Другі закон 4 разьдзел

 

 

А цяпер, Ізраэль, слухай прыказанні і законы, якім я вучу вас, каб, выконваючы іх, вы жылі, і ўвайшлі, і завалодалі зямлёю, якую мае даць вам Госпад, Бог бацькоў вашых.

 

Протожъ ныне, Ізраилю, послушай заповедей и судовъ, ихже азъ буду учити васъ, да бы полнячи е были бысте живи, и вшедъши, да владнете землею, юже Господь, Богъ отцев вашихъ, дасть вамъ.

Не дадавайце нічога да слова, што я вам кажу, ані аднімайце ад яго; выконвайце прыказанні Госпада, Бога вашага, якія я вам загадваю.

 

Не приложите жъ ко словомъ сим, еже глаголю вамъ, ничто же и ни отнимайте от них, сохраните заповеди Господа, Бога вашего, еже поведаю вамъ днесь.

Вочы вашы бачылі ўсё, што зрабіў Госпад супраць Баал-Пэгора, як Ён вынішчыў сярод вас усіх паслядоўнікаў яго.

 

Очи ваше видели суть вся, елика учинил естъ Богъ Вель-Фегоровиa, и яко погубилъ естъ всехъ кланяющихся кумиру тому от среды васъ.

А вы ўсе, якія засталіся вернымі Госпаду, Богу вашаму, жывеце аж па сённяшні дзень.

 

Вы пакъ, иже служите Господу, Богу вашему, живи есте вси даже до днешнего дня.

Вось жа, я навучыў вас прыказанням і законам, як загадаў мне Госпад, Бог мой, каб вы так рабілі ў той зямлі, якую маеце атрымаць ва ўласнасць.

 

Ведаете, иже учил есмъ васъ приказаней и судовъ, якоже повелел мне естъ Господь, Богъ мой. Тако вы полнити будете е в земли, еюже владети начнете,

Беражыце і выконвайце іх, бо ў гэтым мудрасць ваша і разумнасць перад народамі, якія, чуючы аб усіх прыказаннях гэтых, будуць казаць: «Вось народ мудры і разумны, племя гэтае вялікае!»

 

да соблюдете в ней и деломъ наполните. Сия естъ воистинну ваша мудрость и розумъ пред человеки, да бы они, услышавши вси заповеди сие, и рекли: “Се людие мудрии и разумнии и мнозии велми”.

Бо дзе ж ёсць другі народ такі вялікі, які б меў так блізкіх сабе багоў, як Госпад, Бог наш, Які бывае з намі, калі мы Яго прызываем?

 

И ниже естъ под небесемъ иный тако великий народ, онже бы имелъ к собе Бога приближающегося, яко Бог нашъ наклоненъ естъ всемъ прозбамъ нашимъ.

І які ж другі народ так вялікі, які б меў прыказанні і справядлівыя законы, як увесь гэты закон, які я сёння прапаную вам перад вачамі вашымі?

 

И кои суть инии людие тако славнии, яко мыb, абы имели поклоны посвятныи и справедливыи суды, и весь законъ, иже я днесь исповедати буду предъ очима вашима?

Дык пільна беражы сябе самога і душу сваю, і не забудзь падзей, якія бачылі вочы твае, і хай не выйдуць яны з сэрца твайго ва ўсе дні жыцця твайго. Ты навучыш гэтаму дзяцей і ўнукаў сваіх

 

Протожъ соблюдите себе и душе своя пильне и не запоминайте делъ Божиих, еже видели суть очи ваше, и да не выпадають слова моя из серць ваших по вся дни живота вашего, и навчати будете сыновъ и внуковъ своихъ.

у той дзень, калі ты стаяў у прысутнасці Госпада, Бога твайго, на Гарэбе, калі Госпад сказаў мне: «Збяры да Мяне народ, хай пачуюць словы Мае, каб навучыліся шанаваць Мяне ва ўсе дні жыцця на зямлі і навучылі сыноў сваіх».

 

День тежъ, в оньже стояли есте предъ Господемъ, Богомъ вашимъ, у горы Оревъ, егда Господь рече ко мне, глаголя: “Собери ко Мне людей, да слышать слова Моя и да научатся боятися Мене по вся дни, поколе живи суть на земли, и навчать сыновъ своихъ”.

Тады вы наблізіліся і стаялі ля падножжа гары, якая палала аж пад неба, і былі над ёю цемра, хмары і змрок.

 

Тогда приступили есте к горе, онаже палала ест огнемъ даже до небеси и быша на ней тмы, дымъ и облакъ.

І прамовіў Госпад да вас з сярэдзіны агню; і гук слоў вы чулі, але ўнутры аблічча не бачылі.

 

И глагола Господь к вамъ от среды огня, гласъ словъ Его слышали есте, лица же Его не видесте,

Ён аб’явіў вам запавет Свой і загадаў, каб яго выконвалі, і дзесяць прыказанняў, якія напісаў на дзвюх каменных табліцах.

 

и проповеда вамъ заветъ Свой, и приказал полнити и и Десет Словъ, еже написалъ на дву доскахъ каменныхъ.

У гэты час загадаў мне Госпад вучыць вас прыказанням і законам, якія павінны вы выконваць на зямлі, якую маеце атрымаць ва ўласнасць.

 

И мне приказалъ естъ в той часъ, да быхъ училъ вас заповедемъ Его и обычаемъ посвятнымъ и судом, еже чинити имаете в земли, юже дасть вамъ.

Дык беражыце пільна душы вашы, бо не бачылі вы ў той дзень ніякага падабенства, калі гаварыў да вас Госпад на гары Гарэб пасярод агню,

 

Сего для соблюдите души ваше, не видесте никакова уподобления в той день, егда глаголал к вамъ Господь Богъ на горе Оревъ от среды огня,

каб вы не сапсаваліся і не зрабілі сабе ідала, вырабляючы яго на падабенства мужчыны або жанчыны,

 

да не когда прельщены учинили бы есте собе кумира или уподобление мужеска пола или женска,

або на падабенства якой-небудзь жывёліны, якая знаходзіцца на зямлі, або птушкі, што лётае пад небам,

 

или образъ всякого зверя, иже суть на земли, или птиць, иже летають под небесемъ,

або паўзуноў, якія рухаюцца па зямлі, або рыб, якія плаваюць у вадзе пад зямлёй;

 

или гадовъ, пресмыкающихся по земли, или рыбъ, еже суть во водахъ.

і каб часам, калі падымеш вочы ў неба і ўбачыш сонца і месяц, і зоркі, і ўсё нябеснае войска, не спалохаўся і не пачаў пакланяцца ім і служыць ім, бо Госпад, Бог твой, прызначыў іх усім народам, якія ёсць пад небам.

 

И да не когда, воздвигши очи свое к небеси, узрели бы есте солнце, месець и все звезды небесные и, прельщены суще блудомъ, чтили бы е и поклонилися имъ, ихже то естъ Господь Богъ сотворилъ ко службе всимъ людемъ, еже суть под небесемъ.

А вас выбраў Госпад і вывеў вас з жалезнай печы егіпецкай, каб мець народ спадчынны, як гэта ёсць сёння.

 

Васъ же взялъ естъ Господь Богъ и вывелъ, якобы из пещи огненое, из Египта, да бы имелъ собе людей в достоание, якоже естъ во днешний день.

Дзеля вашай гаворкі разгневаўся Госпад на мяне і прысягнуў, што я не перайду Ярдана і не ўвайду ў найлепшую зямлю, якую мае даць табе ў спадчыну Госпад, Бог твой.

 

И разгневался естъ Господь на мя словъ ради вашихъ и кляся, яко не ити мне чересъ Іорданъ до земли избранное, юже дасть вамъ.

Вось жа, я памру на гэтай зямлі, і не перайду праз Ярдан, але вы пяройдзеце праз яго і атрымаеце ва ўласнасць гэтую выдатную зямлю.

 

Се, азъ умру в сей земли, не пойду за Иорданъ, вы же пойдете и владети будете землею доброю.

Дык сцеражыцеся, каб не забыліся вы пра запавет Госпада, Бога вашага, які заключыў Ён з вамі, і каб не рабілі вы сабе выяў, падобных да ўсяго, што забараніў Госпад, Бог твой,

 

Протожъ паметайте, абы есте не забывали завета Господа, Бога вашего, еже завеща с вами, и да не учините собе резания и уподобления всякого створения, о немже заповеда Богъ,

бо Госпад, Бог твой, ёсць агонь знішчальны, Бог руплівы апякун.

 

понеже Господь Бог естъ огнь попаляяc, Богъ мститель.

Калі ж ты народзіш сыноў і ўнукаў, і будзеце вы доўга жыць на зямлі, і, сапсаваўшыся, зробіце статую на падабенства чагосьці, і ўчыніце ліхое перад Госпадам, Богам вашым, так што давядзеце Яго да гневу,

 

Естъли же будете имети сыны и внуки на земли той, юже Господь, Бог вашъ, дасть вамъ, и тии, суще прельщены, учинили бы собе неякое уподобление, делающе злыя чины пред лицем Господа, Бога своего, приводяще Его к розгневанию:

дык бяру сёння неба і зямлю за сведкаў супраць вас, што хутка будзеце вы выгублены з зямлі, якую вы, перайшоўшы Ярдан, маеце атрымаць ва ўладанне. Не доўга будзеце жыць на ёй, але знішчыць вас Госпад

 

d се, ныне свидетельствую небом и землею, иже скоро загинете и выженуть васъ из земли тое, на нейже, перешедши Іорданъ, жити будете. Не пребудете много дний на ней, выгубить убо васъ Господь Богъ

і расцярушыць паміж плямёнамі, і нямногія з вас застануцца сярод народаў, да якіх мае вывесці вас Госпад.

 

и розженет до всихъ народовъ, и останеть васъ мало в народех чужихъ, до нихже заведеть васъ Господь Богъ,

Там будзеце служыць багам, зробленым рукамі людзей, дрэву і каменю, якія не бачаць, не чуюць, не ядуць, не адчуваюць паху.

 

и тамъ поработаете богом, иже рукою людскою уделаны суть, — древу и камению, ониже не видять ани слышать, не ядять и не обвоняють.

І там, калі будзеш шукаць Госпада, Бога твайго, знойдзеш Яго, калі толькі будзеш шукаць Яго ўсім сэрцам і ўсёю душою сваёй.

 

И егда взыщете, еще там Господа, Бога вашего, знайдете, и естъли же в целомъ серци согледаете Его и во всей болести душъ своих,

Калі ў горы тваім прыйдзе да цябе ўсё, што прадказана ў апошнія дні, то ты вернешся да Госпада, Бога твайго, і пачуеш голас Яго,

 

егда приидуть на васъ вси злые речи сие, еже преповедены суть. Напоследы же обратитеся к Господу, Богу вашему, и гласу Его послухати будете,

бо Госпад, Бог твой, — Бог міласэрны, Ён не пакіне цябе, не знішчыць зусім і не забудзе запавету, у якім склаў прысягу бацькам тваім.

 

понеже милосердный естъ Господь, Богъ вашъ, не оставить васъ и не погубить до конца, и ниже забудеть завета Своего, имже клялся естъ ко отцемъ вашимъ.

Папытайся ў даўніх часоў, якія былі перад табой ад дня, калі стварыў Бог чалавека на зямлі, ад аднаго краю неба да другога, ці было што-колечы такое вялікае, як гэтая справа, і ці было вядома пра штосьці падобнае?

 

Зопытайте о днехъ старыхъ, еже быша предъ вами, от того дня, в онже створилъ Господь Богъ человека на земли: от верху неба даже до самое земли стала ли ся когда таковая речъ, или видал ли кто когда,

Ці чуў які народ голас Бога, Які прамаўляў з сярэдзіны агню, як ты пачуў і застаўся жывым?

 

да бы слышали людие Господа, Бога своего, молвящего от среды огня, якоже вы слышали есте и видели?

Або ці спрабаваў які бог прыйсці і выбраць сабе народ пасярод народаў праз выпрабаванні, знакі і цуды, праз войны, рукой дужай і плячом узнятым, ды праз вялікія жахі, як усё, што зрабіў вам Госпад, Бог ваш, у Егіпце на вачах тваіх?

 

Вчинил ли то когда Господь Бог, абы ходилъ и выбралъ Собе людей от среды народовъ искушениемъ знамены и чюдесы, бранию и рукою силною, и мысцею высокою, и видениемъ страшливымъ, еже все учинилъ естъ Господь, Богъ вашъ, васъ ради во Египте? И вы гледели есте на тое очима вашима,

Табе паказана гэта, каб ты ведаў, што Госпад ёсць Бог, і апроч Яго няма іншага.

 

да познаете, яко Господь — Той естъ Богъ и несть иного, кроме Того единого.

Ён даў табе з неба чуць голас Свой, каб навучыць цябе; на зямлі паказаў табе агонь Свой велізарны; і ты пачуў словы Яго з сярэдзіны агню,

 

С небеси слышали есте гласъ Его, да бы навчилъ вас, и на земли указал огнь Свой превеликий и слышали есте слова Его от среды огня,

бо Ён палюбіў бацькоў тваіх і выбраў нашчадкаў іх пасля іх. І вывеў цябе абліччам Сваім з Егіпта сілай вялікаю,

 

понеже возлюбил былъ отцевъ вашихъ и выбрал семя ихъ по нихъ, и вывелъ васъ из Египта,

каб выгнаць народы большыя і мацнейшыя за цябе ў час уваходу твайго ды каб увесці цябе і даць табе зямлю іх ва ўласнасць, як ты гэта сёння бачыш.

 

идя пред вами въ силе великой, да погубить народы превеликие и моцьнейшие, нежели вы, предъ лицемъ вашим, и да бы вовел васъ и далъ вамъ землю ихъ владети ею, якоже во днешний день видите.

Дык пераканайся сёння і разваж у сэрцы сваім, што толькі Госпад ёсць Бог на небе высока і на зямлі нізка і няма іншага.

 

Сего для ведайте ныне и паметайте въ серцахъ вашихъ, иже Господь — Той ест Богъ на небеси горе и на земли доле, и развей Того несть иного.

Захоўвай прыказанні Яго і запаветы, якія я сёння даручаю табе, каб добра было табе і дзецям тваім па табе і каб ты жыў доўгі час на зямлі, якую Госпад, Бог твой, мае даць табе».

 

Соблюдите ж ныне приказания Его, еже азъ заповедаю, да добро будеть вамъ и сыном вашимъ по васъ, да пребудуть долго на земли, юже Господь Бог дасть вамъ».

Потым аддзяліў Майсей тры гарады за Ярданам на ўсход сонца,

 

В той часъ отделилъ естъ Моисей три грады пред Іорданом, на восток солнца,

каб туды мог уцячы кожны, хто забіў блізкага мімаволі і не быў яму ворагам ні ўчора, ні заўчора, ды каб мог ён уцячы ў адзін з тых гарадоў і жыў там.

 

абы убежалъ до нихъ, онже бы нехотя убилъ ближнего своего, не будя ему неприателемъ вчера и ни пред вчерашнимъ днемъ, да бы до единого с тыхъ трехъ градовъ утечи и сокритися моглъ.

Гэта Басор у пустыні, што знаходзіцца на раўніне, для сыноў Рубэна; і Рамот у Галаадзе для сыноў Гада, і Галан у Басане для сыноў Манасы».

 

И отделилъ ест град Восор, иже ест во племени Рувимове на ровнине пустыни и градъ Рамофъ-Галаадъ, иже естъ в поколении Гадове, и градъ Голямъ во Васане, иже естъ в поколении Манасиине.

Такі вось закон прапанаваў Майсей перад сынамі Ізраэля;

 

Сей естъ законъ, еже поведа Моисей предъ сынми Ізраилевыми,

вось такія сведчанні, прыказанні і законы, якія абвясціў ён сынам Ізраэля, калі выйшлі яны з Егіпта,

 

и сия сут заповеди и обычае посвятные и суды, еже глаголал к сыномъ Ізраилевымъ, егда вышли суть ізъ Египта,

за Ярданам на лагчыне насупраць Бэт-Пэгора, у зямлі Сэгона, цара амарэяў, які жыў у Хесебоне, якога знішчыў Майсей і сыны Ізраэля па выхадзе з Егіпта.

 

предъ Іорданем, в долине противу храму кумира Вехора, в земли Сеона, царя Аморейскаго, онже живяше во Есевоне, егоже убилъ былъ Моисей и сынове Ізраилевы, еже вышли ізъ Египту.

І завалодалі яны зямлёю яго і зямлёю Ога, цара Басана, двух цароў амарэйскіх, якія жылі за Ярданам на ўсход сонца;

 

И увязалися в землю его и в землю Ога, царя Васанска, — тыхъ обудуву царей, еже жиша предъ Іорданем, ко востоку солнца:

ад Араэра, што на беразе ручая Арнон, аж да гары Сіён, значыць Гэрмон,

 

от Ароира, града, еже естъ на брегу потока Арнона, даже до горы Саниръ, еже лежить у Гермона,

і ўсёю зямлёю Арабы за Ярданам на ўсходзе, аж да мора Арабы ля падножжа гары Пісгі.

 

и вси ровнины, еже суть у Іордана на восток солнца, даже до моря Пустого и даже до горы Фазги.