И егда, позваная, пришла, пыталися суть: «Хощеши ли ити с человеком симъ?» Она же рече: «Пойду».

Дык адпусцілі Рэбэку, сястру сваю, і карміліцу яе, і паслугача Абрагама, і спадарожных яго,

 

Тогда отпустили суть ее и Дельвору, кормилицу ея, и слугу Авраамова, и всехъ, еже с нимъ быша.

жадаючы ўсяго найлепшага сястры сваёй і кажучы: «Ты — сястра наша, расці ў тысячы тысяч, і хай патомства тваё здабудзе брамы сваіх ворагаў!»

 

И благославиша Ревеку, сестру свою, глаголюще: «Сестра наша есь. Розмножися ж в тысеща тысещей, и да прииметь семя твое грады враговъ своихъ!»

Тады ўзнялася Рэбэка і яе паслугачкі і, сеўшы на вярблюдаў, падаліся ў дарогу за [тым] чалавекам. І паслугач забраў Рэбэку, і выехаў.

 

Въставши же Ревека и рабыне ея, всядоша на вельблюды и идоша за мужемъ, онже, поспешая, навращашеся к господину своему.

А Ізаак, які жыў у зямлі Нагэб, акурат вяртаўся ад студні Лахай-Рой.

 

Того пакъ часу прохожаше Ісаакъ по пути, еже ведеть ко кладезю, именем Живаго и Видящего, живяше бо тогда в земли полуденной

І выйшаў Ізаак на поле надвячоркам памаркоціцца. Калі падняў ён вочы, убачыў вярблюдаў надыходзячых.

 

и вышелъ былъ подивитися на поле на вечеръ. И егда воздвиже очи свое, узрелъ естъ вельблюды, идуще здалека.

Рэбэка таксама падняла вочы і ўбачыла Ізаака, і сышла яна з вярблюда.

 

Ревека же, увидевши Ісаака, ссела естъ з вельблюда

І пытаецца ў паслугача: «Што гэта за чалавек, які ідзе праз поле насустрач нам?» Ён сказаў ёй: «Сам гаспадар мой». Тады яна, хутка ўзяўшы вэлюм, прыкрылася.

 

и рече ко служебнику: «Кто естъ мужъ той, онже идет по полю во стретение намъ?» Отповеделъ ей: «Той ест господичичь мой». Тогда она, вземши скоро плащъ свой, закры лице свое.

А паслугач усё, што ўчыніў, расказаў Ізааку.

 

Служебникъ пакъ вси речи, еже учинилъ, поведал господину своему Ісааку.

І той увёў яе ў палатку Сары, маці сваёй, і ўзяў Рэбэку за жонку, і пакахаў яе, і яна была суцяшэннем яму па смерці маці яго.

 

Ісаакъ же, вземъ Ревеку, во ве де в домъ Сарры, матери своея, и понял ю собе за жену.a И тако вельми возлюбилъ ее, иже болесть, юже по смерти матери своея имеаше, уменшена естъ ему.