Судзьдзяў 11 разьдзел

 

 

І Еффаг, Ґілеадзянін, быў чалавек дужасіл. А ён быў сын бязулін; і нарадзіў Еффага Ґілеад.

 

Был же ест часу того неякий Ептайa Галаадский, мужъ велми силный и военный, сын жены-блудници, онже народился естъ от Галада,

І нарадзіла жонка Ґілеадава яму сыноў. І вырасьлі сынове жончыны, і выгналі Еффага, і сказалі яму: «Ты не адзяржыш спадку ў доме айца нашага, бо ты сын другое жонкі».

 

имеаше бо Галадъ жену, с неаже породи сыны. Тии пакъ егда доростоша, выгнаша от себе Ептаа, глаголюще: «Не можеши ты быти отчицемъ в доме отца нашего, понеже еси сынъ жены блудници».

І ўцёк Еффаг ад віду братоў сваіх, і жыў у зямлі Тоў; і зьберліся да Еффага пустыні, і выходзілі зь ім.

 

А онъ отшедъ от нихъ и стыдяся ихъ, и жилъ в земли Товсте.b И собралися к нему мужи волочащиеся, разбойници, и якобы за княземъ хожаху за нимъ.c

І сталася па якімсь часе, што ваявалі сынове Амонавы з Ізраелям.

 

Того часу воевахуся сынове Аммони со сынми Ізраилевыми,

І было, як ваявалі сынове Амонавы з Ізраелям, дык пайшлі старцы Ґілеадзкія ўзяць Еффага ізь зямлі Тоў,

 

и егда имъ были вельми силни, идоша князи Галаадстии, абы привели собе на помощъ Ептаа из земли Товское.

І сказалі Еффагу: «Ідзі, і будзеш нам за вайводцу, і будзеш ваяваць ізь сынамі Амонавымі».

 

И молвили суть к нему: «Пойди с нами, и будешъ княземъ нашимъ, и бийся с сынми Аммоновыми».

І сказаў Еффаг старцом Ґілеадзкім: «Ці ня вы зьненавідзілі мяне і выгналі з дому айца майго? І чаму ж прышлі да мяне цяпер, як цесна вам?»

 

И рече к ним Ептай: «Не вы ли есте, иже возненавидесте мене и выгнасте мя з дому отца моего? Ныне же, в беде вашей положены, пришли есте ко мне».d

І сказалі старцы Ґілеадзкія Еффагу: «Дзеля таго мы цяпер зьвярнуліся да цябе, каб пайшоў із намі, і каб ты ваяваў із сынамі Амонавымі, і будзеш нам галавою — усім жыхарам Ґілеаду».

 

Рекоша же к нему князи Галаадстии: «Прото есмо пришли ныне к тобе, абы шолъ есми с нами, и бился с сынми Ам[м]оновыми, и воеводил надо всеми, иже суть и живуть въ Галааде».

І сказаў Еффаг старцом Ізраельскім: «Калі вы зьвернеце мяне, каб ваяваць із сынамі Амонавымі, і СПАДАР аддасьць іх перад імною, то ці буду я вашым галавою?»

 

Отвещалъ имъ Ептай: «Естъли же от правды пришли есте ко мне, абыхъ воевалъ за васъ со сынми Аммоновыми, и предасть ли ихъ Господь Богъ в руце мое, буду ли жъ я княземъ вашимъ?»

І сказалі старцы Ґілеадзкія Еффагу: «СПАДАР будзе слухаць памеж нас, калі ня подле слова твайго мы зробім».

 

Они же рекоша ему: «Господь Богъ, иже слышить вси тые речи, Той да будеть свидетель межи нами, иже что слюбуемъ тобе, сполнимъ все».

І пайшоў Еффаг із старцамі Ґілеадзкімі, і пастанавіў люд яго над сабою галавою а вайводцам, і праказаў Еффаг усі гэтыя словы свае перад відам СПАДАРА ў Міцпе.

 

Тогда иде Епътай со князми Галаадскими, и вделаша его вси людие княземъ собе, и глаголал естъ Ептай вся слова предъ Господем Богом въ Масфе.

І паслаў Еффаг паслоў да караля сыноў Амонскіх, кажучы: «Што імне й табе, што ты прышоў да мяне ваяваць на зямлі маёй?»

 

Потом послал ест послы Ептай ко царю сыновъ Аммоних, ониже от него пословаша, глаголюще: «Что мне и тобе естъ, яко пришолъ еси ко мне, абы казилъ землю мою?»

І сказаў кароль сыноў Амонавых паслом Еффаговым: «Во ўзяў Ізраель зямлю маю, як узыходзіў зь Ягіпту, ад Арнону аж да Явоку а да Ёрдану; цяпер зьвярні імне іх мірна».

 

Ему же отказал царь сыновъ Аммоних: «Понеже взяли суть сынове Ізраилевы, идущи із Египта, землю мою от пределовъ Арнона и Езвока даже до Іордана, сего ради ты ныне верни ми ю с миром».

І яшчэ паслаў Еффаг другім наваратам паслоў да караля сыноў Амонавых,

 

Тогда опять послал Ептай послы и приказалъ имъ, абы молъвили царю сыновъ Аммоних:

І сказаў яму: «Гэтак кажа Еффаг: "Ня ўзяў Ізраель зямлі Моаўскае а зямлі сыноў Амонавых;

 

«Сие глаголет Ептай: не взяли суть людие Ізраилевы земли Моавское, ни земли сыновъ Ам[м]онихъ,

Бо як узышлі зь Ягіпту, то пайшоў Ізраель на пустыню аж да мора Чырвонага, і прышоў да Кадэшу.

 

но егда вышли были изъ Египта, ходили суть по пустыни даже к морю Чермному. И пришедши до Кадиса,

І паслаў Ізраель паслоў да караля Едомскага, кажучы: ’Перайду, калі ласка, зямлёю тваёй’, і не паслухаў кароль Едомскі. І таксама каралю Моаўскаму ён паслаў, і тый не захацеў; і жыў Ізраель у Кадэшу.

 

послаша послы къ царю Едомлю, глаголюще: “Допусти намъ, да пойдемъ скрозе землю твою”, а онъ не хотелъ к тому призволити. Потом послали суть сынове Ізраилевы къ царю Моавскому, той по тому же не хотелъ их пустити; тогда осташа в Кадисе.

І пайшоў пустынёю, і абмінуў зямлю Едомскую а зямлю Моаўскую, і прышоў з усходу сонца аж да зямлі Моаўскае, і разьлёгся табарам за Арнонам; але ня ўходзіў у граніцы Моаўскія, бо Арнон ё граніца Моаву.

 

И обойдоша страну земли Едомли и земли Моавли, и приидоша ко стране на выход солнца земли Моавли, и положилися з войскомъ своимъ за Арнономъ, а ниже хотеша ити до земли Моавли, понеже Арнонъ ест на пределех Моавлих.

І паслаў Ізраель паслоў да Сыгона, караля Аморэйскага, караля Гэшбонскага, і сказаў яму Ізраель: "Пройдзем, калі ласка, зямлёю тваёй да месца свайго’.

 

Потом послали суть послы людие Ізраилевы къ Сеону, царю Аморейскому, онже живяше въ Езвоне, и рекоша ему: “Допусти, да идемъ чересъ землю твоюe даже до реки”.

І ня верыў Сыгон Ізраелю, каб перайшоў граніцы ягоныя, і зьбер Сыгон увесь люд свой, і разьлягліся табарам у Ягацу, і ваяваў із Ізраелям.

 

И той теже, погордевъ прозбою людей Ізраилевых, не допустилъ имъ ити по пределех своих, но собралъ множество великое воинъ и изыйде противу имъ на место, рекомое Еса, и смело браняше имъ.

І аддаў СПАДАР, Бог Ізраеляў, Сыгона а ўвесь люд ягоны ў рукі Ізраелю, і ён пабіў яго; і адзяржаў Ізраель на спадак усю зямлю Аморэяву, жыхара тае зямлі.

 

f И предалъ ест и Господь Бог в руце людем Ізраилевым со всем войском его, и побиша их,

І адзяржалі яны на спадак усю граніцу Аморэяву ад Арнону аж да Явоку, і ад пустыні аж да Ёрдану.

 

и взяша всю землю царя Аморейскаго от Арнона даже до Езвока и от пустыни даже до Іордана.

І цяпер СПАДАР, Бог Ізраеляў, выгнаў Аморэя перад відам люду Свайго Ізраеля, а ты хочаш узяць спадак ягоны?

 

Господь Бог убо тогда выгубил Амореанъ, егда воевашеся с ними людие Его, Ізраильтяне. Ты пакъ нынечи хощеши взяти землю его собе?

Ці не дзяржыш ты тое, што даў табе Хемош, бог твой? Тое ты дзяржыш. А ўсіх, каторых выгнаў СПАДАР, Бог наш, ад віду нашага, мы дзяржым у спадку.

 

Чимъ владел богъ твой, Хамосъ, то твое ест с права. Теже что Господь, Богъ нашъ, звытяжствомъ обдержалъ, наше ест и к нам прислушить.

А цяпер, ціж ты запраўды лепшы за Валака-Цыпоронка, караля Моаўскага? Ці сьперачаўся ён із Ізраелям, ці ваяваў ён ізь імі?

 

Еда ли ты лепшим хощеши быти, нежели былъ ест Валак, сынъ Сефоровg, царь Моавский? И можеш ли то поведити, естъ ли кто с предков твоихъ заставился о то и воевал з людми Ізраилевыми,

Калі Ізраель жывець у Гэшбоне а ў местачках ягоных, у Ароіру а ў местачках ягоных, і ў вусіх местах, каторыя ля Арнону, трыста год, то чаму вы ў тым часе не адыймалі?

 

егда живяху во граде Езевоне и в селехъ его, и во Ароире и въ селехъ его или во всехъ иных градех у Іордана за триста летъ? И прочто у толице летехъ не покусилися есте о то?

А я не ізграшыў перад табою, і ты робіш імне ліха, ваюючы з імною. Хай будзе СПАДАР судзьдзёю цяпер меж сыноў Ізраеля й сыноў Амонавых!"»

 

Сего ради азъ несмъ виненъ предъ тобою, но ты предо мною, чиняй мне злое и воюяся с нами несправедливе. Да судить сее днесь сведетель — Господь Бог — межи людми Ізраилевыми и сынми Ам[м] оними».

І не прыслухаўся кароль сыноў Амонавых да слоў Еффаговых, з каторымі ён пасылаў да яго.

 

И не хотел ест послухати царь сыновъ Ам[м] оних слов Ептаевых, еже усказал к нему послы своими.

І быў на Еффагу Дух СПАДАРОЎ, і прайшоў ён Ґілеад а Манаса, і прайшоў Міцпу Ґілеадзкую, а зь Міцпы Ґілеадзкае пайшоў супроці сыноў Амонавых.

 

Тогда бысть на Ептаи дух Господень, и обыйде Галаада, и Манасия, и Масфу въ Галааде и оттуду идя против сынов Амоних.

І зрабіў Еффаг абятніцу СПАДАРУ, і сказаў: «Калі Ты напэўна аддасі сыноў Амонавых у рукі мае,

 

Учинил слюбъ Господу Богу, глаголя: «Предаси ли сыны Ам[м]оня в руце мое,

Дык станецца: выходзячы зь дзьвярэй дому майго імне наўпярэймы, як я зьвярнуся ў міру ад сыноў Амонавых, будзе СПАДАРУ, і ўзьнясу гэта па ўсепаленьне».

 

да будет то: кто выйдет первей из дверей дому моего противъ мне, егда навъращуся, поразивши сыны Ам[м]оня, того принесу во всесозжение Господу».

І перайшоў Еффаг да сыноў Амонавых, ваяваць ізь імі, і аддаў іх СПАДАР у рукі ягоныя.

 

И иде Ептай битися со сынми Ам[м]оновыми, и предал е Господь Богъ в руце его,

І зразіў іх ад Ароеру аж дакуль ты ўходзіш да Мініфу, дваццаць местаў, і аж да Авель-Кераіму паразаю вельмі вялікай; і ўкарыліся сынове Амонавы перад сынамі Ізраелявымі.

 

и поразил их от Ароира даже до Меннеха градовъ двадцеть, и даже до града Явеля, иже лежить межи виноградами, язвою великою велми, и понижены суть и смирени сынове Ам[м]оновы предъ людми Ізраилевыми.

І прышоў Еффаг да Міцпы да двору свайго, і вось, дачка ягоная вышла наўпярэймы яму з бубнамі а скокамі, — яна была ў яго адзінюсенькая, і ня было ў яго, апрача яе, ані сына, ані дачкі.

 

И егда з бою навратися Ептай до Масфы в домъ свой, вышла естъ противъ ему дщера его единороженная съ бубны и съ играми, яко не имелъ естъ иных детей, толико ее.

І сталася, як ён абачыў яе, дык разьдзер адзежу сваю й сказаў: «Ах, дачка мая! Ты чыста прыбіла мяне; і ты сталася меж немарасьцячых мяне! Я ж адчыніў вусны свае СПАДАРУ, і не магу зьвярнуцца».

 

И внегда узрелъ ю Ептай, разторга ризы своя на собе и рече: «Горе мне, дщеро моя! Засмутила еси мене и сама себе, понеже слюбил есми Господу Богу, а иначей не могу вчинити».

І яна сказала яму: «Войча мой! ты адчыніў вусны свас СПАДАРУ, — рабі з імною подле тога, што вышла з вуснаў тваіх, просьле тога, што ўчыніў табе СПАДАР помсту над варагамі тваімі, над сынамі Амонавымі».

 

К нему же она рече: «Отче мой! якоже слюбилъ еси Господу, тако и учини; толико рада есмъ тому, иже тобе дал ест Господь Бог звытяжство над врагы твоими».

І сказала айцу свайму: «Хай зробяць імне гэта: адпусьці мяне на два месяцы, то я пайду на горы, зыйду зь іх і аплачу дзявоцтва свае, я а таварышкі мае».

 

И глагола паки ко отцу: «Того токмо жадаю от тебе, да призволиши ми ходити по горах за два месеца, да оплачу девицьство свое с ыными подругами».

Ён сказаў: «Ідзі»; і адпусьціў яе на два месяцы. І пайшла яна а таварышкі ейныя, і плакала па дзявоцтве сваім у горах.

 

Рече к ней Ептай, отець ее: «Иди». И допустилъ естъ ей за два месеца. И егда шла с подъругами своими, плакала девицьства своего на горах.

І было пры канцу двух месяцаў, што яна зьвярнулася да айца свайго, і ён споўніў над ёй абятніцу сваю, каторую абяцаў, і яна не пазнала мужа. І сталася звычаем у Ізраелю:

 

И наполнивши два месеци, навратися в домъ ко отцу свойму, и учинилъ ей, якоже былъ слюбил Богу. Она пакъ не познала естъ мужа. И от того часу бысть за обычай в людех Ізраилевыхъ, 40 иже единова в лете схожахуся девки Ізраилевы вкупу и плакаху дщеры Ептаевы четыре дни.

З году ў год ідуць дачкі Ізраелявы плакаць па дачцэ Еффаговай.