Быццё 42 разьдзел

 

 

Калі пачуў Якуб, што харчаванне прадаецца ў Егіпце, сказаў сынам сваім: «Чаму вы аглядаецеся адзін на аднаго?

 

Слышав же Яковъ, яко пшеницу продають во Египте, рече сыномъ своимъ: «Почто медлите?

Я чуў, што ў Егіпце прадаюць пшаніцу. Схадзіце і купіце для нас, што патрэбна, каб мы маглі пражыць і не памерлі з нястачы».

 

Се убо слышахъ, иже пища продается во Египте. Сниидите ж и купите нам жита, да можем живи остати и не помремъ от гладу».

І дзесяць братоў Язэпа выбраліся, каб купіць збожжа ў Егіпце,

 

Тогда шло естъ братии Іосифовы десеть купити жита во Египте.

а Бэньяміна, брата Язэпа, Якуб утрымаў дома, кажучы яго братам: «Каб у дарозе не здарылася чаго нядобрага».

 

Вениамина же не пусти Яков со братиею его, глаголя: «Да не прилучится ему что злое на пути».

І сыны Ізраэля прыбылі ў зямлю Егіпецкую з іншымі, якія ішлі, каб купіць збожжа, бо голад быў у зямлі Ханаан.

 

И вниидоша до земли Египетское со иными, ониже шли суть куповати жита, былъ убо тогда гладъ в земли Ханаони.

І Язэп быў правіцелем у зямлі Егіпецкай, і за яго згодай прадавалася збожжа народам. І калі прыбылі браты Язэпа і пакланіліся яму нізка да зямлі,

 

Іосиф же былъ ест князь в земли Египетской и съ его повелениемъ жито людемъ продаваху. И внегда поклонишеся пред нимъ братия его,

ён пазнаў іх і, як бы ў чужых, строга запытаўся ў іх: «Адкуль прыбылі вы?» Яны адказалі: «З зямлі Ханаан, каб купіць харчоў для пражыцця».

 

и познавъ их, яко бы къ чуждимъ, прикро молвилъ естъ к нимъ, глаголя: «Отколе есте пришли?» Они же отповедели ему: «От земли Ханаони приидохомъ купити пище».

І ён сам пазнаў братоў, але імі не быў пазнаны.

 

Братию же свою познавъ, Іосифъ не сказашеся имъ, и не познанъ естъ от нихъ.

І, прыпомніўшы сны, якія калісьці бачыў, сказаў ім: «Шпіёны вы, прыйшлі вы, каб агледзець месцы неўмацаваныя!»

 

И воспомянувши на сны своя, еже предъ тымъ видел, рече к нимъ: «Прозиратаи есте и согледати страны некрепчейшее земли сея приидосте».

Яны адказалі: «Не, гаспадару, гэта — паслугачы твае, прыбылі, каб купіць харчоў.

 

Они же отвещали ему, глаголюще: «Не естъ тако, господине, но раби твои приидохомъ купити пищи.

Усе мы — сыны аднаго чалавека, шчырыя мы, і нічога рабы твае не надумваюць благога».

 

Вси сынове единаго мужа есмо. Мирне приидохомъ, и ниже раби твои помяшляють что злого».

Ён ім адказаў: «Не, прыбылі вы, каб агледзець неўмацаваныя месцы гэтай зямлі!»

 

К ним же рече Іосифъ: «Иначей- ть естъ, согледати пришли есте градовъ неограженыхъ земли сее».

А яны сказалі: «Нас дванаццаць братоў, паслугачоў тваіх, сыноў аднаго чалавека ў Ханаане. Наймалодшы застаўся з бацькам нашым, а аднаго ўжо няма».

 

Они же рекоша: «Дванадесять насъ братий, рабовъ твоих, сыновъ мужа единаго в земли Ханаани. Молодший со отцемъ нашимъ естъ, а о иномъ, естъ ли живъ, не ведаемъ».

Сказаў: «Так ёсць, як я вам сказаў: вы шпіёны!

 

Рече имъ: «Сие естъ, еже рекох вамъ, яко прозиратаи есте,

Таму праверу вас. Прысягаю жыццём фараона, не выйдзеце адсюль, пакуль не прыбудзе наймалодшы брат ваш!

 

сим мне явисте. Тако ми здравия фараонова, иже не вынидете отселе, дондеже приидеть братъ вашъ младший семо!

Пашліце з вас аднаго, і хай ён прывядзе яго. Вы ж застанецеся ў вязніцы, пакуль не высветліцца, што вы сказалі: ці праўдзіва, ці фальшыва. Інакш, прысягаю жыццём фараона, шпіёны вы!»

 

Пошлите жъ от себе единого, да приведеть его; а вы будете во оковахъ, дондеже познаю, правда ли ест, еже глаголасте, чили ни. Иначей се клинуся здравиемъ фараоновымъ, яко прозиратаи есте».

І аддаў іх пад варту на тры дні.

 

И преда их до темнице за три дни.

На трэці дзень, вывеўшы іх з вязніцы, сказаў: «Рабіце, што загадаў, і будзеце жыць, бо я баюся Бога.

 

Во третий же день, внегда выведоша ихъ из темнице, рече к нимъ: «Учините такъ, якоже повелех вамъ, и живи будете, боюся убо азъ Бога.

Калі шчырыя вы, адзін брат ваш застанецца ў вязніцы, а вы ідзіце і вязіце збожжа, якое купілі, да дамоў вашых,

 

Естъли же мирнии есте, братъ вашъ единъ окованъ да седить в темници, а вы отойдите и донесите жито, еже куписте, в домы своя,

ды брата вашага наймалодшага да мяне прывядзіце, каб я мог праверыць вашыя словы, і вы не памраце» І яны зрабілі, як ён загадаў,

 

и брата своего молодшего ко мне приведите, да искушу словъ вашихъ, и не зомрете». И вчинили суть, якоже повеле имъ.

і гаварылі паміж сабою: «Заслужана гэта церпім, бо правініліся мы адносна брата нашага. Бачылі мы гора душы яго, як прасіўся ў нас, а мы не выслухалі. Таму і на нас прыйшла гэтая бяда».

 

И глаголаша вкупе: «Годне сия терпимы, согрешихомъ убо противу брату нашему, видяще скорбление души его, егда моляшеся намъ и не хотехомъ послушати его. Сего деля пришла на нас вся печаль сия».

А Рубэн гаворыць: «Ці не казаў я вам: “Не грашыце супраць хлопца?” І не паслухалі мяне. Кроў яго спаганяецца».

 

От них же един, именемъ Рувимъ, рече: «Не рекох ли тогда вамъ: “Не приобижайте детища”? И не послушасте мене, и се кровь его возыскается».

І не ведалі яны, што Язэп разумее, бо з імі размаўляў праз перакладчыка.

 

Не ведяху же того, яко разуме имъ Іосифъ, толковина бо молвяше межи ними.

І адышоў ён хутчэй, і заплакаў, і, вярнуўшыся, гаварыў з імі.

 

Отхилив же ся от нихъ мало Іосифъ и проплака, и обратився, паки с ними молвяше; и понявъ Симеона, связа его пред ними.

І адлучыў ад іх Сімона, і ў іх прысутнасці загадаў яго звязаць. І загадаў напоўніць мяхі іх збожжам, і каб ў кожным мяху былі ўложаны дадзеныя імі грошы, і каб далі ім яшчэ харчоў на дарогу. Так і было зроблена.

 

И повелелъ рабомъ своимъ насыпати мехи их пшенице, и въкласти пенези их единому каждому в мехъ его, и к тому дати имъ брашна на путь. И вчинили суть тако.

І яны, усклаўшы збожжа на аслоў сваіх, падаліся ў дарогу.

 

Тогда они, возложивъши пшеницу на ослы своя, от[ъ]идоша.

Калі адзін з іх адкрыў мех свой, каб пакарміць асла ў заездзе, убачыў грошы наверсе ў мяху,

 

Отвязавъ единъ мехъ, абы далъ пищу ослятомъ наa пути, узрелъ ест пенези на верху устия меха,

і сказаў братам сваім: «Вярнулі мне грошы, вось, яны ляжаць у мяху!» Яны здзівіліся і ўстрывожыліся разам, і казалі: «Што гэта такое, што нам гэтак Бог зрабіў?»

 

и рече братии своей: «Навращены суть мне пенези, се в меху лежать». И здивилися, и вжаслися суть вкупе, глаголюще: «Ичто ест сее, еже учини намъ Богъ?»

І прыйшлі яны да Якуба, бацькі свайго, у зямлю Ханаан, і расказалі яму ўсё, што здарылася з імі, кажучы:

 

И приидоша ко Якову, отцу своему, в землю Ханаоню, и поведаша ему все, еже ся было имъ пригодило, глаголюще:

«Гаварыў з намі правіцель зямлі строга і думаў, што мы — шпіёны у гэтай правінцыі.

 

«Молвилъ ест к намъ господинъ земли прикре и мнелъ насъ быти согледатайми страны тое.

Мы яму адказалі: “Мы шчырыя і не надумваем ніякіх подступаў,

 

К нему же рекохомъ: “Мирънии есмо и ниже что злого мыслымы.b

нарадзіліся мы дванаццаць братоў у аднаго бацькі, аднаго ўжо няма, наймалодшы з бацькам нашым у зямлі Ханаан”.

 

Дванадесять естъ насъ братовъ, от единого отца спложеныхъ. О единомъ не ведаемъ, жив ли естъ, молодший со отцемъ нашимъ остался в земли Ханаони”.

І сказаў нам [той] чалавек, правіцель зямлі: “Вось як праверу, ці вы шчырыя: аднаго брата вашага пакіньце ў мяне, а харчы, неабходныя ў дамах вашых, вазьміце і ідзіце;

 

Он же рече к нам: “По сему увемъ, яко мирнии есте: брата своего единого оставте у мене и пище, потребное до домовъ вашихъ, наберите, и отойдите;

брата вашага найменшага прывядзіце да мяне, каб я пераканаўся, што вы не шпіёны. А таго, што ў путах, зможаце забраць назад і далей будзеце мець дазваленне хадзіць па гэтай зямлі”».

 

и брата своего молодшего приведите семо, да познаю, иже не есте прозиратаи, и сего, иже во оковахъ держанъ будеть, с собою возмете, и потом все, еже восхощете купити, свободу имейте».

Па гэтай размове, калі высыпалі яны збожжа, кожны знайшоў наверсе меха капшук з грашамі. І ўсе разам надта спалохаліся.

 

И сие поведевши, егда высыпываху пшеницу, вси знайдоша пенези, завязаны при устиехъ меховъ. И внегда улякнулися вкупе,

І сказаў бацька Якуб: «Зрабілі вы, што я застаюся без дзяцей: Язэпа няма, Сімяон у вязніцы, Бэньяміна забярэце. На мяне ўсе гэтыя беды нахлынулі».

 

рече к нимъ отець их Яковъ: «Вчинили есте, абыхъ без чадъ былъ: Іосиф не естъ живъ, Симеонъ седить во оковахъ и Вениамина заведете. На мене вси тые злые речи звалили!»

А Рубэн сказаў яму: «Калі не вярну яго табе, забі двух сыноў маіх. Аддай яго ў рукі мае, а я яго вярну табе».

 

Отвеща ему Рувимъ: «Обу сыну моихъ убий, естъли же не приведу тобе его назадъ. Дай и в руце мое, и азъ навращу тобе его».

А той адказаў: «Не пойдзе сын мой з вамі. Брат яго памёр, ён толькі адзін застаўся: калі яму што нядобрае здарыцца ў дарозе, загоніце сівізну маю з болем у апраметную».

 

Рече имъ: «Не пойдеть сынъ мой с вами, братъ его умре и той самъ остал: пригодит ли ся ему что злого на пути или в земли, камо жъ вы пойдете, то сведете шедины мое с болестию во адъ».