3 царстваў 1 разьдзел

 

 

І цар Давід састарэўся і меў вельмі шмат гадоў; і не мог ён сагрэцца, хоць накрывалі яго коўдрамі.

 

А царь Давыдъ вже былъ состарелся а имелъ веку своего летъ много. И егда лежалъ ест на ложи своемъ, одеваху его ризами многими, и не можаше согретися;

І сказалі паслугачы яго: «Трэба знайсці гаспадару нашаму, цару, маладую дзяўчыну, і хай яна стане перад царом, і клапоціцца аб ім, і хай спіць на яго грудзях, і грэе гаспадара нашага, цара».

 

тогда рекоша к нему слузи его, глаголюще: «Да согледаем господину нашему царю девици младое, онаже бы стояла предъ царемъ и кормила и, и согревала и, спящи подле его».

І шукалі прыгожую маладую дзяўчыну па ўсёй зямлі Ізраэльскай, і знайшлі Абісаг, сунаміцянку, і прывялі яе да цара.

 

И согледали девице красное во всех коньцехъ Ізраилевыхъ, и знашли суть Ависаю Сунамитскую и привели ю къ царю Давыду.

Дзяўчына ж была вельмі прыгожая; і яна апекавалася над царом і паслугавала яму, але цар не дакрануўся да яе.

 

И была естъ девица красна вельми, и послуговала естъ царю, и сыпяла с нимъ; царь же Давыдъ не позналъ естъ ея.

А Адонія, сын Хагіт, узганарыўся і казаў: «Я буду цараваць!» І займеў ён сабе калясніцу, і коннікаў, і пяцьдзесят чалавек, што беглі перад ім.

 

Адония пакъ, сынъ Агефинъ, тогда возношашеся, гла го ля: «Азъ буду царствовати». И наделал собе возовъ и ездцевъ, и справилъ собе пятьдесятъ мужей, ониже хождяху предъ нимъ.

І бацька яго ніколі з ім не сварыўся, кажучы: «Нашто ты гэта зрабіў?» А быў ён і сам вельмі прыгожы, другі сын па Абсаломе.

 

И не каралъ ест и Давыдъ, отець его за тое, глаголя: «Чему тако чинишъ?» Былъ бо естъ и той вельми красный, вторый сын по Авесаломе.

Ён дамовіўся з Ёабам, сынам Сэруі, і з Абіятарам, святаром, якія дапамагалі Адоніі.

 

И вже ся былъ смолвилъ со Іоавомъ, сыномъ Сарвиинымъ, воеводою Давыдовымъ, и со Авиафаромъ-жерцемъ, ониже были суть на руку Адоние ву.

Але Садок, святар, і Баная, сын Ёяды, і Натан, прарок, і Сямэй, і Рэй, і моцнае войска Давіда не былі на баку Адоніі.

 

Садох пак ерей, и Ваания, сынъ Іоадов, и Нафанъ-пророкъ, и Семей, и стрельци, и щитници, и вси дворяне Давыдовы не были съ Адониею.

Так, Адонія, забіўшы авечак, і цялят, і тлустую жывёлу каля каменя Загэлет, які быў блізка каля крыніцы Рагель, запрасіў усіх братоў сваіх, сыноў цара, і ўсіх людзей юдэйскіх, паслугачоў цара;

 

Тогда приношаше Адония жертвы Господу — овце, и телци, и вси речи тучныя у каменя, рекомаго Золехъ, иже былъ естъ близко кладезя Роель. И позвалъ Адония всю братию свою, сыновъ царевыхъ, и всех мужей Іюдиныхъ, слугъ царя Давыдовых;

а прарока Натана, і Банаю, і ўсіх ваяроў, і свайго брата Саламона не запрасіў.

 

Нафана же пророка, и Ваанию, и иныхъ дворяновъ силъныхъ царевыхъ, и Саломона, брата своего, не позвалъ естъ.

Дык сказаў Натан Бэтсэбе, маці Саламона: «Ці ты не чула, што царуе Адонія, сын Хагіт, і што гаспадар наш Давід гэтага не ведае?

 

Тогда рече Нафанъ къ Версавии, матери Саломонове: «Слышала ли еси тое, иже царьствовати хощеть Адония, сынъ Агефинъ? И господин нашъ, царь Давыдъ, не весть о томъ.

Дык хачу табе параіць, каб захавала ты жыццё сваё і сына свайго Саламона.

 

Протожъ пойди ныне и послухай рады моея, и соблюди животъ свой и живот сына своего Саломона.

І ідзі, і ўвайдзі да цара Давіда, і скажы яму: “Гаспадару мой, цар, ці не прысягнуў ты мне, паслугачцы тваёй, кажучы: “Саламон, сын твой, будзе па мне цараваць, і ён будзе сядзець на маім пасадзе?” Дык чаму царуе Адонія?”

 

Иди и внииди къ царю Давыду, и глаголи ему: “Не си ли ты, господине мой царю, клялся мне, рабе твоей, глаголя, яко “Саломонъ, сынъ твой, царствовати будеть по мне и той седети будеть опосле мене на престоле моемъ”? И почто жь пакъ ныне возносится на царство Адония?”

І калі ты яшчэ будзеш размаўляць там з царом, за табою прыйду я і падтрымаю словы твае».

 

И еще тобе глаголющей сия слова къ царю, азъ прииду тамъ и доконаю речи твоея».

Тады Бэтсэба ўвайшла да цара ў спальню; цар жа быў надта стары, і сунаміцянка Абісаг паслугавала яму.

 

И внииде Версавия къ царю, до ложници его; царь же был ест вельми старъ, и Ависайа Сунамитская послуговала ему;

І ўкленчыла Бэтсэба, і пакланілася цару; а цар звярнуўся да яе: «Чаго ты хочаш сабе?»

 

и поклонися Версавия царю, и рече к ней царь: «Чего хощеши?»

Яна адказала яму: «Гаспадару мой, ты прысягнуў Госпадам, Богам тваім, паслугачцы тваёй: “Саламон, сын твой, будзе цараваць пасля мяне і ён будзе сядзець на пасадзе маім”,

 

Она же отвеща и рече: «Господине мой царю! ты еси клялъся рабе твоей Господемъ, Богомъ твоимъ, глаголя, иже “Саломонъ, сынъ твой, царствовати будеть по мне и онъ сядеть на престоле моемъ”.

а вось цяпер Адонія царуе, калі ты, гаспадар мой, цар, не ведаеш пра гэта.

 

И се, ныне царствуеть Адония, а ты о том, господине мой царю, не веси;

Забіў ён валоў, і ўсю тлустую жывёлу, і мноства авечак, і запрасіў усіх сыноў цара, таксама Абіятара, святара, і Ёаба, кіраўніка войска; а Саламона, паслугача твайго, не паклікаў.

 

набил бо овець, и тельцевъ, и иныхъ речей тучных и позвалъ всехъ сыновъ царевыхъ, и Авиафара-жерца, и Іоава-воеводу, Саломона же, раба твоего, не позвалъ.

Але ты, гаспадару мой, — цар, на цябе звернуты вочы ўсяго Ізраэля, каб ты яму аб’явіў, хто па табе, гаспадар мой, цар, павінен сядзець на тваім пасадзе!

 

Но, господине мой царю, на тя зрять очи всехъ людей Ізраилевых, абы поведелъ имъ, кто имать седети на престоле твоемъ по тобе;

Інакш, калі ты, гаспадар мой, цар, заснеш з бацькамі сваімі, на мяне і на сына майго Саламона спадзе абвінавачванне».

 

и внегда уснеть господинъ мой царь со отци своими, буду я и сынъ мой Саломонъ грешници».

Калі яна яшчэ гаварыла з царом, прыйшоў і прарок Натан.

 

И еще ей глаголющей съ царемъ, се, Нафанъ-пророкъ прииде;

І паведамілі аб гэтым цару, кажучы: «Вось, Натан, прарок». І калі ўвайшоў ён перад аблічча цара, і пакланіўся яму нізка да зямлі,

 

и поведили суть царю, иже Нафанъ-пророкъ пришолъ естъ. И внегда внииде предъ царя, поклонися царю до земли

сказаў Натан: «Гаспадару мой, цар, ці ты сказаў: “Адонія хай царуе пасля мяне, і хай ён сядзе на пасад мой?”

 

и рече Нафанъ: «Господи мой царю, ты ли еси реклъ: “Адония да царствуеть по мне и той да седить на престоле моемъ”?

Таму што сёння ён пайшоў і забіў у ахвяру валоў, і тлустую жывёлу, і мноства авечак, і запрасіў усіх сыноў царскіх, і начальнікаў войска, і святара Абіятара, і яны разам з ім ядуць, і п’юць, і гамоняць: “Хай жыве цар Адонія!”

 

Яко се ныне набилъ естъ овець, и тельцевъ, и всего тучнаго и позвал всехъ сыновъ царевыхъ, и князей людьскыхъ, и Авиафара-жерца, и егда суть пировали, ядяще и пиюще пред ним и глаголюще: “Да будеть здравъ царь Адония!”

А мяне, твайго паслугача, і святара Садока, і Банаю, сына Ёяды, і Саламона, паслугача твайго, ён не запрасіў.

 

Мене же, раба твоего, и Садоха, ереа, и Ваании, сына Іоадова, и Саломона, отрока твоего, не позвалъ.

Ці не сталася гэта па волі гаспадара майго, цара, і чаму ты не аб’явіў мне, слузе твайму, хто будзе сядзець на пасадзе гаспадара майго, цара, пасля яго?»

 

Еда ли бысть слово сее с повелениемъ господина моего царя и мне, рабу своему, не возвестилъ еси того, кто седети имать по смерти твоей на престоле твоемъ».

І ў адказ сказаў цар Давід: «Паклічце да мяне Бэтсэбу». Калі ўвайшла яна да цара і стала перад ім,

 

Тогда отвеща царь Давыдъ и рече: «Позовите ко мне Версавию». Она же внегда пришла ест предъ царя и стояла пред нимъ,

пакляўся цар і сказаў: «Жыве Госпад, Які выратаваў душу маю з усялякае бяды, бо,

 

присягнулъ ей царь и рече: «Живъ естъ Господь Богъ, Онже избавилъ душу мою от всея печали!

як я пакляўся табе Госпадам, Богам Ізраэля, кажучы: “Саламон, сын твой, будзе цараваць пасля мяне, і ён сядзе на мой пасад замест мяне”, — так сёння і зраблю».

 

Яко клялся есми тобе Господемъ, Богомъ Ізраилевымъ, глаголя: “Саломон, сынъ твой, той царствовати будеть по мне и онъ седети будеть на престоле моемъ вместо мене”, тако и учиню днесь».

І Бэтсэба, упаўшы тварам на зямлю, пакланілася цару і сказала: «Няхай жыве, гаспадар мой, цар Давід, вечна!»

 

Склонивши же Версавиа лице свое к земли и поклонилася царю, глаголющи: «Да живеть господинъ мой, царь Давыдъ, во веки!»

І загадаў цар Давід: «Паклічце да мяне Садока, святара, і Натана, прарока, і Банаю, сына Ёяды». Калі яны з’явіліся перад царом,

 

И рече паки царь Давыдъ: «Позовите ко мне Садоха-ереа, и Нафана-пророка, и Ваанию, сына Іоадова». Они же внегда пришли суть предъ царя,

сказаў ён ім: «Вазьміце з сабою паслугачоў гаспадара вашага і пасадзіце Саламона, сына майго, на мула майго, і вядзіце яго ў Гіхон,

 

рече к нимъ царь: «Поимите с собою слуги господина вашего, и въсадите Саломона, сына моего, на мулицю мою, и ведите и въ Гионъ;

і хай там святар Садок і прарок Натан намасцяць яго на цара Ізраэля, і затрубіце ў рог, і абвясціце: “Хай жыве цар Саламон!”

 

и да помажеть его тамъ Садох-ерей и Нафанъ-пророкъ на царство надъ людми Ізраилевыми; и затрубите в трубу, и ирците: “Да живет царь Саломонъ!”

І пойдзеце за ім, і прыйдзе ён, і сядзе на пасад мой, і будзе цараваць замест мяне; і я загадаю яму, каб быў ён валадаром над Ізраэлем і над Юдэяй».

 

И идите за нимъ, и приведите его въ Ерусалимъ, и посадите и на престоле моемъ; и той будеть царствовати по мне,a и ему азъ повелю, абы былъ вожъ всемъ людемъ Ізраилевымъ и Іюдинымъ».

І ў адказ Баная, сын Ёяды, сказаў цару: «Амін, хай скажа гэтак Госпад, Бог гаспадара майго, цара!

 

И отвеща Ваания, сынъ Іоадовъ, къ царю, и рече: «Буди тако! Да наполнить Господь Богъ слова господина моего царя.

Як быў Госпад з гаспадаром маім царом, так няхай будзе Ён з Саламонам і хай узвялічыць пасад яго больш за пасад гаспадара майго, цара Давіда!»

 

И якоже былъ ест Господь Богъ съ господиномъ моимъ царемъ, тако да будеть съ Саломономъ, сыномъ его, и да розмножит царство его более, нежели было царство господина моего Давыда!»

І пайшоў Садок, святар, і Натан, прарок, і Баная, сын Ёяды, і херэты, і фелеты, і пасадзілі Саламона на мула цара Давіда і прывязлі яго ў Гіхон.

 

Тогда шли суть Садохъ-ерей и Нафанъ-пророкъ, и Ваания, сынъ Іоадовъ, и стрельци, и щитници, и въсадили Саломона на мулицу Давыдову, и привезли его до Гиона.

Там святар Садок узяў рог алею са скініі, і памазаў Саламона; і затрубіў у рог, і закрычаў увесь народ: «Хай жыве цар Саламон!»

 

И взялъ естъ Садохъ-ерей в рогъ елея с храму Божия и помазал Саломона на царство. И за трубили суть в трубу, и возпиша вси людие: «Живъ да будеть царь Саломон!»

І увесь народ праводзіў Саламона, і граў народ на флейтах, і радаваўся вялікай радасцю, і зямля шумела ад іх гомана.

 

И шло естъ все множество людей за нимъ, трубяще и радующеся, з веселиемъ великимъ, и возгриме земля от великаго гуку их.

І пачуў Адонія і ўсе запрошаныя ім; і ўжо застолле было скончана. Але і Ёаб, пачуўшы гук трубы, сказаў: «Што гэта за гоман узрушанага горада?»

 

Услышал же сее Адония и вси тии, ониже были позвани на пир к нему, и вже ся было скончало пирование; но и Іоавъ-воевода рече: «Что сее естъ, иже такъ велми гучать во граде?»

Калі ён яшчэ гаварыў, прыйшоў Ёнатан, сын Абіятара, святара; сказаў яму Адонія: «Увайдзі, бо ты чалавек дастойны і добрае нам абвяшчаеш».

 

И еще ему сия глаголющу, се, прииде Енафанъ, сынъ Авиафара-жерца; и рече к нему Адония: «Пойди к намъ, понеже мужъ силный еси ты и добрую новину возвестиши намъ».

І Ёнатан сказаў Адоніі: «Зусім не! Бо гаспадар наш, цар Давід, абвясціў царом Саламона,

 

К нему же отвеща Енафанъ: «Никако, господинъ убо нашъ, царь Давыдъ, посадилъ Саломона на царстве;

і паслаў з ім Садока, святара, і Натана, прарока, і Банаю, сына Ёяды, і херэтаў, і фелетаў; і яны пасадзілі Саламона на мула цара,

 

и послалъ естъ с нимъ Садоха-ерея, и Нафана-пророка, и Ваанию, сына Іоадова, и стрельци, и щитники, и въсадили его на мулицу царя Давыдову;

і святар Садок і прарок Натан намасцілі яго на цара ў Гіхоне. І адтуль выйшлі яны з радасцю, і горад загаманіў; гэта той гоман, які вы чуеце.

 

и помазали его на царство въ Гионе Садохъ-ерей и Нафанъ-пророкъ, и шли суть оттуду з веселиемъ, и гукъ великий розширился по граде, и то естъ той гукъ, еже вы ныне слышасте.

Але і Саламон сядзеў на пасадзе царскім,

 

Но и Саломон вже седить на престоле цареве.

і царскія паслугачы папрыходзілі дабраславіць гаспадара нашага, цара Давіда, кажучы: “Хай Бог праславіць імя Саламона па-над тваім імем, і ўзвялічыць пасад яго па-над тваім пасадам”. І цар пакланіўся на ложку сваім.

 

И слузи царевы, приступивши къ господину нашему, царю Давыду, подяковали ему, глаголюще: “Да розмножить Господь Богъ имя Саломоново надъ имя твое и да возвеличить престолъ царъства его паче престола твоего!” И похвалил естъ с того Господа Бога царь Давыдъ, седяй на постели своей,

І, апроч таго, сказаў ён так: “Дабраславёны Госпад, Бог Ізраэля, Які даў сёння вачам маім бачыць таго, хто сядзіць на пасадзе маім”».

 

и рече: “Благославенъ Господь, Бог Ізраилевъ, онже далъ естъ днесь седети сыну моему на престоле моемъ пред очима моима!”»

Такім чынам, спалохаліся і паўскаквалі ўсе, запрошаныя Адоніем, і кожны з іх пайшоў сваёй дарогаю.

 

Тогда возбояшеся и въсташа вси пирующие, иже были позвани къ Адонии, и розошлися суть единый кажьдый путемъ своимъ.

А Адонія, баючыся Саламона, устаў і пайшоў, і ўхапіўся за рогі ахвярніка.

 

Адония пакъ, боячися Саломона, внииде въ храмъ Господа Бога и яся за рогъ требника Господня.b

І паведамілі пра гэта Саламону, кажучы: «Вось, Адонія, баючыся цара Саламона, ухапіўся за рогі ахвярніка, кажучы: “Хай сёння прысягне мне цар Саламон, што не заб’е паслугача свайго мечам”».

 

И возвестиша сее царю Саломону, глаголюще: «Се, Адония, боячися царя Саломона, держится рогу требника Господня, глаголя: “Да клинеть ми ся царь Саломонъ днесь Господемъ Богомъ, иже не убиеть мене, раба своего, мечемъ”».

І Саламон сказаў: «Калі ён будзе чалавекам добрым, не ўпадзе на зямлю ніводны волас яго; але калі выявіцца ў ім ліха, то памрэ».

 

Рече Саломон: «Будет ли мужъ добрый, не спадеть ни влас з главы его на землю; пакли же неякая злость знайдена будет в нем, то умреть».

І паслаў за ім Саламон, і адвялі яго ад ахвярніка, і ён увайшоў і пакланіўся цару Саламону; і Саламон сказаў яму: «Ідзі дамоў».

 

И послал ест царь Саломон, и приведоша его от требника, и, вшедъ, поклонися царю Саломону; и рече ему Саломон: «Иди в дом свой».