3 царстваў 20 разьдзел

 

 

Вэнадад, цар Сірыйскі, сабраў усё сваё войска, і зь ім былі трыццаць два цары, і коні і калясьніцы, і пайшоў, аблажыў Самарыю і ваяваў супроць яе.

 

Вен-Адав же, царь Сирский, собрал все войско свое, и тридцеть и два цари с нимъ, возы ихъ и конники их, и иде воевати на Самарию, и облагоша ю.

І паслаў паслоў да Ахава, цара Ізраільскага, у горад

 

И послалъ естъ послы къ царю Ахаву во градъ,

і сказаў яму: так кажа Вэнадад: срэбра тваё і золата тваё — мае, і жонкі твае і лепшыя сыны твае — мае.

 

глаголя: «Сия усказал к тобе Вен-Адавъ: “Сребро твое и злато твое мое естъ; жены твои и сынове твои красъныи мои суть”».

І адказваў цар Ізраільскі і сказаў: хай будзе паводле слова твайго, гаспадару мой цар: я і ўсё маё — тваё.

 

Отвеща же имъ Ахавъ, царь Ізраилев, и рече: «По словеси твоему, господине мой царю, твой есмъ азъ и твоя суть вся, яже имам».

І зноў прыйшлі паслы і сказалі: так кажа Вэнадад: я паслаў да цябе сказаць: срэбра тваё і золата тваё, і жонак тваіх і сыноў тваіх аддай мне;

 

Тогда опят удругое навратившеся послы къ Ахаву и молвиша ему: «Тако глаголеть царь Вен-Адавъ, онже послалъ насъ естъ к тобе: “Злато твое и сребро твое, жены твое и сыны твоя даси мне”.

таму я заўтра, да гэтага часу, прышлю да цябе рабоў маіх, каб яны агледзелі твой дом і дамы тых, што служаць пры табе, і ўсё дарагое вачам тваім ўзялі ў свае рукі і панесьлі.

 

Сего для за утра в сей же час пошлю к тобе рабы своя, да бы согледали домъ твой и домы слугъ твоих, и все, еже полюбится имъ, поберуть и принесуть ко мне».

І склікаў цар Ізраільскі ўсіх старэйшынаў зямлі і сказаў: прыкмячайце і глядзеце, ён намышляе ліхое; калі ён прысылаў да мяне па жонак маіх, і сыноў маіх, і срэбра маё і золата маё, я яму не адмовіў.

 

И позва царь Ізраилев всехъ старейшинъ земли и рече к ним: «Пилне согледайте и видьте, иже причины ищеть на нас, послалъ убо ко мне по моя жены и по сыны, и по злато, и по сребро, и не возбраних ему».

І сказалі яму ўсе старэйшыны і ўвесь народ: ня слухай і не згаджайся.

 

И рекоша къ царю старейшины Ізраилевы и вси людие: «Не послушай его в томъ и ни призволяй ему».

І сказаў ён паслам Вэнадада: скажэце гаспадару майму цару ўсё, па што ты прысылаў першы раз да раба твайго, я гатовы зрабіць, а гэтага не магу зрабіць. І пайшлі паслы і занесьлі яму адказ.

 

Тогда отвеща Ахавъ посломъ Вен-Адавовым, глаголя: «Рците господину моему царю: “Вси речи, о нихже присылал еси ко мне первей, учиню, сего же не могу учинити”». И навратившися, послы поведели суть вся слова сия господину своему.

І прыслаў да яго Вэнадад сказаць: хай тое і тое зробяць мне багі і яшчэ больш зробяць, калі пылу Самарыйскага хопіць па прыгаршчах усім людзям, якія ідуць за мною.

 

И взказа Вен-Адав: «Сие да учинят мне бози мои и сие да приложать, еже не достанется персти, иже ест около Самарии-града, каждому з горсть людем моим, ониже со мною суть».

І адказваў цар Ізраільскі і сказаў: скажэце: хай ня хваліцца той, хто апяразваецца, як той, хто расьпяразваецца.

 

Отвеща же царь Ізраилев и рече: «Да не хвалится идущій на бран, яко той, иже победил ест».

Пачуўшы гэта слова, Вэнадад, які піў разам з царамі ў намётах, сказаў рабам сваім: аблажэце горад. І яны аблажылі горад.

 

И бысть, егда услышал Вен-Адав слова сия, пияше бо вино и цари, иже беша с ним, въ шатрех своих, и рече воемъ своим: «Обляжите градъ». И облягоша и.

І вось, адзін прарок падышоў да Ахава, цара Ізраільскага, і сказаў: так кажа Гасподзь: ці бачыш усё гэта вялікае полчышча? вось, Я сёньня перадам яго ў руку тваю, каб ты ведаў, што Я Гасподзь.

 

И се, пророкъ единъ приступивъ ко Ахаву и рече: «Сие глаголеть Господь: Воистинну видел еси все множество сее великое. Се, Азъ предам е днесь в руце твое, абы познал есь, яко Азъ есмъ Господь».

І сказаў Ахаў: праз каго? Ён сказаў: так кажа Гасподзь: праз слуг абласных начальнікаў. І сказаў Ахаў: хто пачне бітву? Ён сказаў: ты.

 

И рече Ахавъ: «Ким предасть?» Отвеща ему пророкъ: «Сие глаголеть Господь: Отроками князей странъ сихъ». И рече царь: «Кто жъ пакъ зачнеть бой?» Он же рече: «Ты».

Ахаў палічыў слуг абласных начальнікаў, і знайшлося іх дзьвесьце трыццаць два; пасьля іх палічыў увесь народ, усіх сыноў Ізраілевых, сем тысяч.

 

Тогда сочте Ахавъ отроки князей стран и знайде их числом двесте тридесеть и два. И потом сочте всех сынов Ізраилевых, и бе их седмъ тысещей, и зыйдоша к бою ополудни.

І яны выступілі аполудні. А Вэнадад напіўся дап’яна ў намётах разам з царамі, з трыццацьцю двума царамі, якія дапамагалі яму.

 

Вен-Адав же пияше вино и упися в шатре своемъ, и царей тридесеть и два с ним, иже пришли были ему на помощь.

І выступілі сьпярша слугі абласных начальнікаў. І паслаў Вэнадад, і данесьлі яму, што людзі выйшлі з Самарыі.

 

Тогда идоша напред отроци князей стран. И возвестиша сее царю Вен-Адаву, глаголюще: «Мужи суть вышли із Самарии».

Ён сказаў: калі па мір пайшлі яны, дык схапеце іх жывых, і калі на вайну выйшлі, таксама схапеце іх жывых.

 

Он же рече: «Идуть ли семо о мире, поимайте их живых, пакли же идуть к бою, теже поимайте их живых».

Выйшлі з горада слугі абласных начальнікаў і войска за імі.

 

Идяху же отроци князей странъ к бою напред и людие Ізраилевы за ними.

І біў кожны праціўніка свайго; і пабеглі Сірыйцы, а Ізраільцяне пагналіся за імі. А Вэнадад, цар Сірыйскі, выратаваўся на кані зь вершнікамі.

 

И забилъ единый кажный мужа, споткавшегося с ним. И побегоша Сиряне, и гониша их людие Ізраилевы. И утече Вен-Адавъ, царь Сирский, на кони с конники своими.

І выйшаў цар Ізраільскі, і ўзяў коней і калясьніцы, і ўчыніў вялікі разгром Сірыйцаў.

 

Изыйде же царь Ізраилев и порази вся возы и кони ихъ, и сказил землю Сирскую язвою великою велми.

І падышоў прарок да цара Ізраільскага і сказаў яму: ідзі, умацуйся, і ведай і глядзі, што табе рабіць, бо праз два гады цар Сірыйскі зноў пойдзе супроць цябе.

 

Тогда приступивъ пророкъ къ царю Ізраилеву и рече: «Иди, и укрепися, и поразумей, что имаши чинити, понеже другаго лета приидеть на тя царь Сирский».

Слугі цара Сірыйскага сказалі яму: Бог іхні ёсьць Бог гор, таму яны адолелі нас; калі ж мы будзем біцца на раўніне, дык напэўна адолеем іх;

 

Слузи пакъ царя Сирскаго молвиша къ царю своему: «Бози горъ суть бози их, и протожъ поразиша насъ; сего ради лепей ест нам битися с ними на ровнинах, и тако поразимо е.

дык вось што зрабі: выдалі цароў, кожнага зь месца ягонага, і замест іх пастаў начальнікаў вобласьцяў;

 

Ты же, царю, учини сице: отдали всехъ царей от войска твоего и постави князей въ место их,

і набяры сабе войска столькі, колькі загінула ў цябе, і коней, колькі было коней, і калясьніц, колькі было калясьніц; і будзем біцца зь імі на раўніне, і тады напэўна адолеем іх. І паслухаўся ён голасу іхняга і зрабіў так.

 

и собери паки число воинъ на место тыхъ, ониже избиты суть, и кони, и возы, якоже прежде имелъ еси. И воеватися с ними будешъ на ровнинахъ, и узришъ, иже поразимы е». И уверил ест царь совету их, и учинил тако.

Праз год Вэнадад сабраў Сірыйцаў і выступіў да Афэка, каб біцца зь Ізраілем.

 

Внегда же было по едином лете, сочте царь Вен-Адав войско свое сирское и иде въ Афетъ битися с людьми Ізраилевыми.

Сабраныя былі і сыны Ізраілевыя і, узяўшы страўнасьць, пайшлі насустрач ім. І разьмясьціліся сыны Ізраіля табарам перад імі, як бы два невялікія статкі коз, а Сірыйцы напоўнілі зямлю.

 

Сынове теже Ізраилевы, съчетъшися и набравши стравы, вышли суть и положилися з войскомъ своимъ противу имъ, яко две стаде мале козъ; Сиряне пакъ везде наполнили были землю.

І падышоў чалавек Божы і сказаў цару Ізраільскаму: так кажа Гасподзь: за тое, што Сірыйцы кажуць: Гасподзь ёсьць Бог гор, а ня Бог далін, Я ўсё гэта вялікае полчышча перадам у руку тваю, каб вы ведалі, што Я — Гасподзь.

 

Тогда приступивъ единъ мужъ Божий къ царю Ізраилеву и рече к нему: «Сия глаголеть Господь Богъ: Понеже глаголаша Сиряне: “Бог горъ естъ богъ ихъ, и не естъ богъ долинъ”, сего ради, се, Азъ предам все множество сее в руце твое и увеси, яко Азъ есмъ Господь».

І стаялі табарам адзін супроць аднаго сем дзён. На сёмы дзень пачалася бітва, і сыны Ізраіля пабілі сто тысяч пешых Сірыйцаў за адзін дзень.

 

Тогда за седмъ дней справовалися обои к бою едини противу другимъ. И въ седмый день сталася естъ битва, и убиша сынове Ізраилевы в той день Сирянъ сто тысещей мужей пешихъ.

Астатнія ўцяклі ў горад Афэк; там упала сьцяна на астатніх дваццаць сем тысяч чалавек. А Вэнадад уцёк у горад і бегаў з аднаго ўнутранага пакоя ў другі.

 

Кои же пакъ еще были остали от Сирянъ, сии убежаша во Афетъ-градъ. И паде стена градоваa на двадцеть и на седмъ тысещей людей, ониже были остали по битве. Тогда Вен-Адавъ, царь Сирский, утекая, прибежа во градъ и внииде в комору, иже бе внутри во храмине.

І сказалі яму слугі ягоныя: мы чулі, што цары дома Ізраілевага — цары мілажальныя; дазволь нам надзець вярэты на сьцёгны свае і вяроўкі на галовы свае і пайсьці да цара Ізраільскага; магчыма, ён пашкадуе жыцьцё тваё.

 

И рекоша к нему отроци его: «Се, слыхивали есмо, иже цари Ізраилевы суть милостиви; протожъ, въземши вретища на бедра наша и повразы на главы наша, подьмо къ царю Ізраилеву, еда како слютуется над нами и спасет душа наша».

І аперазалі яны вярэтамі сьцёгны свае і ўсклалі вяроўкі на галовы свае, і прыйшлі да цара Ізраільскага і сказалі: пашкадуй жыцьцё маё. Той сказаў: хіба ён жывы? ён брат мой.

 

И припоясаша тогда вретищами бедра своя, и возложиша повразы на главы своя, и приидоша къ царю Ізраилеву, глаголюще: «Рабъ твой Вен-Адавъ молвить к тобе: “Молю ти ся, царю, да будеть жива душа моя”». И рече царь Ізраилевъ: «Ащели еще живъ братъ мой естъ?»

Людзі гэтыя прынялі гэта за добры знак і пасьпешна падхапілі слова з вуснаў ягоных і сказалі: брат твой Вэнадад. І сказаў ён: ідзеце, прывядзеце яго. І выйшаў да яго Вэнадад, і ён пасадзіў яго з сабою на калясьніцу.

 

И они взяли тое за доброе знамение, и поспешивши, ухопили из усть слово его и рекли суть к нему: «Братъ твой, царю, Вен-Адавъ живъ естъ». И рече имъ царь Ізраилевъ: «Приведите его ко мне». Тогда прииде к нему Вен-Адав, и всади его на воз свой.

І сказаў яму Вэнадад: гарады, якія ўзяў мой бацька ў твайго бацькі, я вярну, і плошчы ты можаш мець сабе ў Дамаску, як бацька мой меў у Самарыі. Ахаў сказаў: пасьля дагавору я адпушчу цябе. І, заключыўшы зь ім дагавор, адпусьціў яго.

 

И рече ему Вен-Адав: «Грады, иже побрал ест отец мой отцу твоему, отдаю тобе назадъ,b и наделай собе улиць торговыхъ в Дамасце, яко былъ наделал отець мой въ Самарии. И азъ, учинивши с тобою заветъ, от[ъ]иду от тебе». Тогда, учинивши смолву с ним, царь Ізраилев отпустил его.

Тады адзін чалавек з сыноў прарочых сказаў другому, па слове Госпада: бі мяне. Але гэты чалавек не згадзіўся біць яго.

 

Бысть же в то время мужъ единъ от пророковъ Божиих, сей рече к товаришу своему, Словесемъ Господьним глаголя: «Бий мя». Он же не хотелъ его бити.

І сказаў яму: за тое, што ты ня слухаеш голасу Гасподняга, заб’е цябе леў, калі пойдзеш ад мяне. Ён пайшоў ад яго, і леў, сустрэўшы яго, забіў яго.

 

К нему же паки рече: «Понеже не хотелъ еси послушати гласа Господьня и бити мя, прото, се, яко от[ъ]идеши от мене, удавит тя левъ». И егда мало отшолъ от него, споткал его левъ и удави и.

І знайшоў ён другога чалавека і сказаў: бі мяне. Гэты чалавек біў яго да таго, што параніў пабоямі.

 

Потомъ иного мужа знайде и рече к нему: «Бий мя». Он же ударилъ его и ранилъ и.

І пайшоў прарок і стаў перад царом на дарозе, прыкрыўшы покрывам вочы свае.

 

И иде пророкъ той на стретение царю Ахаву, и зменил уста своя, и очи свое прахомъ посыпал.

Калі цар праязджаў міма, ён закрычаў цару і сказаў: раб твой хадзіў на бітву, і вось, адзін чалавек, які адышоў убок, падвёў да мяне чалавека і сказаў: вартуй гэтага чалавека; калі яго ня будзе, дык твая душа будзе за яго душу, альбо ты павінен будзеш адважыць талант срэбра.

 

И внегда идяше царь, возпи за царем и рече: «Рабъ твой идяше к бою близко, и егда единъ мужъ утекаше, иный, нявши его, приведе и ко мне и рече: “Стережи ми пильне мужа сего, аще бо упустиши его, то будеть живот твой за животъ его или даси ми за него талантъ сребра”.

Калі раб твой заняўся тымі і іншымі справамі, яго ня стала. І сказаў яму цар Ізраільскі: такі табе і прысуд, ты сам рашыў.

 

И бысть потомъ, внегда я, рабъ твой, въ печали своей тамъ и семъ обрачахся, и се, не вем, камо ми ся поделъ». Тогда рече к нему царь Ізраилевъ: «Сей ест судъ твой, еже еси самъ на себе сказал».

Ён адразу зьняў покрыва з вачэй сваіх, і пазнаў яго цар, што ён з прарокаў.

 

И той скоро отре прахъ от очию своихъ, и позналъ его царь Ізраилевъ, яко от пророкъ единый беше.

І сказаў яму: так кажа Гасподзь: за тое, што ты выпусьціў з рук тваіх чалавека, заклятага Мною, душа твая будзе замест ягонай душы, народ твой замест ягонага народу.

 

И рече къ царю: «Сие глаголеть Господь Богъ: Понеже отпустил еси мужа, годнаго смерти, з руку твоихъ, протожъ даси животъ твой за животъ его и люди твоя за люди его».

І выправіўся цар Ізраільскі дамоў устрывожаны і засмучаны і прыбыў у Самарыю.

 

И навратися царь Ізраилев в домъ свой, и не хотелъ послушати пророка Божия, но съ гневом прииде въ Самарию.