Эстэр 1 разьдзел

 

 

І было ў дні Артаксэркса, — гэты Артаксэркс валадарыў над ста дваццацьцю сямю вобласьцямі ад Індыі і да Эфіопіі,

 

Во днехъ Асвера-царя, онже царствовал естъ от Инъдии даже до Ефиопии над стомъ и двадцетми и седми странами —

у той час, як цар Артаксэркс заступіў на царскі трон свой, што ў Сузах, горадзе сталічным,

 

егда сяде на престоле царства своего, Зуза-град было естъ початокъ царства его, —

на трэцім годзе свайго валадараньня ён зладзіў гасьціну ўсім князям сваім і тым, што служылі пры ім, галоўным начальнікам войска Персідскага і Мідыйскага і кіраўнікам вобласьцяў сваіх,

 

третиего пакъ лета царства своего учинилъ ест пиръ великий всемъ княземъ своимъ, и воиномъ пресилнымъ Перскымъ и Медскимъ, и всем славным урядником странъ своихъ,b

паказваючы вялікае багацьце царства свайго і выдатны бляск велічы сваёй шмат дзён, сто восемдзесят дзён.

 

абы указалъ имъ богатество славы царства своего и великость и хвалу силы своея, за долгий часъ, то естъ за сто и за осмъдесятъ дней.

Пасьля заканчэньня гэтых дзён зрабіў цар народу свайму, які быў у сталічным горадзе Сузах, ад вялікага да малога, гасьціну сямідзённую на садовым двары дома царскага.

 

И егда наполнишеся дневе пирования, созвалъ потомъ всехъ людей, иже беша во граде его Зузе, от мала и до велика и повелелъ имъ за седмъ дней пиръ чинити в сеняхъ винограда и саду своего, ониже царскимъ накладом и окрасою уделаны были.

Белая, баваўняная і яхантавага колеру шарсьцяная тканіна, прымацаваная вісоннымі і пурпуровымі шнурамі, вісела на срэбраных колцах і мармуровых слупах.

 

И повешены были со всихъ странъ опоны и ковры небесное фарбы, то ест голубое, со златом промешиваное, и лазуровое з ыными фарбами, и розтягнены были вервями шолъковыми, со златомъ делаными, по кольцехъ костей слоновыхъ, и ко столпомъ мраморовымъ были привязаны.

Залатыя і срэбныя ложкі былі на памосьце, засланым камянямі зялёнага колеру і мармурам, і перламутрам і камянямі чорнага колеру.

 

Кресла теже были златые и сребреные на уднении, стены пакъ были от каменя шмарагда и мрамора з разноличными взоры украшены.

Напоі падаваліся ў залатым посудзе і ў посудзе разнастайным, цаною ў трыццаць тысяч талантаў; і віна царскага было багата, па багацьці цара. Пітво ішло мерна, ніхто не прымушаў, бо цар даў такі загад усім аканомам у доме ягоным, каб рабілі па волі кожнага.

 

И пили суть, иже позваны были, из златыхъ кубковъ, и на иныхъ всегда мисахъ потравы носили; вино теже найлепшее, яко слушало естъ на многоможность царьскую, давали суть. И не нутилъ никто ко питию не хотящихъ пити, но такъ учинилъ царь: поставилъ князей своихъ предъ единымъ кажным столомъ, абы елъ и пилъ кажный, еже ему любо ест.

А царыца Астынь таксама зладзіла гасьціну жанчынам у царскім доме цара Артаксэркса.

 

Царица теже Вастъха уделала была пиръ женам в полате, в нейже царь Асверъ имелъ обычай бывати.

На сёмы дзень, калі разьвесялілася сэрца ў цара ад віна, ён сказаў Мэгуману, Бізту, Харбону і Авагту, Зэтару і Каркасу — сямі еўнухам, якія служылі перад абліччам цара Артаксэркса,

 

Тогда дня седмаго, егда царь былъ веселъ и по великомъ питии, внегда розожгло его вино, повелелъ Науманови, и Вазатови, и Арвонови, и Вагатови, и Аббафови, и Зарахови, и Хархасови — седми постелникомъ своимъ, ониже служаху пред лицем его, —

каб яны прывялі царыцу Астынь перад аблічча цара, каб паказаць народам і князям прыгажосьць яе; бо яна была вельмі прыгожая.

 

абы привели Вастху-царицу, возложивши на главу ея коруну, предъ царя, да бы указалъ красу ее всемъ людемъ и княземъ своим, была бо естъ красна вельми.

Але царыца Астынь не захацела прыйсьці па загадзе цара, абвешчаным празь еўнухаў.

 

Она же погорде ими и царева повеления, еже усказалъ к ней слугами своими, не захоте послушати.

І разгневаўся цар моцна, і шаленства ягонае загарэлася ў ім. І сказаў цар мудрацам, якія памяталі ранейшыя часы, — бо дзеі цара чыніліся перад усімі, хто ведаў закон і права,

 

Протожъ розгневался естъ яростию великою царь и радился естъ з мудръцами, ониже по обычаю царьскомъ всегда при немъ быша, и по совету ихъ чиняше вси речи, они бо суть умели и знали права и обычае предков своихъ

прыбліжаныя да яго тады былі: Каршэна, Шэтар, Адмата, Тарсіс, Мэрэс, Марсэна, Мэмухан — сем князёў Персідскіх і Мідыйскіх, якія маглі бачыць твар цара і сядзелі першыя ў царстве:

 

(и были суть первые и найблизшии царя сие: Карсенъ, и Зафаръ, и Адмафъ, и Харсасъ, и Маресъ, и Марсенъ, и Манухъ, седмъ воеводъ перскихъ и медскихъ; сии видели всегда лице царево и первыи по цари обычай имели седати),

што зрабіць па законе з царыцаю Астынь за тое, што яна не зрабіла па слове цара Артаксэркса, абвешчаным празь еўнухаў?

 

глаголя, которую бы вину заслужила Вастха-царица, онаже приказания царева, еже был к ней постелниками своими усказал, не хотела послушати.

І сказаў Мамухан перад абліччам цара і князёў: не перад царом адным вінаватая царыца Астынь, а перад усімі князямі і перад усімі народамі, якія па ўсіх вобласьцях цара Артаксэркса;

 

Отвеща же Манухъ слышащему царю и воеводам и рече: «Не толико провинила естъ самому царю Вастха-царица, но и княземъ, и всемъ людемъ, иже суть по всехъ странах царя Асвера;

бо ўчынак царыцы дойдзе да ўсіх жонак, і яны будуць грэбаваць мужамі сваімі і казаць: цар Артаксэркс загадаў прывесьці царыцу Астынь перад аблічча сваё, а яна не пайшла.

 

изыйдеть бо речь царици ко всемъ женамъ, и погордять мужми своими и рекуть: “Царь Асверъ казалъ, абы царица Вастха пришла к нему, и не учинила того”.

Цяпер княгіні Персідскія і Мідыйскія, якія пачуюць пра ўчынак царыцы, будуць тое самае казаць усім князям царовым; і пагарды і засмучэньня будзе ўдосыць.

 

И тако, услышавши сее, вси жены князей Перскихъ и Медъскихъ не будуть слухати мужевъ своихъ. А протожъ, царю, справедливо естъ розгневание твое.

Калі заўгодзіцца цару, хай выйдзе ад яго царская пастанова і ўпішацца ў законы Персідскія і Мідыйскія і не адмяняецца, пра тое, што Астынь ня будзе ўваходзіць перад аблічча цара Артаксэркса, а царскую годнасьць яе цар перадасьць іншай, якая лепшая за яе.

 

И любить ли ся тобе, да выйдеть заповедь из устъ твоихъ подле правъ Перскихъ и Медскихъ, ихже преступити нихто не можеть, да бы николи Вастха не ходила къ царю; царство же ее иная, еже будеть лепшая, да приимет.

Калі пачуюць пра такую пастанову цара, якая разыдзецца па ўсім царстве ягоным, як яно ні вялікае, тады ўсе жонкі будуць шанаваць мужоў сваіх, ад вялікага да малога.

 

И сия заповедь да будеть розглашена по всехъ странахъ царства твоего преширокого, абы вси жены великихъ и малыхъ сохранили честь и послушание мужемъ своимъ».

І заўгоднае было слова гэта ў вачах цара і князёў; і зрабіў цар па слове Мэмухана

 

И полюбилася естъ речь его царю и всемъ князем; и учинилъ естъ по совету Манухову,

і паслаў ва ўсе вобласьці цара лісты, пісаныя ў кожную вобласьць пісьмёнамі яе і да кожнага народу на мове яго, каб кожны муж быў гаспадаром у доме сваім, і каб гэта было абвешчана кожнаму на прыроднай мове ягонай.

 

и розослал листы по всехъ странахъ царства своего, тако иже всякие людие слышети и чести могли розличными языки и писмы, абы знали то, иже мужи суть князи и старейшины в домех своих, а то по всех народехъ да будеть ведомо.