3 царстваў 10 разьдзел

 

 

Царыца Саўская, дачуўшыся пра славу Саламона ў імя Госпада, прыйшла выпрабаваць яго загадкамі.

 

bЦарица же Сава, услышавши славу Саломонову, во имя Господьне приехала к нему, абы покусила его загадками.

І прыйшла яна ў Ерусалім зь вельмі вялікім багацьцем: вярблюды наўючаны былі пахошчамі і вялікім мноствам золата і каштоўнымі камянямі; і прыйшла да Саламона і гутарыла зь ім пра ўсё, што было ў яе на сэрцы.

 

И приехавши въ Ерусалимъ с комонствомъ великимъ, и съ богатеством, и съ вельблюды, ониже несли сут на собе масти драгии и злато много вельми, якобы без ваги, и камение многоценное, пришла къ Саломонови и молвила к нему вси речи, иже имела въ серци своемъ.c

І растлумачыў ёй Саламон ўсе словы яе, і ня было нічога не вядомага цару, чаго б ён не растлумачыў ёй.

 

И отповедалъ ей Саломонъ ко всемъ речамъ, о нихже ся пытала, и не бе ни едино пытание ея тайно предъ царемъ, егоже бы не возвестилъ ей.

І ўбачыла царыца Саўская ўсю мудрасьць Саламона і дом, які ён пабудаваў,

 

Видячи же царица Сава всю мудрость Саломонову, и домъ, иже былъ уделалъ,

і ежу за сталом у яго, і жытло рабоў ягоных, і статнасьць слуг ягоных, і вопратку іхнюю, і чашнікаў ягоных, і цэласпаленьні ягоныя, якія ён прыносіў у храме Гасподнім. І не магла яна болей стрымацца

 

и потравы стола его, и пребывания отрокъ его, и устроение слугъ его и ризы их, тежъ и тыхъ, ониже ему пития подавали; потом, узревши жертвы, иже приносяше во храме Божием, здивилася велми и змертвела тако, иже ледвы в ней душа остала от великаго дивования.

і сказала цару: слушна тое, што я чула ў зямлі сваёй пра дзеі твае і пра мудрасьць тваю;

 

И рече къ царю Саломону: «Истинна суть словеса, еже слышалахъ в земли моей о речахъ твоихъ и о мудрости твоей.

але я ня верыла словам, пакуль ня прыйшла, і ня ўбачылі вочы мае: і вось, мне і палавіны ня сказана; мудрасьці і багацьця ў цябе болей, чым як я чула.

 

И не хотела есми верити поведающим мне, дондежехъ сама пришла и узрела очима моима, и познала есми, иже половины не поведели мне о тобе. Болшая воистинну естъ мудрость твоя и дела твое, нежели слава, юже слышалахъ о тобе.

Шчасныя людзі твае і шчасныя гэтыя слугі твае, якія заўсёды стаяць перад табою і чуюць мудрасьць тваю!

 

Благославени мужи твои и благославени отроци твои, ониже стоять пред тобою всегда и слышать мудрость твою.

Хай будзе дабраславёны Гасподзь Бог твой, які дабраволіў пасадзіць цябе на трон Ізраілеў! Гасподзь, у вечнай любові Сваёй да Ізраіля, паставіў цябе царом — чыніць суд і праўду.

 

Буди жъ Господь, Богъ твой, благославенъ, Онъже возлюбилъ тебе и посадил тя на престоле Ізраилеве, яко помилова Господь Ізраиля во веки, протожъ постави тя над ними царемъ, абы чинилъ судъ и справедливость».

І падарыла яна цару сто дваццаць талантаў золата і вялікае мноства пахошчаў і каштоўныя камяні: ніколі яшчэ ня прыходзіла такога мноства пахошчаў, якое падарыла царыца Саўская цару Саламону.

 

И дала Саломону царица Сава дары — сто и двадцеть талантъ злата, и масти драги велми многи, и камение драгое; и не суть потом принесены масти драгые тако многы, яко тогда, еже дала ест царица Сава царю Саломону.

І карабель Хірамаў, які прывозіў золата з Афіра, прывёз з Афіра вялікае мноства чырвонага дрэва і каштоўных камянёў.

 

(Но и корабль великий царя Гирамовъ, он же приплавил злата много царю Саломону от земли Офирское, и древа фимова многа зело, и камения драгаго.

І зрабіў цар з гэтага чырвонага дрэва парэнчы для храма Гасподняга і для дома царскага, і гусьлі і псалтыры сьпевакам. Ніколі ня прыходзіла столькі чырвонага дрэва і ня відаць было да гэтага дня.

 

И наделалъ естъ царь з древа фимова усходовъ во храме Господьнемъ и во дворе цареве и гуслей и смытцевъ играчемъ своимъ; и не бывали принесены ани виданы пред тымъ таковые древа фимова въ Ерусалиме даже и по днесь.)

І цар Саламон даў царыцы Саўскай усё, чаго яна жадала і чаго прасіла, звыш таго, што падарыў ёй цар Саламон сваімі рукамі. І выправілася яна назад у сваю зямлю, яна і ўсе слугі яе.

 

Царь пакъ Саломон далъ ест царици Саве все, еже восхоте и пожада от него, кроме того, еже далъ ей даромъ царскимъ. Она же от[ъ]иде и навратися в землю свою со слугами своими.

У золаце, якое прыходзіла Саламону кожны год, вагі было шасьцьсот шэсьцьдзясят шэсьць талантаў залатых,

 

И была естъ вага и число злата, иже давали царю Саломону на каждый годъ, шестьсотъ шестьдесят и шесть талантъ злата,

звыш таго, што атрымлівалі ад разносчыкаў тавару і ад гандлю купцоў, і ад усіх цароў Аравійскіх і ад абласных начальнікаў.

 

кроме того, еже платили мужи мытници царевы, и купци, и вси инии, ониже зброю продавали, и вси цари Аравитстии, и воеводы земли.

І зрабіў цар Саламон дзьвесьце вялікіх шчытоў з каванага золата, па шэсьцьсот сікляў пайшло на кожны шчыт;

 

И наделалъ естъ царь Саломонъ двесте щитовъ от злата чиста, шестьсотъ сиклевd злата далъ естъ на дску единаго щита;

і трыста меншых шчытоў з каванага золата, па тры міны золата пайшло на кожны шчыт; і паставіў іх цар у доме зь ліванскага дрэва.

 

вделалъ теже триста павезокъ округлых от злата искушенна, и кажная павезка триста гривенъ злата важила естъ, и поклалъ е царь въ дворе, иже был уделанъ с древа горы Ливанское.

І зрабіў цар вялікі трон са слановай косьці і абклаў яго чыстым золатам;

 

И учинилъ также Саломонъ престолъ царский с костей слоновыхъ и окрасилъ и златомъ рижимъ.

да трона было шэсьць прыступак; верх за тронам быў круглы, і былі абапал каля месца сядзеньня поручы, і два львы стаялі каля поручаў;

 

Той же престолъ имелъ естъ шесть ступневъ, и на верху его была округлост съзаду, и две руце с обою стран, держащие престолъ, и два львове стояли у каждое руки;

і яшчэ дванаццаць ільвоў стаялі там на шасьці прыступках абапал. Падобнага на гэта ня бывала ні ў адным царстве.

 

и дванадесеть левковъ малыхъ были на шести ступенехъ престола по обою страну его — на единой стране шесть а на другой шесть, едины противу другимъ. И не былъ знайден таковый престол царский во всехъ иныхъ царствахъ.

І ўвесь посуд для піцьця ў цара Саламона быў залаты, і ўвесь посуд у доме зь ліванскага дрэва быў з чыстага золата; з срэбра нічога ня было, бо срэбра ў дні Саламонавыя лічылася ні за што;

 

Вси пакъ сосуды, з нихъже пияше царь Саломонъ, были суть златыи; теже и вси надобья, иже беша во дворе древа горы Ливанское, были суть от злата пречиста, сребра бо за ничтоже не важили суть собе во днехъ Саломоновыхъ,

бо ў цара быў на моры Тарсіскі карабель з караблём Хірамавым; адзін раз у тры гады прыходзіў Тарсіскі карабель, — прывозіў золата і срэбра, і слановую косьць, і малпаў, і паваў.

 

понеже корабль царя Саломоновъ с кораблемъ Гирамовымъ единою во трехъ летехъ плавали по морю до земли Фарское и оттоле приношали злато и сребро, зубы слоновы, обезъаны и павы.

Цар Саламон пераўзыходзіў усіх цароў багацьцем і мудрасьцю.

 

fВозвеличился же ест царь Саломонъ пачей всехъ царей земныхъ богатеством и мудростию.

І ўсе цары на зямлі намагаліся ўбачыць Саламона, каб паслухаць мудрасьці ягонай, якую ўклаў Бог у сэрца ягонае.

 

И вси народове земли жадали суть видети лице Саломоново и слышати мудрость его, юже далъ былъ Господь Бог въ серце ему.

І яны падносілі яму, кожны ад сябе, у дарунак: посуд срэбны і залаты, і вопратку і зброю і пахошчы, коней і мулаў кожны год.

 

И вси приношаху ему дары: сосуды златыи и сребреныи, и ризы драгии, и зброи, и оружія, и речи добровонныи, кони теже и мулы на кождый годъ.

І набраў Саламон калясьніц і вершнікаў; у яго было тысяча чатырыста калясьніц і дванаццаць тысяч вершнікаў; і разьмясьціў ён іх па калясьнічных гарадах і пры цары ў Ерусаліме.

 

И собралъ естъ Саломонъ возы и ездци; и беша у него тысеща и четыриста возовъ и дванадесеть тысещъ ездцевъ, ихъже розложилъ ест по местах ограженыхъ, и инии с нимъ были суть въ Ерусалиме.

І зрабіў цар срэбра ў Ерусаліме роўнавартасным з простымі камянямі, а кедры, паводле іх мноства, зрабіў роўнавартаснымі зь сікаморамі, якія растуць на нізкіх месцах.

 

И собрал ест, иже так много сребра было въ Ерусалиме, яко камения, а такъ много древа кедрова было, яко планого смоковия, еже ростеть по полю.

А коней цару Саламону прыводзілі зь Егіпта і з Кувы; царскія купцы куплялі іх з Кувы за грошы.

 

И приводили суть Саломонови кони ізъ Египту и из земли Хозское, понеже купци царевы куповали ихъ в земли Хозской и приводили за урченыи пенязи.

Калясьніцу зь Егіпта атрымлівалі і дастаўлялі за шэсьцьсот сікляў срэбра, а конь за сто пяцьдзясят. Такім самым чынам яны рукамі сваімі дастаўлялі ўсё гэта царам Хэтэйскім і царам Арамэйскім.

 

Возъ пакъ единъ куповали суть ізъ Египта за шестьсотъ сиклев сребра, а конь за сто и за пятдесят сиклев сребра. Тым же обычаем вси цари Етейскии и Сирскии кони свое продавали.