Лявіт 25 разьдзел

 

 

Вось што сказаў Госпад Майсею на гары Сінай, гаворачы:

 

Молвилъ естъ Господь Моисееви на горе Синай:

«Аб’яві сынам Ізраэля і скажы ім: “Калі вы ўвойдзеце ў зямлю, якую Я дам вам, тады і зямля таксама павінна святкаваць суботу Госпада.

 

«Ирци сыномъ Ізраилевымъ, глаголя: внегда вниидете до земли, юже Азъ дамъ вам, светити будете празникъ Господень.

Шэсць гадоў будзеш засяваць поле сваё і шэсць гадоў будзеш абразаць вінаграднік свой ды збіраць у ім плады,

 

Шесть летъ сеяти будеши на рольи твоей и шесть лет резати будеши виноградъ твой и обирати будеши вино с него,

але ў сёмы год хай будзе субота супачынку для зямлі, субота для Госпада. Не будзеш засяваць поля свайго і падразаць вінаградніку свайго.

 

седмое пакъ лето свято будеть земли, покой Господень. На поли не посееши и винограда не обрежеши,

Што само вырасце на полі, не будзеш жаць таго, і не будзеш збіраць вінаграду неабрэзанага. Бо гэта будзе год адпачынку для зямлі.

 

и тыхъ речей, еже сама земля с себе народить, не будете жати, и грознов первыхъ не будеши збирати, яко во время збирания вина, понеже лето отпочинения земли естъ.

І будзе гэта на працягу суботы зямлі вам у ежу: табе, і паслугачу твайму, і паслугачцы тваёй, і парабку твайму, і прышэльцам, якія жывуць у цябе,

 

Но да будуть вамъ на пищу, тобе и рабу твоему, и рабини, и наймиту твоему, теже и гостю, еже у тебе естъ;

і жывёле тваёй, і звярам, якія жывуць на зямлі тваёй, усё, што родзіцца, паслужыць ежаю.

 

скоту твоему и зверемъ вси речи, еже ся народять, будут въ ядь.

Палічы таксама сабе сем гадоў суботніх, значыць сем разоў па сем гадоў, так што разам складуць яны сорак дзевяць гадоў.

 

Сочтете к тому собе седми недель дни, то естъ седмижды седмъ, еже суть четыредесятъ и деветь летъ.

І затрубіш у трубу ў сёмы месяц, у дзесяты дзень месяца, у дзень ачышчэння зайграеш на трубе на ўсёй зямлі вашай.

 

И будете трубити у трубы во десятый день седмаго месеца, часу Очищения, по всей земли вашей.

І будзеце святкаваць пяцідзесяты год, і аб’явіце свабоду на зямлі ўсім жыхарам яе. Гэта будзе для вас юбілей. Кожны з вас вернецца да сваёй уласнасці, ды кожны вернецца ў ранейшую сям’ю.

 

И посветите лето пятдесятое, и назовете е Отпущение всемъ, живущимъ в земли вашой. Сее воистинну естъ лето милостивое, навратится убо мужъ во достоание свое и человекъ каждый в рожение свое первое.

Пяцідзесяты год будзе для вас годам юбілейным; не будзеце сеяць, не будзеце жаць таго, што вырасце ў полі, і не будзеце збіраць неабрэзанага вінаграду,

 

Яко милостивое естъ и пятьдесятое лето, не будете сеяти в немъ ани жати на полехъ, еже само ся народить. Теже первыхъ плодовъ не будете збирати з виноградов

бо гэта юбілей; хай будзе ён святым для вас, будзеце есці плады, адразу сабраныя з поля.

 

для свята лета милостиваго, но скоро снесте, собравши.

У гэты год юбілейны кожны з вас вернецца да сваёй уласнасці.

 

В тое лето отставления да возвратятся вси на отчизны своя.

Калі што будзеце прадаваць блізкаму або купляць ад яго, не крыўдзіце адзін брат другога, але паводле ліку гадоў пасля юбілею ты будзеш купляць у яго,

 

Егда что продаси другу твоему или купиши от него, не засмущай друга своего,

ды паводле ліку гадоў ураджаю ён будзе прадаваць табе.

 

но по летехъ от лета отпущения купиши от него и по числу житъ да продасть тобе.

Чым больш гадоў застаецца пасля юбілею, тым больш вырасце цана, а чым менш гадоў налічыш, тым меншай стане цана продажу, бо ён прадасць табе час пладоў.

 

Чимъ более будеть лет от лета отпущения, тымъ болшая будет и цена; пакли же менши достанется летъ, такоже меншая и заплата будеть, времена убо житъ продасть тобе.

Не крыўдзіце адзін аднаго, але бойцеся Бога свайго, бо Я — Госпад, Бог ваш!

 

Не обидте и не прелщайте вкупе братию вашу, но единый каждый да побоится Господа, яко Азъ есмъ Бог вашъ!

Спаўняйце прыказанні Мае і законы, беражыце і выконвайце іх, каб маглі жыць на зямлі без ніякага страху.

 

Чините жъ повеления Моя и суды Моя сохраните и наполните, да можете жити на земли безъ всякого страху,

І будзе зямля даваць вам плод свой, і вы будзеце сытымі, і спакойна будзеце жыць на ёй.

 

и дасть вамъ земля плоды своя, и будете ясти даже до сытости, не боящеся никого.

А калі запытаеце: “Што мы будзем есці ў сёмым годзе, калі не будзем сеяць ані збіраць пладоў нашых?”

 

Естъли же пакъ возглаголете: “Что ж будемы ести во седмое лето, не будем ли сеяти на полехъ и ни збирати овощевъ нашихъ?”,

Я спашлю на вас дабраславенства Маё ў шостым годзе так, што яно створыць пладоў на тры гады.

 

пущу Азъ благославление Свое на лето шестое, и выдасть земля плодъ яко бы за три лета.

У восьмым годзе будзеце сеяць і будзеце есці з даўнейшых пладоў аж да дзевятага года, аж пакуль не вырасце новы ўраджай, будзеце есці старое.

 

И сеяти будете на лето осмое а ести жита старые даже до лета девятого, поколе поспеют плоды новые.

Зямлю не належыць прадаваць назаўсёды, бо яна — Мая, а вы — прышэльцы і пасяленцы ў Мяне.

 

Земля же не будеть продавана во веки, Моя убо естъ, вы же пришелци и обыватели на ней Мои есте,

Таму ўся зямля, якая ў вашым валоданні, будзе прадавацца вамі пад умовай выкупу.

 

сего деля всякое страны вашее во искупа место продавана будеть земля.

Калі збяднее брат твой і прадасць частку сваёй маёмасці, дык хай прыйдзе блізкі яго сваяк як адкупіцель і выкупіць маёмасць, прададзеную братам.

 

Естъли бы приубожалъ братъ твой и продал отчизну свою, и захотел бы ближний его имети ю, можеть выкупити, что онъ продал.

Калі ж хто не мае адкупіцеля, але сам зможа знайсці належныя сродкі на выкуп,

 

Ащели же не имать ближнего и возможеть самъ достати сребра къ выплачению отчизны своея,

дык падлічыць ён гады ад часу продажу і зверне рэшту пакупніку, і гэтак верне сваю маёмасць.

 

то сочтеть вси жита, еже побрал ест от того лета, яко продалъ, и чего не достало будетъ, доплатит ему и тако возметь паки отчизну свою.

Калі аднак не здабудзе рука яго належных сродкаў на выкуп, то пакупнік будзе валодаць тым, што купіў, аж да юбілейнага года. А ў юбілейны год усё прададзенае вернецца гаспадару і ранейшаму ўладальніку.

 

Естъли же не возможеть добыти сребра, держати будеть купивый даже до лета отпущения, в тое убо лето отпущения всякая земля проданая да навратится ко первому господину, владетелю ея.

Калі хто прадасць дом у горадзе, акружанам мурам, то будзе мець права на выкуп аж да канца года; закон выкупу будзе трываць год.

 

Кто бы пак продал домъ свой во граде ограженном, той может его опять выкупити во сконании единого лета.

Калі ён не выкупіць і год завершыцца, завалодае ім пакупнік і нашчадкі яго навечна; і ён не зможа быць выкуплены, нават у юбілейны год.

 

Естъли жъ не выкупить, а годъ целый минеть, тогда той, онже купилъ, владети будеть домомъ тым и потомкове его во веки, и не возможет ся высвободити ани в лето отпущения.

Дом у паселішчы, які не абведзены мурам, будзе прадавацца на роўні з зямлёю, дык можа быць выкуплены, і ў юбілейным годзе вернецца гаспадару.

 

Пакли же будеть дворъ в селе и в посаде, не имея около стены градовы, то да продается, якоже естъ обычай продавати поля. Не выплатится ли первей, то в лето отпущения да навратится господину его первому.

Што да дамоў левітаў, якія знаходзяцца ў гарадах іх валодання, то яны заўсёды могуць быць імі выкуплены.

 

Дворы пакъ леувитские, еже суть во градехъ ограженныхъ, всегда могуть выкуплены быти.

Калі ж хто будзе купляць у левітаў, то дом і горад у юбілейным годзе вернуцца гаспадарам, бо дамы гарадоў левітаў лічацца іх маёмасцю сярод сыноў Ізраэля.

 

А естъли же не выкупять, тогда в лето оставления да навратятся к ним, понеже дворы леувитские во градехъ даны суть имъ в достоание посреди сыновъ Ізраилевыхъ.

Таксама і палеткаў вакол іх гарадоў нельга прадаваць, дзеля таго што гэта іх вечная маёмасць.

 

Посады пакъ ихъ не будуть продаваны, яко отчизна ест имъ вечная.

Калі брат твой збяднее і аслабее рука яго ў цябе, дык падтрымай яго, і хай жыве з табою, хаця б як прышэлец або пасяленец.

 

Аще приубожаеть братъ твой и не возможеть рукома своима покормитися, и ты приимеши его к собе, яко чужего или прихода, и поживет у тебе,

Не бяры ад яго працэнтаў, ані ліхвы таго, што ты даў. Бойся Бога твайго, каб брат твой мог жыць у цябе.

 

да не возмеши от него резу и ни росту, толико тое, еже позычиши ему: бойся Господа, Бога твоего, да можеть жывъ быти братъ твой подле тебе.

Не давай яму грошай сваіх на працэнты і не вымагай ад яго ліхвы за ежу тваю.

 

Сребра твоего не даси ему на лихву и от жита, еже даси наспы, не пожедаеши от него.

Я — Госпад, Бог ваш, Які вывеў вас з зямлі Егіпецкай, каб даць вам зямлю Ханаан ды каб быць вашым Богам!

 

Азъ есмъ Господь, Богъ вашъ, изведый васъ з земли Егыпетское дати вамъ землю Ханаоню, и буду вамъ в Бога!

Калі брат твой з убогасці змушаны будзе прадацца табе, не прыціскай яго работаю нявольнікаў,

 

Естъли же для великое нищеты продасться тобе самъ братъ твой, да не зазлиши ему роботою тяжкою подле иныхъ рабовъ, ихже накупилъ есь,

але будзеш з ім абыходзіцца як з парабкам і пасяленцам. Будзе ён табе служыць толькі да года юбілейнага,

 

но яко наймитъ и сусед да пребудеть у тебе даже до лета отпущения,

а тады разам са сваімі дзецьмі выйдзе ён ад цябе і вернецца да сваёй радні, ва ўласнасць бацькоў сваіх.

 

и потом да от[ъ]идеть от тебе з детми своими и навратится опят к родине своей и к достоанию отца своего,

Бо яны — Мае нявольнікі, Я іх вывеў з зямлі Егіпецкай; не павінны яны быць прадаваныя як нявольнікі.

 

Мои убо раби суть и Азъ выведохъ ихъ з земли Египетское. Сего деля не будуть продаваны, яко иные раби.

Не будзеш уціскаць іх моцна, але будзеш баяцца Бога твайго.

 

Да не стужиши ему насилиемъ, но бойся Господа, Бога своего.

Калі б патрэбен быў табе нявольнік або нявольніца, купляй іх у тых народаў, што навокал цябе.

 

Рабъ и рабыня да будуть вам от людей иного языку, еже около вас суть.

Таксама купляйце дзяцей прышэльцаў, якія пасяліліся ў вас, і з сям’і іх, якая жыве ў вас і якую стварылі яны на зямлі вашай. Яны будуць вашай уласнасцю,

 

И гости, еже к вамъ приходят, или чада их, зроженая в земли вашей, — сии да будуть раби ваши,

і як спадчыну перадавайце іх сынам вашым, і майце іх назаўсёды як нявольнікаў. Але братоў сваіх, сыноў Ізраэля, не прыгнятайце сілаю.

 

и правом дедичным оставите е потомком вашим и владети ими будут во веки. Братию же вашу, сыны Ізраилевы, не собижайте насилием.

Калі чужынец або пасяленец твой разбагацее, а брат твой збяднее і запрадасца чужынцу, што пасяліўся ў вас, або каму другому з яго сям’і,

 

Естъли пак розбогатеет и розмножится межи вами чужоземець, а братъ твой продал бы ся ему для великого убожества или некому от рода его,

дык пасля продажу можа ён быць выкуплены. Хай тады хто з братоў яго выкупіць яго:

 

могуть и выкупити кто восхощеть от братии его или от ближнихъ приетелей.

ці дзяцька, ці сын яго, ці сваяк, ці хто блізкі. А калі зможа, сам сябе хай выкупіць.

 

Пакли же сам возможет ся выплатити, да ся выкупить по тому:

І ён павінен разлічыцца з тым, хто купіў яго, пачынаючы з таго года, калі ён прадаў сябе, да года юбілейнага, і грошы, за якія ён прадаў сябе, належыць аддаць яму па лічбе гадоў і па правіле найміта.

 

да сочтет лета от часу, во нже ест продан, даже до лета отпущения, и тако розочтет сребро, занеже былъ продан по числу летъ. И отложив, что слушно ест на раба купленаго,

Але калі да юбілейнага года застаецца многа гадоў, то адпаведна да лічбы іх павялічыць ён цану выкупу адносна цаны пакупкі.

 

естъли более останется летъ к лету отпущения, по тому дасть и сребро;

А калі застаецца нямнога, палічыць іх, і адпаведна ліку тых гадоў заплаціць свой выкуп пакупніку, колькі засталося гадоў

 

пакли же мало, учинить почет с ним по числу летъ и выкупится.

ад тых, якія ён раней адслужыў як найміт за наёмную плату. Хай не ўціскае яго строга перад абліччам сваім.

 

Не будеть его неволити, гледящему тобе.

Калі ж такім чынам выкупіцца не зможа, то ў годзе юбілейным вызваліцца разам з дзецьмі сваімі.

 

Ащели же сам не выкупится, то в лето отпущения вынидеть свободен з детми своими,

Бо сыны Ізраэля — гэта Мае нявольнікі, якіх Я вывеў з зямлі Егіпецкай. Я — Госпад, Бог ваш!

 

Мои убо суть раби сынове Ізъраилевы, ихже выведохъ з земли Египетское.