Эстэр 1 разьдзел

 

 

І сталася [гэта] ў дні Ахашвэроша. Гэты Ахашвэрош валадарыў ад Індыі аж да Куша [і меў] сто дваццаць сем акругаў.

 

Во днехъ Асвера-царя, онже царствовал естъ от Инъдии даже до Ефиопии над стомъ и двадцетми и седми странами —

У тыя дні, калі валадар Ахашвэрош сядзеў на пасадзе валадарства свайго, які ў Шушане сталіцы,

 

егда сяде на престоле царства своего, Зуза-град было естъ початокъ царства его, —

у трэці год валадараньня свайго ён справіў гасьціну для ўсіх князёў сваіх і слугаў сваіх, гетманаў Пэрсаў і Мідзянаў, магнатаў і князёў акругаў, што былі перад ім,

 

третиего пакъ лета царства своего учинилъ ест пиръ великий всемъ княземъ своимъ, и воиномъ пресилнымъ Перскымъ и Медскимъ, и всем славным урядником странъ своихъ,b

паказваючы багацьце славы валадарства свайго і гонар красы велічнасьці сваёй шмат дзён, сто восемдзясят дзён.

 

абы указалъ имъ богатество славы царства своего и великость и хвалу силы своея, за долгий часъ, то естъ за сто и за осмъдесятъ дней.

Пасьля сканчэньня дзён гэтых валадар справіў гасьціну для ўсяго народу, які знаходзіўся ў Шушане сталіцы, ад вялікага аж да малога, сем дзён у садовым панадворку палацу валадара.

 

И егда наполнишеся дневе пирования, созвалъ потомъ всехъ людей, иже беша во граде его Зузе, от мала и до велика и повелелъ имъ за седмъ дней пиръ чинити в сеняхъ винограда и саду своего, ониже царскимъ накладом и окрасою уделаны были.

Белыя, зялёныя і блакітныя тканіны былі прымацаваныя шнурамі з вісону і пурпуру да кольцаў срэбных і слупоў мармуровых. Залатыя і срэбныя ложкі [стаялі] на падлозе з алябастру, пэрлаў і чорнага мармуру.

 

И повешены были со всихъ странъ опоны и ковры небесное фарбы, то ест голубое, со златом промешиваное, и лазуровое з ыными фарбами, и розтягнены были вервями шолъковыми, со златомъ делаными, по кольцехъ костей слоновыхъ, и ко столпомъ мраморовымъ были привязаны.

І напоі ў посудзе залатым, і посуд ад посуду адрозьніваўся, і віна валадарскага шмат, паводле [магчымасьці] рукі валадара.

 

Кресла теже были златые и сребреные на уднении, стены пакъ были от каменя шмарагда и мрамора з разноличными взоры украшены.

І да піцьця паводле загаду не было прымусу, бо валадар так вызначыў усёй службе дому свайго, каб яны рабілі паводле жаданьня кожнага.

 

И пили суть, иже позваны были, из златыхъ кубковъ, и на иныхъ всегда мисахъ потравы носили; вино теже найлепшее, яко слушало естъ на многоможность царьскую, давали суть. И не нутилъ никто ко питию не хотящихъ пити, но такъ учинилъ царь: поставилъ князей своихъ предъ единымъ кажным столомъ, абы елъ и пилъ кажный, еже ему любо ест.

Таксама Вашці валадарка справіла банкет для жанчынаў у доме валадарскім, які [належаў] валадару Ахашвэрошу.

 

Царица теже Вастъха уделала была пиръ женам в полате, в нейже царь Асверъ имелъ обычай бывати.

У сёмы дзень, калі добра стала на сэрцы валадара ад віна, ён сказаў Мегуману, Бізэце, Харбоне, Бігце і Абагце, Зэтару і Каркасу, сямём эўнухам, якія служылі перад абліччам валадара Ахашвэроша,

 

Тогда дня седмаго, егда царь былъ веселъ и по великомъ питии, внегда розожгло его вино, повелелъ Науманови, и Вазатови, и Арвонови, и Вагатови, и Аббафови, и Зарахови, и Хархасови — седми постелникомъ своимъ, ониже служаху пред лицем его, —

каб яны прывялі перад аблічча валадара валадарку Вашці ў кароне валадарскай, каб паказаць народу і князям прыгажосьць ейную, бо яна была вельмі прыгожая.

 

абы привели Вастху-царицу, возложивши на главу ея коруну, предъ царя, да бы указалъ красу ее всемъ людемъ и княземъ своим, была бо естъ красна вельми.

І адмовілася валадарка Вашці прыйсьці паводле слова валадара да эўнухаў. І моцна загневаўся валадар, і гнеў ягоны ўзгарэўся ў ім.

 

Она же погорде ими и царева повеления, еже усказалъ к ней слугами своими, не захоте послушати.

І сказаў валадар да мудрацоў, якія ведаюць часы, бо справа валадара [ішла] да ўсіх, што ведалі законы і суд.

 

Протожъ розгневался естъ яростию великою царь и радился естъ з мудръцами, ониже по обычаю царьскомъ всегда при немъ быша, и по совету ихъ чиняше вси речи, они бо суть умели и знали права и обычае предков своихъ

А найбліжэйшымі да яго былі Каршэна, Шэтар, Адмата, Таршыш, Мэрэс, Марсэн і Мэмухан — сем князёў Пэрсаў і Мідзянаў, якія бачылі аблічча валадара і сядзелі першымі ў валадарстве.

 

(и были суть первые и найблизшии царя сие: Карсенъ, и Зафаръ, и Адмафъ, и Харсасъ, и Маресъ, и Марсенъ, и Манухъ, седмъ воеводъ перскихъ и медскихъ; сии видели всегда лице царево и первыи по цари обычай имели седати),

«Што зрабіць паводле законаў з валадаркай Вашці за тое, што яна не зрабіла паводле слова валадара Ахашвэроша, [дадзенага] праз рукі эўнухаў?»

 

глаголя, которую бы вину заслужила Вастха-царица, онаже приказания царева, еже был к ней постелниками своими усказал, не хотела послушати.

І сказаў Мэмухан перад абліччам валадара і князёў: «Не перад адным валадаром завінілася валадарка Вашці, а перад усімі князямі і перад усімі народамі, якія ў-ва ўсіх акругах валадара Ахашвэроша.

 

Отвеща же Манухъ слышащему царю и воеводам и рече: «Не толико провинила естъ самому царю Вастха-царица, но и княземъ, и всемъ людемъ, иже суть по всехъ странах царя Асвера;

Бо разыйдзецца слова пра валадарку да ўсіх жанчынаў, і яны будуць грэбаваць мужамі сваімі, і казаць: “Валадар Ахашвэрош сказаў, каб прывялі валадарку Вашці перад аблічча сваё, а яна не прыйшла”.

 

изыйдеть бо речь царици ко всемъ женамъ, и погордять мужми своими и рекуть: “Царь Асверъ казалъ, абы царица Вастха пришла к нему, и не учинила того”.

І сёньня княгіні Пэрсаў і Мідзянаў, якія пачулі пра словы валадаркі, тое самае скажуць усім князям валадара; і будзе шмат пагарды і абурэньня, і злосьці.

 

И тако, услышавши сее, вси жены князей Перскихъ и Медъскихъ не будуть слухати мужевъ своихъ. А протожъ, царю, справедливо естъ розгневание твое.

Калі валадар [палічыць] добрым, няхай выйдзе слова валадара ад яго, і няхай будзе ўпісана ў законы Пэрсаў і Мідзянаў і ня будзе адменена, што Вашці ня прыйдзе [больш] перад аблічча валадара Ахашвэроша, і годнасьць валадарскую ейную няхай дасьць валадар іншай, лепшай за яе.

 

И любить ли ся тобе, да выйдеть заповедь из устъ твоихъ подле правъ Перскихъ и Медскихъ, ихже преступити нихто не можеть, да бы николи Вастха не ходила къ царю; царство же ее иная, еже будеть лепшая, да приимет.

І пачуюць загад валадара, які ён зробіць у-ва ўсім валадарстве сваім, хоць яно вялікае, і ўсе жанчыны будуць шанаваць мужоў сваіх ад вялікага аж да малога».

 

И сия заповедь да будеть розглашена по всехъ странахъ царства твоего преширокого, абы вси жены великихъ и малыхъ сохранили честь и послушание мужемъ своимъ».

І добрым было слова гэтае ў вачах валадара і князёў, і зрабіў валадар паводле слова Мэмухана.

 

И полюбилася естъ речь его царю и всемъ князем; и учинилъ естъ по совету Манухову,

І ён паслаў лісты ў-ва ўсе акругі валадарскія, у кожную акругу пісьмом ейным і да кожнага народу — моваю ягонай, каб кожны муж быў гаспадаром у доме сваім, і прамоўлена гэта было моваю ўсіх народаў.

 

и розослал листы по всехъ странахъ царства своего, тако иже всякие людие слышети и чести могли розличными языки и писмы, абы знали то, иже мужи суть князи и старейшины в домех своих, а то по всех народехъ да будеть ведомо.