3 царстваў 22 разьдзел

 

 

Пражылі тры гады, і ня было вайны паміж Сірыяй і Ізраілем.

 

И внегда минуша три лета, в нихже не бе войны межи Сириею и сынми Ізраилевыми,

На трэці год Ёсафат, цар Юдэйскі, пайшоў да цара Ізраільскага.

 

бысть же в лето третее: приеде Іософатъ, царь Іюдинъ, къ Ахаву, царю Ізраилеву.

І сказаў цар Ізраільскі слугам сваім: ці ведаеце вы, што Рамот Галаадскі наш? а мы так доўга маўчым, і не бяром яго з рук цара Сірыйскага.

 

aИ рече царь Ізраилевъ ко отроком своимъ: «Еда ли не весте, иже нашъ ест Рамоф Галаадский? И прочто медлимо отняти и от руку царя Сирскаго?»

І сказаў ён Ёсафату: ці пойдзеш ты са мною на вайну супроць Рамота Галаадскага? І сказаў Ёсафат цару Ізраільскаму: як ты, так і я; як твой народ, так і мой народ; як твае коні, так і мае коні.

 

И рече къ Іософату, царю Іюдину:b «Поедеши ли со мною на войну в Рамоф Галаадский?» Отвеща же Іосафат царю Ізраилеву: «Яко я есмъ, тако и ты, людие мои и людие твои едины суть, и ездци мои — ездци твои».c

І сказаў Ёсафат цару Ізраільскаму: спытайся сёньня, што скажа Гасподзь.

 

И рече паки Іосафат царю Ізраилеву: «Молю ти ся, воспроси первей Господа».

І сабраў цар Ізраільскі прарокаў каля чатырохсот чалавек і сказаў ім: ці ісьці мне вайною на Рамот Галаадскі, ці не? Яны сказалі: ідзі, Гасподзь аддасьць яго ў рукі цара.

 

Тогда созвал царь Ізраилев пророков якобы четыреста муж и рече к ним: «Имам ли ити на войну в Рамоф Галаадский чили ни?» Они же отвещаша ему: «Възыйди, предасть убо и Господь Богъ в руце цареве».

І сказаў Ёсафат: ці няма тут яшчэ прарока Гасподняга, каб нам папытацца празь яго ў Госпада?

 

Тогда рече Іосафат, царь Іюдинъ: «Несть ли зде ни единаго пророка Божия, да быхом зведали от него?»

І сказаў цар Ізраільскі Ёсафату: ёсьць яшчэ адзін чалавек, празь якога можна папытацца ў Госпада, але я ня люблю яго, бо ён не прарочыць пра мяне добрага, а толькі благое; гэта Міхей, сын Емвлая. І сказаў Ёсафат: не кажы, цар, так.

 

И рече царь Ізраилевъ къ Іософату: «Осталъ ест мужъ единъ, имже можемо воспросити Господа. Но азъ имамъ его в ненависти, понеже не пророкуеть мне добре, але зле Михей, сынъ Емлиинъ». К нему же рече Іософат: «Не глаголи сего, царю».

І паклікаў цар Ізраільскі аднаго еўнуха і сказаў: схадзі хутчэй па Міхея, сына Емвлая.

 

Тогда позвал ест царь Ізраилевъ едного коморника своего и рече ему: «Иди скоро и приведи ми Михея, сына Емлиина».

Цар Ізраільскі і Ёсафат, цар Юдэйскі, сядзелі кожны на сядзеньні сваім, апранутыя ў царскае ўбраньне, на плошчы каля брамы Самарыі, і ўсе прарокі прарочылі перад імі.

 

Ахавъ же, царь Ізраилевъ, и Іософатъ, царь Іюдинъ, седяше единый кажный на престоле своем, одеаны в ризы царскии, на полате, при вратехъ Самарийских, и вси пророци пророковаху пред ними.

І зрабіў сабе Сэдэкія, сын Ханааны, жалезныя рогі і сказаў: так кажа Гасподзь: гэтымі збудзеш Сірыйцаў да вынішчэньня іх.

 

И вделалъ собе Седехия, сынъ Ханаань, единый от тыхъ четырехъсотъ пророковъ, рогы железныи и рече: «Сия глаголеть Господь Бог: Сими рогами узметати будеш и казнити землю Сирскую, даже и сказиши ю».

І ўсе прарокі прарочылі тое самае, кажучы: ідзі на Рамот Галаадскі, будзе посьпех, Гасподзь перадасьць яго ў руку цара.

 

Теже и вси иныи пророци пророковали, глаголюще: «Иди, царю, въ Рамоф Галаадский, и щасне ся тобе станет, и предасть и Господь Богъ в руце твое».

Пасланы, які пайшоў паклікаць Міхея, казаў яму: вось, словы прарокаў адзінагалосна прадказваюць цару добрае; хай бы і тваё слова было сугалоснае са словам кожнага зь іх; скажы і ты добрае.

 

Посолъ пакъ той, иже послан былъ по Михея, пророка Божия, молвяше ему на пути, глаголя: «Се, вси пророци единостайными словы добрыи речи пророкуют царю; протожъ и ты сровнайся с ними и молви теже добрыи речи».

І сказаў Міхей: жывы Гасподзь! я скажу тое, што скажа мне Гасподзь.

 

Отвеща к нему Михей: «Живъ естъ Господь! Елика глаголати будеть ко мне Господь Бог, сия прореку».

І прыйшоў ён да цара. Цар сказаў яму: Міхей! ці ісьці нам вайною на Рамот Галаадскі, ці не? І сказаў яму той: ідзі, будзе посьпех, Гасподзь аддасьць яго ў руку цара.

 

И прииде къ царю. Тогда рече к нему царь: «Михея! Имамы ли ити на войну въ Рамофъ Галаадъ чили ни?» Ему же отвеща Михей: «Иди и едь, и предасть Господь врагы в руце царевы».d

І сказаў яму цар: яшчэ і яшчэ заклінаю цябе, каб ты не казаў мне нічога, апрача праўды ў імя Госпада.

 

И рече к нему опять царь: «Паки и паки заклинаю тебе, абы не молвилъ еси иного, током правду, во имя Господьне».

І сказаў ён: я бачу ўсіх Ізраільцянаў, расьсеяных па гарах, як авечак, у якіх няма пастуха. І сказаў Гасподзь: няма ў іх начальніка, няхай вяртаюцца зь мірам кожны ў дом свой.

 

Он же отвеща и рече: «Видех всих людей Ізраилевыхъ, разбегшихся по горахъ, якобы овце, не имеющие пастыря.e И рече Господь: Не имають сии вожа, да навратится единый каждый в домъ свой с миром».

І сказаў цар Ізраільскі Ёсафату: ці не казаў я табе, што ён не прарочыць пра мяне добрага, а толькі благое?

 

Тогда рече царь Ізраилев къ Іософату, царю Іюдину: «Не рекох ли тобе прежде, иже сей не пророкует мне добре, но всегда зле?»

І сказаў Міхей: выслухай слова Гасподняе: я бачыў Госпада на троне Яго, і ўсё войска нябеснае стаяла пры Ім, праваруч і леваруч ад Яго;

 

Михея же пророкъ к тому приложи и рече: «Сего ради, царю, послухай слова Божия. Видех Господа, седящего на престоле Своем, и все воинъство небесное, стоящее одесную и ошуию Его,f

і сказаў Гасподзь: хто схіліў бы Ахава, каб ён пайшоў і загінуў у Рамоце Галаадскім? І адзін казаў так, другі казаў інакш;

 

и рече Господь Бог: “Кто прельстить Ахава, царя Ізраилева, абы ехал на войну въ Рамоф Галаадский и пал тамъ?” И глагола единъ слова такова и иный инакова.

і выступіў адзін дух, стаў перад абліччам Госпада і сказаў: я схілю яго. І сказаў яму Гасподзь: чым?

 

Тогда выступилъ ест духъ злый и ста предъ Господемъ, и рече: “Азъ прельщу и”. К нему же рече Господь: “Како прельстиши его?”

Ён сказаў: я выйду і зраблюся духам ілжывым у вуснах усіх прарокаў ягоных. Гасподзь сказаў: ты схіліш яго і выканаеш гэта; ідзі і зрабі так.

 

Он же отвеща и рече: “Пойду и буду духъ лъживый во устехъ всехъ пророковъ его”. И рече Господь: “Прельстиши и одолееши; иди и учини тако”».

І вось цяпер дапусьціў Гасподзь духа ілжывага ў вусны ўсіх прарокаў тваіх; але Гасподзь сказаў пра цябе нядобрае.

 

Протожъ ныне далъ естъ Бог духа лъживаго во уста всехъ пророков твоих, иже ту суть; Господь же глаголал на тя злая.

І пайшоў Сэдэкія, сын Хэнааны і, ударыўшы Міхея па шчацэ, сказаў: як, няўжо ад мяне адышоў Дух Гасподні, каб гаварыць у табе?

 

Тогда приступив Седехия, сынъ Ханаань, и удари Михея по челюсти, и рече: «Мене ли жъ опустилъ духъ Божий и к тобе молвилъ?»

І сказаў Міхей: вось, ты ўбачыш гэта ў той дзень, калі будзеш бегаць з аднаго пакоя ў другі, каб схавацца.

 

И рече к нему Михей: «Увеси в той день, егда утекати будешъ с храмины во храмину, да бы ся съкрил».

І сказаў цар Ізраільскі: вазьмеце Міхея і зьвядзеце яго да Амона, начальніка горада, і да Ёаса, сына царовага,

 

Тогда рече царь Ізраилевъ: «Имите Михея и ведите его ко Амону, старосте града, и ко Іоасу, сыну Амалехову,

і скажэце: так кажа цар: пасадзеце яго ў цямніцу і кармеце яго надгаладзь хлебам і надгаладзь вадою, пакуль я не вярнуся ў міры.

 

и речите имъ: “Сия глаголеть царь: Всадите мужа сего до темнице и дайте ему ясти хлеба печална и пити воды узкости, дондеже возвращуся с миромъ”».

І сказаў Міхей: калі вернешся ў міры, дык не Гасподзь гаварыў празь мяне. І сказаў: слухай, увесь народ!

 

И рече к нему Михея: «Навратиш ли ся с миром в дом свой, то не глаголал ест Господь усты моими». И рече паки: «Слыште сия, людие вси!»

І пайшоў цар Ізраільскі і Ёсафат, цар Юдэйскі, да Рамота Галаадскага.

 

Тогда идоша на войду Ахавъ, царь Ізраилевъ, и Іосафатъ, царь Іюдинъ, въ Рамофъ Галаадский.

І сказаў цар Ізраільскі Ёсафату: я пераапрануся і ўступлю ў бітву, а ты надзень тваё царскае ўбраньне. І пераапрануўся цар Ізраільскі і ўступіў у бітву.

 

И рече царь Ізраилевъ къ царю Іосафату: «Возми на ся зброю и оружие в руце свое, и облечися в ризы своя, и иди к бою». Сам же царь Ізраилевъ зменилъ одежу свою и внииде в бой.

Сірыйскі цар загадаў начальнікам калясьніц, якіх у яго было трыццаць два, сказаўшы: ня бецеся ні з малым, ні зь вялікім, а толькі з адным царом Ізраільскім.

 

Царь пак Сирский приказалъ былъ воеводамъ своим, ониже были надъ возы тридцетьма и двема, глаголя: «Не бийтеся вы ни с ким, ни с малымъ ани с великимъ, но толико ищите самого царя Ізраилева».

Начальнікі калясьніц, убачыўшы Ёсафата, падумалі: мусіць, гэта цар Ізраільскі, і павярнулі на яго, каб біцца зь ім. І закрычаў Ёсафат.

 

И внегда узрели суть воеводы, иже были над возы, царя Іосафата, надеялися его быти царя Ізраилева, и наскочиша на нь, и бишеся с нимъ. Тогда возпи Іосафатъ-царь,

Начальнікі калясьніц, бачачы, што гэта ня Ізраільскі цар, павярнулі ад яго.

 

и познавши сее воеводы, иже беша надъ возы, яко не бе царь Ізраилевъ, отступиша от него.

А адзін чалавек выпадкова напяў лук і параніў цара Ізраільскага праз швы латаў. І сказаў ён свайму калясьнічаму: павярні назад і вывезі мяне з войска, бо я паранены.

 

И пригодою бысть, натягнув единъ мужъ лукъ и стрелил, и лучилъ царя Ізраилева межи воздухомъ и желудком. И рече царь возатаю своему: «Наврати возъ воспять и вывези мя з войска, понеже раненъ есми велми».

Але бітва ў той дзень узмацнілася, і цар стаяў на калясьніцы насупраць Сірыйцаў, і ўвечары памёр, і кроў з раны лілася на калясьніцу.

 

И бысть бой в той день. Царь же Ізраилевъ стоялъ ест з возомъ своимъ противу войска Сирскаго, и умре увечеръ; кровь же текла естъ з раны его в пазухы возовы.

І абвешчана было па ўсім табары пры захадзе сонца: кожны ідзі ў свой горад, кожны ў сваю зямлю!

 

И воспи кликунъ, ездя по войще, поки было еще солнце не зашло, глаголя: «Навратися единый каждый в домъ свой и в землю свою!»

І памёр цар і прывезены быў у Самарыю, і пахавалі цара ў Самарыі.

 

И умре царь Ахавъ в той день, и привезенъ естъ до Самарии, и погребоша и ту, в Самарии.

І абмылі калясьніцу ў сажалцы Самарыйскай, і сабакі лізалі кроў ягоную, і абмывалі блудніцы, па слове Госпада, якое Ён сказаў.

 

И вымывали возъ его въ рибнице самарийскомъ, и стребали суть пси кровь его и шлеи и узды кривавые лизали суть, по словеси Господьню, еже глаголал естъ рукою Илии, пророка своего.

Астатнія дзеі Ахава, усё, што ён рабіў, і дом са слановай касьці, які ён пабудаваў, і ўсе гарады, якія ён будаваў, апісаны ў летапісе цароў Ізраільскіх.

 

Иные пакъ речи Ахавовы, еже чинилъ, и домъ, еже уделалъ с костей слоновыхъ, и грады, еже ставилъ, се, пописана суть во книгах, иже сло вуть «О царехъ Ізраилевых».

І спачыў Ахаў з бацькамі сваімі, і зацараваў Ахозія, сын ягоны, замест яго.

 

И умре царь Ахавъ, и погребенъ естъ со отци своими в Самарии, и царствова Охозия, сынъ его, въ него место.

Ёсафат, сын Асы, зацараваў над Юдэяй ў чатырнаццаты год Ахава, цара Ізраільскага.

 

Іосафатъ пакъ, царь Іюдинъ, почалъ царствовати четвер таго лета царства Ахавова, царя Ізраилева.

Трыццаць пяць гадоў было Ёсафату, калі зацараваў, і дваццаць пяць гадоў цараваў у Ерусаліме. Імя маці ягонай Азува, дачка Салаіля.

 

Въ тридцети и в пяти летехъ былъ естъ Іосафатъ, внегда нача царствовати, и царствовалъ двадесеть и пять летъ въ Ерусалиме; имя же матери его Азува, дщера Салаева.

Ён хадзіў ва ўсім шляхам бацькі свайго Асы, ня сыходзіў зь яго, робячы справядлівае перад вачыма Гасподнімі. Толькі вышыні ня былі адменены; народ яшчэ ўчыняў ахвяры і дымленьні на вышынях.

 

И ходилъ естъ Іосафатъ, царь Іюдинъ, по всехъ путехъ Ассы, отца своего, и не уклонися от нихъ; и чинилъ естъ дела добрая предъ лицемъ Божиимъ, но требищь, иже беша на горахъ высокихъ, не сказил ест, понеже еще во времена его приношаху людие жертвы и кадяху фемианомъ на горахъ высокихъ.

Ёсафат заключыў мір з царом Ізраільскім.

 

И имелъ естъ царь Іосафатъ миръ съ царемъ Ізраилевымъ.

Астатнія дзеі Ёсафата і подзьвігі ягоныя, якія ён зьдзейсьніў, і як ён ваяваў, апісаны ў летапісе цароў Юдэйскіх.

 

Останок же словъ Іосафатовыхъ и делъ его, еже чинилъ естъ, и военъ его, еже воевал, се, пописаны суть въ книгахъ, иже словуть «О царехъ Іюдиныхъ».

І рэшту блуднікаў, якія засталіся ў дні бацькі ягонага Асы, ён вынішчыў зь зямлі.

 

Остатокъ теже жерцевъ ідолскихъ, иже были остали по царе Ассе, отци его, выгубилъ естъ Іосафатъ из земли Іюдины.

У Ідумэі тады ня было цара; быў намесьнік царскі.

 

И не бе в ты времена царя въ земли Едомли.

Ёсафат зрабіў караблі на моры, каб хадзіць у Афір па золата; але яны не дайшлі, бо разьбіліся ў Эцыён-Гавэры.

 

Царь пакъ Іосафатъ наделалъ былъ собе кораблевъ великихъ, на нихъже плавали суть по морю до земли Офирское по злато, и не могли доплыти тамъ, понеже съкрушилися были корабли въ Азон-Гавере.

Тады сказаў Ахозія, сын Ахаваў, Ёсафату: хай мае слугі пойдуць з тваімі слугамі на караблях. Але Ёсафат не згадзіўся.

 

Тогда глаголал ест царь Охозия, сынъ Ахавовъ, къ царю Іосафату: «Да плавятся слузи мои посполу с твоими на кораблехъ по морю до Офира». И не хотелъ естъ к тому призволити царь Іосафатъ.

І спачыў Ёсафат з бацькамі сваімі ў горадзе Давіда, бацькі свайго. І зацараваў Ёрам, сын ягоны, замест яго.

 

И умре Іосафатъ, царь Іюдинъ, и погребен естъ съ отци своими во граде Давыдове. И царствовалъ естъ Іорамъ, сынъ его, в него место.

Ахозія, сын Ахава, зацараваў над Ізраілем у Самарыі, у сямнаццаты год Ёсафата, цара Юдэйскага, і цараваў над Ізраілем два гады

 

Охозия пакъ, сын Ахавов, почалъ царствовати надъ людми Ізраилевыми лета седмагонадесеть Іосафата, царя Июдина, и царствова в Самарии две лете;

і рабіў ліхое перад вачыма Госпада, і хадзіў шляхам бацькі свайго і шляхам маці сваёй і шляхам Ераваама, сына Наватавага, які ўвёў Ізраіля ў грэх:

 

и чинил злая дела предъ лицемъ Божиимъ, и ходилъ по всехъ путехъ Ахава, отца своего, и Езавели, матери своея, и по путехъ Еровоама, сына Навафова, онъже увелъ въ грехи людей Ізраилевыхъ;

ён служыў Ваалу і пакланяўся яму і ўгневаў Госпада Бога Ізраілевага ўсім тым, што рабіў бацька ягоны.

 

и поработал кумиру Ваалю, и кланялся ему, и приложи разгневити Господа, Бога Ізраилева, по всему, яко чинилъ естъ от[е]ць его.