3 царстваў 1 разьдзел
Трэйцяя кніга царстваў
Пераклад Васіля Сёмухі → Біблія Скарыны (Бразгуноў)
І цар Давід састарыўся, увайшоў у сталы век, дык накрывалі яго вопраткай, але ня мог сагрэцца.
А царь Давыдъ вже былъ состарелся а имелъ веку своего летъ много. И егда лежалъ ест на ложи своемъ, одеваху его ризами многими, и не можаше согретися;
І сказалі яму слугі ягоныя: няхай пашукаюць гаспадару нашаму цару маладую дзяўчыну, каб яна стаяла перад царом і хадзіла за ім і ляжала зь ім, — і будзе цёпла гаспадару нашаму цару.
тогда рекоша к нему слузи его, глаголюще: «Да согледаем господину нашему царю девици младое, онаже бы стояла предъ царемъ и кормила и, и согревала и, спящи подле его».
І шукалі прыгожую дзяўчыну ва ўсіх межах Ізраільскіх, і знайшлі Авісагу Сунаміцянку, і прывялі яе да цара.
И согледали девице красное во всех коньцехъ Ізраилевыхъ, и знашли суть Ависаю Сунамитскую и привели ю къ царю Давыду.
Дзяўчына была вельмі прыгожая, і хадзіла яна за царом і прыслужвала яму; але цар не спазнаў яе.
И была естъ девица красна вельми, и послуговала естъ царю, и сыпяла с нимъ; царь же Давыдъ не позналъ естъ ея.
Аданія, сын Агіты, заганарыўшыся, казаў: я буду царом. І завёў сабе калясьніцы і коньнікаў і пяцьдзясят чалавек скараходаў.
Адония пакъ, сынъ Агефинъ, тогда возношашеся, гла го ля: «Азъ буду царствовати». И наделал собе возовъ и ездцевъ, и справилъ собе пятьдесятъ мужей, ониже хождяху предъ нимъ.
А бацька ніколі не назаляўся яму пытаньнем: навошта ты гэта робіш? А ён быў вельмі прыгожы і нарадзіўся ў яго пасьля Авэсалома.
И не каралъ ест и Давыдъ, отець его за тое, глаголя: «Чему тако чинишъ?» Былъ бо естъ и той вельми красный, вторый сын по Авесаломе.
І раіўся ён зь Ёавам, сынам Саруіным, і з Авіятарам сьвятаром, і яны дапамагалі Аданію.
И вже ся былъ смолвилъ со Іоавомъ, сыномъ Сарвиинымъ, воеводою Давыдовымъ, и со Авиафаромъ-жерцемъ, ониже были суть на руку Адоние ву.
Але сьвятар Садок і Ванэя, сын Ёдаеў, і прарок Натан, і Сэмэй, і Рысій, і мацакі Давідавыя ня былі на баку Аданіі.
Садох пак ерей, и Ваания, сынъ Іоадов, и Нафанъ-пророкъ, и Семей, и стрельци, и щитници, и вси дворяне Давыдовы не были съ Адониею.
І закалоў Аданія авечак і валоў і цялят каля каменя Захэлэт, што каля крыніцы Рагэль, і запрасіў усіх братоў сваіх, сыноў цара, з усімі Юдэямі, якія служылі ў цара.
Тогда приношаше Адония жертвы Господу — овце, и телци, и вси речи тучныя у каменя, рекомаго Золехъ, иже былъ естъ близко кладезя Роель. И позвалъ Адония всю братию свою, сыновъ царевыхъ, и всех мужей Іюдиныхъ, слугъ царя Давыдовых;
А прарока Натана і Ванэю, і тых мацакоў, і Саламона, брата свайго, не запрасіў.
Нафана же пророка, и Ваанию, и иныхъ дворяновъ силъныхъ царевыхъ, и Саломона, брата своего, не позвалъ естъ.
Тады Натан сказаў Вірсавіі, маці Саламонавай, кажучы: ці чула ты, што Аданія, сын Агітын, зрабіўся царом, а гаспадар наш Давід, ня ведае пра тое?
Тогда рече Нафанъ къ Версавии, матери Саломонове: «Слышала ли еси тое, иже царьствовати хощеть Адония, сынъ Агефинъ? И господин нашъ, царь Давыдъ, не весть о томъ.
Цяпер, вось, я раю табе: ратуй жыцьцё тваё і жыцьцё сына твайго Саламона.
Протожъ пойди ныне и послухай рады моея, и соблюди животъ свой и живот сына своего Саломона.
Ідзі і ўвайдзі да цара Давіда і скажы яму: ці не прысягаўся ты, гаспадару мой цар, рабыні тваёй, кажучы: сын твой Саламон будзе царом пасьля мяне, і ён сядзе на троне маім? Чаму ж зацараваў Аданія?
Иди и внииди къ царю Давыду, и глаголи ему: “Не си ли ты, господине мой царю, клялся мне, рабе твоей, глаголя, яко “Саломонъ, сынъ твой, царствовати будеть по мне и той седети будеть опосле мене на престоле моемъ”? И почто жь пакъ ныне возносится на царство Адония?”
І вось, калі ты яшчэ будзеш гаварыць з царом, увайду і я сьледам за табою і дапоўню словы твае.
И еще тобе глаголющей сия слова къ царю, азъ прииду тамъ и доконаю речи твоея».
Вірсавія пайшла да цара ў спальню; цар быў вельмі стары, і Авісага Сунаміцянка прыслужвала цару;
И внииде Версавия къ царю, до ложници его; царь же был ест вельми старъ, и Ависайа Сунамитская послуговала ему;
і нахілілася Вірсавія і пакланілася цару; і сказаў цар: што табе?
и поклонися Версавия царю, и рече к ней царь: «Чего хощеши?»
Яна сказала яму: гаспадару мой цару! ты прысягаў рабе тваёй Госпадам Богам тваім: сын твой Саламон будзе валадарыць пасьля мяне і ён сядзе на троне маім.
Она же отвеща и рече: «Господине мой царю! ты еси клялъся рабе твоей Господемъ, Богомъ твоимъ, глаголя, иже “Саломонъ, сынъ твой, царствовати будеть по мне и онъ сядеть на престоле моемъ”.
А цяпер, вось, Аданія зацараваў, і ты, гаспадару мой цару, ня ведаеш пра тое.
И се, ныне царствуеть Адония, а ты о том, господине мой царю, не веси;
І закалоў ён многа валоў, цялят і авечак і запрасіў усіх сыноў царскіх і сьвятара Авіятара і ваеначальніка Ёава: а Саламона, раба твайго, не запрасіў.
набил бо овець, и тельцевъ, и иныхъ речей тучных и позвалъ всехъ сыновъ царевыхъ, и Авиафара-жерца, и Іоава-воеводу, Саломона же, раба твоего, не позвалъ.
А ты, гаспадару мой, — цар, і вочы ўсіх Ізраільцянаў глядзяць на цябе, каб ты абвясьціў ім, хто сядзе на троне гаспадара майго цара пасьля яго;
Но, господине мой царю, на тя зрять очи всехъ людей Ізраилевых, абы поведелъ имъ, кто имать седети на престоле твоемъ по тобе;
інакш, калі гаспадар мой цар спачне з бацькамі сваімі, упадзе віна на мяне і на сына майго Саламона.
и внегда уснеть господинъ мой царь со отци своими, буду я и сынъ мой Саломонъ грешници».
Калі яна яшчэ гаварыла з царом, прыйшоў і прарок Натан.
И еще ей глаголющей съ царемъ, се, Нафанъ-пророкъ прииде;
І сказалі цару, кажучы: вось, Натан прарок. І ўвайшоў ён да цара і пакланіўся цару тварам да зямлі.
и поведили суть царю, иже Нафанъ-пророкъ пришолъ естъ. И внегда внииде предъ царя, поклонися царю до земли
І сказаў Натан: гаспадару мой цар! ці сказаў ты: Аданія будзе валадарыць пасьля мяне і ён сядзе на троне маім?
и рече Нафанъ: «Господи мой царю, ты ли еси реклъ: “Адония да царствуеть по мне и той да седить на престоле моемъ”?
Бо ён сёньня сышоў і закалоў многа валоў, цялят і авечак і запрасіў усіх сыноў царскіх і ваеначальнікаў і сьвятара Авіятара, і вось, яны ядуць і п’юць у яго і кажуць: хай жыве цар Аданія!
Яко се ныне набилъ естъ овець, и тельцевъ, и всего тучнаго и позвал всехъ сыновъ царевыхъ, и князей людьскыхъ, и Авиафара-жерца, и егда суть пировали, ядяще и пиюще пред ним и глаголюще: “Да будеть здравъ царь Адония!”
А мяне, раба твайго, і сьвятара Садока, і Ванэю, сына Ёдаевага, і Саламона, раба твайго, не запрасіў.
Мене же, раба твоего, и Садоха, ереа, и Ваании, сына Іоадова, и Саломона, отрока твоего, не позвалъ.
Ці ня сталася гэта па волі гаспадара майго цара, і чаму ты не адкрыў рабу твайму, хто сядзе на троне гаспадара майго цара пасьля яго?
Еда ли бысть слово сее с повелениемъ господина моего царя и мне, рабу своему, не возвестилъ еси того, кто седети имать по смерти твоей на престоле твоемъ».
І адказаў цар Давід і сказаў: паклічце да мяне Вірсавію. І ўвайшла яна і стала перад царом.
Тогда отвеща царь Давыдъ и рече: «Позовите ко мне Версавию». Она же внегда пришла ест предъ царя и стояла пред нимъ,
І прысягаў цар і сказаў: жывы Гасподзь, Які выбаўляе душу маю ад усякай бяды!
присягнулъ ей царь и рече: «Живъ естъ Господь Богъ, Онже избавилъ душу мою от всея печали!
як я прысягаў табе Госпадам Богам Ізраілевым, кажучы, што Саламон, сын твой, будзе валадарыць пасьля мяне і ён сядзе на троне маім замест мяне, так я і зраблю гэта сёньня.
Яко клялся есми тобе Господемъ, Богомъ Ізраилевымъ, глаголя: “Саломон, сынъ твой, той царствовати будеть по мне и онъ седети будеть на престоле моемъ вместо мене”, тако и учиню днесь».
І нахілілася Вірсавія тварам да зямлі, і пакланілася цару, і сказала: хай жыве гаспадар мой цар Давід вечна!
Склонивши же Версавиа лице свое к земли и поклонилася царю, глаголющи: «Да живеть господинъ мой, царь Давыдъ, во веки!»
І сказаў цар Давід: клікніце мне сьвятара Садока і прарока Натана і Ванэю, сына Ёдаевага. І ўвайшлі яны да цара.
И рече паки царь Давыдъ: «Позовите ко мне Садоха-ереа, и Нафана-пророка, и Ваанию, сына Іоадова». Они же внегда пришли суть предъ царя,
І сказаў ім цар: вазьмеце з сабою слуг гаспадара вашага і пасадзеце Саламона, сына майго, на мула майго, і зьвядзеце яго ў Гіён,
рече к нимъ царь: «Поимите с собою слуги господина вашего, и въсадите Саломона, сына моего, на мулицю мою, и ведите и въ Гионъ;
і хай памажа яго там Садок сьвятар і Натан прарок у цара над Ізраілем, і затрубеце ў трубу і абвясьцеце: хай жыве цар Саламон!
и да помажеть его тамъ Садох-ерей и Нафанъ-пророкъ на царство надъ людми Ізраилевыми; и затрубите в трубу, и ирците: “Да живет царь Саломонъ!”
Потым прывядзеце яго назад, і ён прыйдзе і сядзе на троне маім; ён будзе цараваць замест мяне; яму запавядаў я быць правадыром Ізраіля і Юды.
И идите за нимъ, и приведите его въ Ерусалимъ, и посадите и на престоле моемъ; и той будеть царствовати по мне,a и ему азъ повелю, абы былъ вожъ всемъ людемъ Ізраилевымъ и Іюдинымъ».
І адказваў Ванэя, сын Ёдаеў, цару і сказаў: амін, — хай скажа так Гасподзь Бог гаспадара майго цара:
И отвеща Ваания, сынъ Іоадовъ, къ царю, и рече: «Буди тако! Да наполнить Господь Богъ слова господина моего царя.
як быў Гасподзь Бог з гаспадаром маім царом, так хай будзе Ён з Саламонам і хай узвысіць трон ягоны вышэй за трон гаспадара майго цара Давіда!
И якоже былъ ест Господь Богъ съ господиномъ моимъ царемъ, тако да будеть съ Саломономъ, сыномъ его, и да розмножит царство его более, нежели было царство господина моего Давыда!»
І пайшлі Садок сьвятар і Натан прарок і Ванэя, сын Ёдая, Хэлэтэі і Фэлэтэі, і пасадзіла Саламона на мула цара Давіда, і павялі яго ў Гіён.
Тогда шли суть Садохъ-ерей и Нафанъ-пророкъ, и Ваания, сынъ Іоадовъ, и стрельци, и щитници, и въсадили Саломона на мулицу Давыдову, и привезли его до Гиона.
І ўзяў Садок сьвятар рог з алеем з скініі і памазаў Саламона. І затрубілі ў трубу, і ўвесь народ усклікаў: хай жыве цар Саламон!
И взялъ естъ Садохъ-ерей в рогъ елея с храму Божия и помазал Саломона на царство. И за трубили суть в трубу, и возпиша вси людие: «Живъ да будеть царь Саломон!»
І ўвесь народ праводзіў Саламона, і іграў народ на жалейках і вельмі радаваўся, так што зямля расьсядалася ад крыкаў яго.
И шло естъ все множество людей за нимъ, трубяще и радующеся, з веселиемъ великимъ, и возгриме земля от великаго гуку их.
І пачуў Аданія і ўсе запрошаныя ім, як толькі перасталі есьці; а Ёаў, пачуўшы гук трубы, сказаў: з чаго гэты шум расхваляванага горада?
Услышал же сее Адония и вси тии, ониже были позвани на пир к нему, и вже ся было скончало пирование; но и Іоавъ-воевода рече: «Что сее естъ, иже такъ велми гучать во граде?»
Яшчэ ён гаварыў, як прыйшоў Ёнатан, сын сьвятара Авіятара. І сказаў Аданія: увайдзі; ты — сумленны чалавек і нясеш добрую вестку.
И еще ему сия глаголющу, се, прииде Енафанъ, сынъ Авиафара-жерца; и рече к нему Адония: «Пойди к намъ, понеже мужъ силный еси ты и добрую новину возвестиши намъ».
І адказваў Ёнатан і сказаў Аданію: так, гаспадар наш цар паставіў Саламона царом;
К нему же отвеща Енафанъ: «Никако, господинъ убо нашъ, царь Давыдъ, посадилъ Саломона на царстве;
і паслаў цар зь ім Садока сьвятара і Натана прарока, і Ванэю, сына Ёдая, і Хэлэтэяў і Фэлэтэяў, і яны пасадзілі яго на мула царскага;
и послалъ естъ с нимъ Садоха-ерея, и Нафана-пророка, и Ваанию, сына Іоадова, и стрельци, и щитники, и въсадили его на мулицу царя Давыдову;
і памазалі яго Садок сьвятар і Натан прарок у цара ў Гіёне, і адтуль выправіліся з радасьцю, і прыйшоў у рух горад. Вось чаго шум, які вы чуеце.
и помазали его на царство въ Гионе Садохъ-ерей и Нафанъ-пророкъ, и шли суть оттуду з веселиемъ, и гукъ великий розширился по граде, и то естъ той гукъ, еже вы ныне слышасте.
І Саламон ужо сеў на царскім троне.
Но и Саломон вже седить на престоле цареве.
І слугі цара прыходзілі павіншаваць гаспадара нашага цара Давіда, кажучы: Бог твой няхай праславіць імя Саламона больш за тваё імя і хай узвысіць трон ягоны вышэй за твой трон. І пакланіўся цар на ложку сваім,
И слузи царевы, приступивши къ господину нашему, царю Давыду, подяковали ему, глаголюще: “Да розмножить Господь Богъ имя Саломоново надъ имя твое и да возвеличить престолъ царъства его паче престола твоего!” И похвалил естъ с того Господа Бога царь Давыдъ, седяй на постели своей,
і сказаў цар так: дабраславёны Гасподзь Бог Ізраілеў, Які сёньня даў ад семя майго пасаджанага на троне маім, і вочы мае бачаць гэта!
и рече: “Благославенъ Господь, Бог Ізраилевъ, онже далъ естъ днесь седети сыну моему на престоле моемъ пред очима моима!”»
Тады спалохаліся і ўсталі ўсе запрошаныя, якія былі ў Аданіі, і пайшлі кожны сваёй дарогаю.
Тогда возбояшеся и въсташа вси пирующие, иже были позвани къ Адонии, и розошлися суть единый кажьдый путемъ своимъ.
А Аданія, баючыся Саламона, устаў і пайшоў і ўхапіўся за рогі ахвярніка.
Адония пакъ, боячися Саломона, внииде въ храмъ Господа Бога и яся за рогъ требника Господня.b
І данесьлі Саламону, кажучы: вось, Аданія баіцца цара Саламона, і вось, ён трымаецца за рогі ахвярніка, кажучы: хай прысягне мне цяпер цар Саламон, што ён не заб’е раба свайго мечам.
И возвестиша сее царю Саломону, глаголюще: «Се, Адония, боячися царя Саломона, держится рогу требника Господня, глаголя: “Да клинеть ми ся царь Саломонъ днесь Господемъ Богомъ, иже не убиеть мене, раба своего, мечемъ”».
І сказаў Саламон: калі ён будзе чалавекам сумленным, дык ніводзін волас ягоны не ўпадзе на зямлю; калі ж знойдзецца ў ім падступства, дык памрэ.
Рече Саломон: «Будет ли мужъ добрый, не спадеть ни влас з главы его на землю; пакли же неякая злость знайдена будет в нем, то умреть».
І паслаў Саламон, і прывялі яго ад ахвярніка. І ён прыйшоў і пакланіўся цару Саламону. І сказаў яму Саламон: ідзі ў дом свой.
И послал ест царь Саломон, и приведоша его от требника, и, вшедъ, поклонися царю Саломону; и рече ему Саломон: «Иди в дом свой».
