3 царстваў 18 разьдзел

 

 

Як прайшло шмат дзён было слова Гасподняе Ільлю ў трэці год: ідзі і пакажыся Ахаву, і Я дам дождж на зямлю.

 

Бысть же по многихъ днехъ, сталося естъ слово Господьне къ Илии в лето третее, глаголя: «Иди и укажися Ахавови, яко дамъ дождь на землю».

І пайшоў Ільля паказацца Ахаву. А голад вялікі быў у Самарыі.

 

Тогда иде Илия ко Ахаву. И былъ ест гладъ великий в Самарии.

І паклікаў Ахаў Аўдзія, які начальнічаў над палацам. А Аўдзій быў чалавек вельмі богабаязны,

 

И позва царь Ахавъ Авдея, строителя дому своего, бе убо Авдей бояйся Господа Бога вельми,

і калі Езавэль зьнішчала прарокаў Гасподніх, Аўдзій узяў сто прарокаў і хаваў іх, па пяцьдзясят чалавек, у пячорах і карміў іх хлебам і вадою.

 

и егда Езавель-царица губила пророки Божия, той взялъ сто пророковъ и сокрил их пятьдесят и пятьдесят въ пещерах, и кормил е хлебом и водою.

І сказаў Ахаў Аўдзію: ідзі па зямлі да ўсіх крыніц водных і да ўсіх патокаў на зямлі, ці ня знойдзем дзе-небудзь травы, каб нам пракарміць коней і ня страціць быдла.

 

Протож рече Ахавъ ко Авдею: «Иди по земли ко всемъ кладезем водъ и на всяку долину, еда ли негде возможемо найти траву и былину и перекормити кони и мулы, да не изомреть наконець скотъ нашъ».

І падзялілі яны паміж сабою зямлю, каб абысьці яе: Ахаў асобна пайшоў адною дарогай, і Аўдзій асобна пайшоў другою дарогай.

 

И розделиша собе страны, абы сходили е. Ахавъ-царь иде путемъ единымъ, и Авдей, строитель дому его, путемъ инымъ, особнымъ.

Калі Аўдзій ішоў дарогаю, вось, насустрач яму ідзе Ільля. Ён пазнаў яго і ўпаў на аблічча сваё і сказаў: ці ты гэта, спадару мой Ільля?

 

И внегда былъ ест Авдей на пути, стретился с нимъ Илия. Авдей же егда познал его, пал естъ на лице свое пред нимъ и рече: «Ты ли еси, господине мой Илия?»

Той сказаў яму: я, ідзі, скажы гаспадару свайму: Ільля тут.

 

К нему же отвеща Илия: «Се азъ есмъ». И рече паки Илия: «Иди жъ и возвести господину твоему, Ахаву, глаголя: “Се, Илия пришолъ естъ”».

Ён сказаў: чым я правініўся, што ты перадаеш раба твайго ў рукі Ахаву, каб забіць мяне?

 

Рече Авдей: «И что съгрешихъ предъ тобою, яко предаеши мене, раба твоего, в руце Ахавови, абы убилъ мя?

Жывы Гасподзь Бог твой! няма ніводнага народу і царства, куды б ня пасылаў гаспадар мой шукаць цябе; і калі яму казалі, што цябе няма, ён браў клятву з таго царства і народу, што не маглі знайсьці цябе;

 

Живъ ест Господь, Богъ твой, иже несть того народа и ни тыхъ людей, где бы не посылалъ господинъ мой искати тебе; и внегда отвещаша вси: “Несть у насъ”, приказалъ естъ всемъ имъ, глаголя: “Ащели же приидеть к вамъ, то скоро возвестите ми”.

а ты цяпер кажаш: ідзі, скажы гаспадару свайму: Ільля тут.

 

Ныне же повелеваеши мне, глаголя: “Иди и поведь господину своему: Се, Илия пришолъ ест”.

Калі я пайду ад цябе, тады Дух Гасподні аднясе цябе, ня ведаю, куды; і калі я пайду паведаміць Ахаву, і ён ня знойдзе цябе, дык ён заб’е мяне; а раб твой богабаязны з маладосьці сваёй.

 

И будеть, внегда я от[ъ]иду от тебе, духъ Господень пренсеть тебе на иное место, егоже не вемъ, и пришедъ, повемъ Ахавови и онъ, не найдя тебе, убиеть мя. Азъ же, рабъ твой, боюся Господа Бога от младости своея.

Хіба ня сказана гаспадару майму, што я зрабіў, калі Езавэль забівала прарокаў Гасподніх, як я хаваў сто чалавек прарокаў Гасподніх, па пяцьдзясят чалавек, у пячорах і карміў іх хлебам і вадою?

 

Еда ли не поведили тобе, господину моему, что учинихъ, егда Езавель-царица губила пророки Господьня? Азъ съкрих сто мужевъ, пророков Божиихъ, въ пещерахъ, пятьдесятъ и пятьдесятъ, и кормихъ е хлебомъ и водою.

А ты цяпер кажаш: ідзі, скажы гаспадару свайму: Ільля тут; ён заб’е мяне.

 

А ты пакъ ныне велиши мне ити и возвестити господину моему: “Пришолъ ест Илия”, абы убилъ мя».

І сказаў Ільля: жывы Гасподзь Саваоф, прад Якім я стаю! сёньня я пакажуся яму.

 

Рече к нему Илия: «Жив естъ Господь силъ,a предъ Егоже лицемъ стою, яко днес явлюся Ахавови!»

І пайшоў Аўдзій насустрач Ахаву і данёс яму. І пайшоў Ахаў насустрач Ільлю.

 

Тогда иде Авдей въ путь къ Ахавови и возвести ему. И прииде Ахавъ на стретение Илии;

Калі Ахаў убачыў Ільлю, дык сказаў Ахаў яму: ці ты гэта, хто бянтэжыць Ізраіля?

 

и егда узрелъ его, рече к нему: «Ты ли еси той, иже засмущаеши людей Ізраилевыхъ?»

І сказаў Ільля: ня я бянтэжу Ізраіля, а ты і дом бацькі твайго, тым, што вы пагардзілі загадамі Гасподнімі і ідзяце сьледам за Вааламі;

 

Он же отвеща и рече: «Не засмущаю азъ людей Ізраилевых, но ты, царю, и домъ отца твоего, понеже опустили есте заповеди Божия и служите кумиру Ваалю.

цяпер пашлі і зьбяры да мяне ўсяго Ізраіля на гару Карміл, і чатырыста пяцьдзясят прарокаў Ваалавых, і чатырыста — прарокаў дуброўных, якія кормяцца ад стала Езавэлі.

 

Ныне же пошли и съзови ко мне всехъ людей Ізраилевыхъ на гору Кармельскую и пророки Ваалевы четыреста и пятьдесятъ, теже и пророки гаевъ четыреста, кои ядять от стола царици Езавели».

І паслаў Ахаў да ўсіх сыноў Ізраілевых і сабраў усіх на гару Карміл.

 

Тогда послалъ естъ царь Ахавъ и созвалъ всехъ людей Ізраилевыхъ, и собралъ пророки Ваалевы на гору Кармельскую.

І падышоў Ільля да ўсяго народу і сказаў: ці доўга вам кульгаць на абодва калены? Калі Гасподзь ёсьць Бог, дык ідзеце сьледам за Ім; калі Ваал, дык ідзеце сьледам за ім. І не адказваў народ яму ні слова.

 

И приступивъ Илия ко всем людемъ Ізраилевымъ и рече: «Доколе храмать будете на обе стране? Ащели Господь Богъ ест богъ вашъ, то наследуйте Его, пакли же Вааль, то служите ему». И не отвещаша ему людие слова.

І сказаў Ільля народу: я адзін застаўся прарок Гасподні, а прарокаў Ваалавых чатырыста пяцьдзясят чалавек;

 

Тогда опять рече Илия к людемъ: «Азъ толико осталъ есмъ пророкъ Господень самъ, пророковъ же Ваалевыхъ четыреста и пятьдесять, пророков теже гаевъ четыреста.

хай дадуць нам двух цялят, і хай яны выберуць сабе адно цяля, і расьсякуць яго, і пакладуць на дровы, але агню хай не падкладваюць; а я падрыхтую другое цяля і пакладу на дровы, а агню не падкладу;

 

Дайте намъ два тельца, и они да изберуть собе единаго, а розсекают на кусы и возложать на дрова, огня же да не прикладають; азъ теже раздроблю телца втораго на кусы и возложу на дрова, и огня не подложу.

і паклічце вы імя бога вашага, а я паклічу імя Госпада Бога майго. Той Бог, Які дасьць адказ праз агонь, ёсьць Бог. І адказваў увесь народ і сказаў: добра.

 

Да призывають надъ тымъ имена боговъ ихъ, азъ же призову имя Господа, Бога своего, и богъ, иже послушает огнемъ, той да будеть богъ вашъ». Отвещаша же вси людие и рекоша: «Вельми добро ест слово,b еже глаголалъ ест Илия».

І сказаў Ільля прарокам Ваалавым: выберце сабе адно цяля і падрыхтуйце вы раней, бо вас многа; і паклічце імя бога вашага, але агню не падкладвайце.

 

Тогда рече Илия пророкомъ Ваалевымъ: «Выберите собе тельца единаго и принесите жертву первей, понеже васъ болей ест, и призывайте имянаc боговъ вашихъ, а огня не подъкладайте».

І ўзялі яны цяля, якое было дадзена ім, і прыгатавалі, і клікалі імя Ваала з раніцы да полудня, кажучы: Ваале, пачуй нас! Але ня было ні голасу, ні адказу. І скакалі яны каля ахвярніка, які зрабілі.

 

Они же, взявши тельца едина, егоже дали имъ, учинили жертву и призывали имя бога своего Вааля от утра даже и до полудня, глаголюще: «Ваалю, услыши насъ». И не бе гласа ни отповеди; и скакаху около требника, иже учиниша.

Аполудні Ільля пачаў сьмяяцца зь іх і казаў: крычэце гучным голасам, бо ён бог; магчыма, ён задумаўся, альбо заняты чым-небудзь, альбо ў дарозе, а можа, і сьпіць, дык ён прачнецца!

 

И егда было полудне, посмевался имъ Илия, глаголя: «Кричьте гласомъ болшим, богъ убо вашъ естъ. Еда ныне не с кимъ молвить, или естъ на съкритомъ месте, или естъ на пути, или пакъ спить, вопте к нему, да возбудите его!»

І пачалі яны крычаць гучным голасам і калолі сябе як звычайна нажамі і дзідамі, так што кроў лілася па іх.

 

И кричали суть гласомъ великим, и резалися ножми по обычаю своему, и спицами ся боли до пролития крови своея.

Прайшоў полудзень, а яны ўсё яшчэ шалелі да самага часу вечаровага ахвярапрынашэньня; але ня было ні голасу, ні адказу, ні почуту.

 

И внегда было по полудни, и они не престали вопияти къ Ваалеви, прейде время, в немъже приношаху жертву, и не слышанъ бысть гласъ, и ниже кто отвещаваше имъ, и ни выслухана естъ молитва их. Тогда рече Илия ко всемъ людемъ: «Приступите ко мне».

Тады Ільля сказаў усяму народу: хадземце да мяне. І падышоў увесь народ да яго. Ён аднавіў разбураны ахвярнік Гасподні.

 

И егда приступиша к нему вси людие, направилъ олтарь Божий, иже скажен был пред тым,

І ўзяў Ільля дванаццаць камянёў, па колькасьці каленаў сыноў Якава, якому Гасподзь сказаў так: Ізраіль будзе імя тваё.

 

и взял ест дванадесет каменей, по числу 12 сынов Яковлевых, к немуже бысть слово Господьне, глаголя: «Ізраил будет имя твое»,d

І пабудаваў з гэтых камянёў ахвярнік у імя Госпада, і зрабіў вакол ахвярніка роў, ёмістасьцю ў дзьве саты зерня,

 

и уделал с того камения олтар во имя Господьне, и учинил около олтаря две стружце, абы в них вода могла бежати,

і паклаў дровы, і расьсек цяля, і паклаў яго на дровы,

 

и накладе дровъ на олтарь, и розсекав телца на кусы, возложи на дрова,

і сказаў: напоўніце чатыры вядры вады і вылівайце на ўсепальную ахвяру і на дровы. Потым сказаў: паўтарэце. І яны паўтарылі. І сказаў: зрабеце тое самае трэці раз. І зрабілі трэці раз,

 

и рече: «Возмите четыри ведра воды и возлийте на всесозжение и на дрова». И паки рече: «Учините и удругое». Они же егда учиниша, рече опять: «Еще и утретее учините такоже». И учинили вътретее,

і вада палілася вакол ахвярніка, і роў напоўніўся вадою.

 

и възлили воду на всесозжение и на дрова, даже наполнилися стружки воды.

У час ахвярапрынашэньня вечаровай ахвяры падышоў Ільля прарок — і сказаў: Госпадзе Божа Абрагамаў, Ісаакаў і Ізраілеў! Хай спазнаюць у гэты дзень, што Ты адзін Бог у Ізраілі, і што я раб Твой і зрабіў усё паводле слова Твайго.

 

И егда бысть час, яко приносити ему всесозжение, приступи къ олтарю Илия-пророк и рече: «Господи, Боже Авраамов, Исааков і Яковов! Яви днес, яко Ты еси Бог Ізраилевъ и азъ рабъ Твой, и по заповеди Твоей учиних вся глаголы сия.

Пачуй мяне, Госпадзе, пачуй мяне! Хай спазнае народ гэты, што Ты, Госпадзе, Бог, і Ты павернеш сэрца іхняе да Цябе.

 

Послушай мене, Господи, послушай мене, да познають людие сии, иже Ты еси Господь Бог и Ты обрати сердца людей сих к Собе».

І апаў агонь Гасподні і зжэр цэласпаленьне і дровы, і камяні і пыл, і паглынуў ваду, якая ў рове.

 

И спаде огнь от Господа с небеси и спали всесозжение, и дрова, и камение, и персть, и воду, иже была около олтаря.

Убачыўшы гэта, увесь народ упаў на аблічча сваё і сказаў: Гасподзь ёсьць Бог, Гасподзь ёсьць Бог!

 

Сия егда узреша вси людіе, падоша на лица своя и рекоша: «Господь, Той ест самъ Богъ!»

І сказаў ім Ільля: схапеце прарокаў Ваалавых, каб ніводзін зь іх не схаваўся. І схапілі іх, і завёў іх Ільля да патока Кісона і закалоў іх там.

 

Тогда рече Илия к людем: «Поимайте пророки Ваалевы, да ни един не убежить от нихъ». И внегда поимаша их людие, веде е Илия къ потоку, иже словеть Кисонъ, и побилъ ихъ ту мечемъ.

І сказаў Ільля Ахаву: ідзі, еж і пі, бо чуцен шум дажджу.

 

И рече Илия къ царю Ахаву: «Иди жъ а ежъ и пий, яко звукъ дождя великаго близко ест».

І пайшоў Ахаў есьці і піць, а Ільля ўзышоў на верх Карміла і нахіліўся да зямлі, і паклаў аблічча сваё паміж каленяў сваіх,

 

И иде Ахавъ ясти и пити. Илия пакъ възыйде на гору Кармели, и преклонися на землю, и положи лице свое на межи коленома своима, и молися,

і сказаў хлопчыку свайму: ідзі, паглядзі да мора. Той пайшоў і паглядзеў, і сказаў: рабі гэта далей да сямі разоў.

 

и рече отроку своему: «Възыйди вышей и погледи къ морю». И возревъ, отрокъ рече: «Не вижу ничтоже». И рече паки Илия: «Въступи опять до седмикрат и погледи».

На сёмы раз той сказаў: вось, невялікае воблака падымаецца ад мора, велічынёю ў далоню чалавечую. Ён сказаў: ідзі, скажы Ахаву: запрагай і едзь, каб не застаў цябе дождж.

 

И внегда вседмое шолъ, узрелъ, и се, облакъ малъ, яко ступени мужескы, возносящийся от моря. И рече Илия къ отроку: «Иди жъ и ирци Ахавови: “Запрежи возъ твой и едь скоро домовъ, да не застанеть тя дождь”».

Між тым неба спахмурнела ад хмар і ад ветру, і пайшоў вялікі дождж. А Ахаў сеў у калясьніцу, і паехаў у Ізрэель.

 

И егда обращашеся Ахавъ там и сем, се, небо затмилося облаки и ветром и бысть дождь великъ.e Тогда въставъ Ахавъ и приеде въ Езраель-градъ.

І была на Ільлі рука Гасподняя. Ён аперазаў сьцёгны свае і бег перад Ахавам да самага Ізрэеля.

 

Рука же Господьня бысть надъ Илиею, и подкасавъ бедра своя, тече предъ Ахавом, дондеже прииде въ Езраель-градъ.