Судзьдзяў 11 разьдзел

 

 

А Ефтах Гілеадзец быў мужным ваяром. Быў ён сын распусьніцы, а бацькам ягоным быў Гілеад.

 

Был же ест часу того неякий Ептайa Галаадский, мужъ велми силный и военный, сын жены-блудници, онже народился естъ от Галада,

Гілеад меў жонку, ад якой меў сыноў, якія, калі вырасьлі, выгналі Ефтаха, кажучы: «Ня можаш быць спадкаемцам у доме бацькі нашага, бо ты нарадзіўся з другой жанчыны».

 

имеаше бо Галадъ жену, с неаже породи сыны. Тии пакъ егда доростоша, выгнаша от себе Ептаа, глаголюще: «Не можеши ты быти отчицемъ в доме отца нашего, понеже еси сынъ жены блудници».

І ён уцёк ад іх, і жыў у зямлі Тоб, і сабраліся пры ім людзі бадзяжныя, і выходзілі з ім.

 

А онъ отшедъ от нихъ и стыдяся ихъ, и жилъ в земли Товсте.b И собралися к нему мужи волочащиеся, разбойници, и якобы за княземъ хожаху за нимъ.c

У тыя дні сыны Амона ваявалі супраць Ізраіля.

 

Того часу воевахуся сынове Аммони со сынми Ізраилевыми,

У час вайны Амона з Ізраілем прыйшлі старшыні Гілеадзкія ўзяць у дапамогу сабе Ефтаха з зямлі Тоб.

 

и егда имъ были вельми силни, идоша князи Галаадстии, абы привели собе на помощъ Ептаа из земли Товское.

І сказалі яны Ефтаху: «Хадзі і будзь нам правадыром, і будзем ваяваць супраць сыноў Амона».

 

И молвили суть к нему: «Пойди с нами, и будешъ княземъ нашимъ, и бийся с сынми Аммоновыми».

Ён ім адказаў: «Ці ж вы не зьненавідзелі мяне і ня выкінулі мяне з дому бацькі майго? А цяпер прыходзіце да мяне, калі бяда вас прыціснула».

 

И рече к ним Ептай: «Не вы ли есте, иже возненавидесте мене и выгнасте мя з дому отца моего? Ныне же, в беде вашей положены, пришли есте ко мне».d

І адказалі яму князі Гілеаду: «Вось з гэтай прычыны і прыйшлі мы да цябе, каб ты пайшоў з намі, і ваяваў супраць сыноў Амона, і будзеш правадыром усіх, што жывуць у Гілеадзе».

 

Рекоша же к нему князи Галаадстии: «Прото есмо пришли ныне к тобе, абы шолъ есми с нами, и бился с сынми Ам[м]оновыми, и воеводил надо всеми, иже суть и живуть въ Галааде».

І сказаў Ефтах старшыням Гілеадзкім: «Калі вы клічаце мяне, каб я ваяваў за вас супраць сыноў Амона, і калі аддасьць іх ГОСПАД у рукі мае, я буду начальнікам вашым».

 

Отвещалъ имъ Ептай: «Естъли же от правды пришли есте ко мне, абыхъ воевалъ за васъ со сынми Аммоновыми, и предасть ли ихъ Господь Богъ в руце мое, буду ли жъ я княземъ вашимъ?»

І сказалі старшыні Гілеадзкія Ефтаху: «ГОСПАД, Які чуе гэта, будзе пасярэднікам і сьведкам, што споўнім слова тваё».

 

Они же рекоша ему: «Господь Богъ, иже слышить вси тые речи, Той да будеть свидетель межи нами, иже что слюбуемъ тобе, сполнимъ все».

І пайшоў Ефтах з князямі Гілеаду, і ўвесь народ зрабіў яго правадыром сваім. І ўсе гэтыя словы свае сказаў Ефтах перад ГОСПАДАМ у Міцпе.

 

Тогда иде Епътай со князми Галаадскими, и вделаша его вси людие княземъ собе, и глаголал естъ Ептай вся слова предъ Господем Богом въ Масфе.

І паслаў Ефтах пасланцоў да валадара сыноў Амона, каб яны сказалі ім ад яго: «Што табе і мне, што ты прыйшоў ваяваць супраць мяне?»

 

Потом послал ест послы Ептай ко царю сыновъ Аммоних, ониже от него пословаша, глаголюще: «Что мне и тобе естъ, яко пришолъ еси ко мне, абы казилъ землю мою?»

Валадар сыноў Амона ім адказаў: «Бо Ізраіль забраў зямлю маю, калі выйшаў з Эгіпту, ад Арнону аж да Ябоку і Ярдану. Вярні мне яе цяпер без вайны».

 

Ему же отказал царь сыновъ Аммоних: «Понеже взяли суть сынове Ізраилевы, идущи із Египта, землю мою от пределовъ Арнона и Езвока даже до Іордана, сего ради ты ныне верни ми ю с миром».

І зноў выправіў Ефтах пасланцоў да валадара Амону і сказаў:

 

Тогда опять послал Ептай послы и приказалъ имъ, абы молъвили царю сыновъ Аммоних:

«Гэта кажа Ефтах. Не забраў Ізраіль ані зямлі Мааву, ані зямлі сыноў Амона.

 

«Сие глаголет Ептай: не взяли суть людие Ізраилевы земли Моавское, ни земли сыновъ Ам[м]онихъ,

Але калі Ізраіль выходзіў з Эгіпту, ён вандраваў праз пустыню аж да Мора Чырвонага, і потым прыйшоў у Кадэш.

 

но егда вышли были изъ Египта, ходили суть по пустыни даже к морю Чермному. И пришедши до Кадиса,

І паслалі яны пасланцоў да валадара Эдому, кажучы: “Дазволь, каб прайшлі мы праз зямлю тваю”. Але ён не згадзіўся на просьбу нашу. Паслалі таксама і да валадара Мааву, але і ён не захацеў прапусьціць. І заставаўся Ізраіль у Кадэшы.

 

послаша послы къ царю Едомлю, глаголюще: “Допусти намъ, да пойдемъ скрозе землю твою”, а онъ не хотелъ к тому призволити. Потом послали суть сынове Ізраилевы къ царю Моавскому, той по тому же не хотелъ их пустити; тогда осташа в Кадисе.

І, абыходзячы праз пустыню, абыйшоў кругом зямлю Эдому і зямлю Мааву і, прыйшоўшы на ўсход ад зямлі Мааву, разлажыўся табарам за Арнонам, не ўваходзячы ў зямлю Мааву, бо Арнон ёсьць мяжой Мааву.

 

И обойдоша страну земли Едомли и земли Моавли, и приидоша ко стране на выход солнца земли Моавли, и положилися з войскомъ своимъ за Арнономъ, а ниже хотеша ити до земли Моавли, понеже Арнонъ ест на пределех Моавлих.

І паслаў Ізраіль пасланцоў да Сыгона, валадара Амарэйцаў, валадара Хешбону, і сказаў яму: “Дазволь перайсьці нам праз зямлю тваю да месца свайго”.

 

Потом послали суть послы людие Ізраилевы къ Сеону, царю Аморейскому, онже живяше въ Езвоне, и рекоша ему: “Допусти, да идемъ чересъ землю твоюe даже до реки”.

Але Сыгон не згадзіўся прапусьціць Ізраіля праз межы свае. Ён сабраў увесь народ свой, і выступіў супраць Ізраіля ў Ягцы, і ваяваў з ім.

 

И той теже, погордевъ прозбою людей Ізраилевых, не допустилъ имъ ити по пределех своих, но собралъ множество великое воинъ и изыйде противу имъ на место, рекомое Еса, и смело браняше имъ.

Але аддаў ГОСПАД у рукі Ізраіля яго і ўсё войска ягонае. Ізраіль перамог яго і завалодаў усёй зямлёй Амарэйцаў, жыхароў краіны гэтай,

 

f И предалъ ест и Господь Бог в руце людем Ізраилевым со всем войском его, и побиша их,

усімі межамі іхнімі ад Арнону да Ябоку, і ад пустыні аж да Ярдану.

 

и взяша всю землю царя Аморейскаго от Арнона даже до Езвока и от пустыни даже до Іордана.

ГОСПАД, Бог Ізраіля, выгнаў Амарэйцаў перад народам Сваім, Ізраілем, а ты цяпер хочаш захапіць зямлю ягоную?

 

Господь Бог убо тогда выгубил Амореанъ, егда воевашеся с ними людие Его, Ізраильтяне. Ты пакъ нынечи хощеши взяти землю его собе?

Ці ня ўсё тое, што даў табе бог твой Камош на ўласнасьць, табе належыць? А што ГОСПАД, Бог наш, даў нам, мы маем на ўласнасьць.

 

Чимъ владел богъ твой, Хамосъ, то твое ест с права. Теже что Господь, Богъ нашъ, звытяжствомъ обдержалъ, наше ест и к нам прислушить.

Ці ты лепшы за Балака, сына Цыпора, валадара Мааву? Ці ж сварыўся ён з Ізраілем і ці ваяваў супраць яго?

 

Еда ли ты лепшим хощеши быти, нежели былъ ест Валак, сынъ Сефоровg, царь Моавский? И можеш ли то поведити, естъ ли кто с предков твоихъ заставился о то и воевал з людми Ізраилевыми,

Ізраіль жыве ў Хешбоне і ў ваколіцах ягоных, і ў Араэры і ў ваколіцах ягоных, і ў-ва ўсіх гарадах каля Арнону ўжо трыста гадоў. Чаму ў той час вы ня выгналі іх?

 

егда живяху во граде Езевоне и в селехъ его, и во Ароире и въ селехъ его или во всехъ иных градех у Іордана за триста летъ? И прочто у толице летехъ не покусилися есте о то?

Дык ня я грашу адносна цябе, але ты супраць мяне несправядліва выходзіш з вайною. Няхай ГОСПАД рассудзіць сёньня справу між сынамі Ізраіля і сынамі Амона!»

 

Сего ради азъ несмъ виненъ предъ тобою, но ты предо мною, чиняй мне злое и воюяся с нами несправедливе. Да судить сее днесь сведетель — Господь Бог — межи людми Ізраилевыми и сынми Ам[м] оними».

Але валадар сыноў Амона не захацеў прыняць слова Ефтаха, якія ён пераказаў праз пасланцоў.

 

И не хотел ест послухати царь сыновъ Ам[м] оних слов Ептаевых, еже усказал к нему послы своими.

І Дух ГОСПАДА быў на Ефтаху, і ён прайшоў Гілеад і Манасу, і прыйшоў у Міцпу ў Гілеадзе, а адтуль — да сыноў Амона.

 

Тогда бысть на Ептаи дух Господень, и обыйде Галаада, и Манасия, и Масфу въ Галааде и оттуду идя против сынов Амоних.

І склаў ён шлюбаваньне ГОСПАДУ: «Калі Ты аддасі сыноў Амона ў рукі мае,

 

Учинил слюбъ Господу Богу, глаголя: «Предаси ли сыны Ам[м]оня в руце мое,

калі я буду вяртацца з мірам ад сыноў Амона, што выйдзе першым з брамы дому на спатканьне мне, тое я складу ў цэласпаленьне ГОСПАДУ».

 

да будет то: кто выйдет первей из дверей дому моего противъ мне, егда навъращуся, поразивши сыны Ам[м]оня, того принесу во всесозжение Господу».

І пайшоў Ефтах супраць сыноў Амона ваяваць з імі, і аддаў ГОСПАД іх у рукі ягоныя.

 

И иде Ептай битися со сынми Ам[м]оновыми, и предал е Господь Богъ в руце его,

І разьбіў ён іх на абшары ад Араэру аж да мясцовасьцяў Мініт, а гэта дваццаць гарадоў, і далей аж да Абэль-Кераміму. І параза іхняя была вялікая. І былі ўпакораныя сыны Амона перад абліччам сыноў Ізраіля.

 

и поразил их от Ароира даже до Меннеха градовъ двадцеть, и даже до града Явеля, иже лежить межи виноградами, язвою великою велми, и понижены суть и смирени сынове Ам[м]оновы предъ людми Ізраилевыми.

І вярнуўся Ефтах у Міцпу ў дом свой, і выйшла насустрач яму дачка ягоная, скачучы пры гуках бубнаў. А Ефтах ня меў апроч яе дзяцей.

 

И егда з бою навратися Ептай до Масфы в домъ свой, вышла естъ противъ ему дщера его единороженная съ бубны и съ играми, яко не имелъ естъ иных детей, толико ее.

І ён убачыў яе, і разьдзёр адзеньне сваё, і сказаў: «Ах, дачка мая! Ты зламала мяне! Ты ў ліку тых, якія нешчасьлівяць мяне! Адчыніў я вусны мае ГОСПАДУ і не магу выракчыся гэтага».

 

И внегда узрелъ ю Ептай, разторга ризы своя на собе и рече: «Горе мне, дщеро моя! Засмутила еси мене и сама себе, понеже слюбил есми Господу Богу, а иначей не могу вчинити».

Яна яму адказала: «Тата мой, калі ты адкрыў вусны твае перад ГОСПАДАМ, зрабі мне, што ты шлюбаваў, дзеля дадзенай табе ГОСПАДАМ перамогі над ворагамі тваімі, сынамі Амона».

 

К нему же она рече: «Отче мой! якоже слюбилъ еси Господу, тако и учини; толико рада есмъ тому, иже тобе дал ест Господь Бог звытяжство над врагы твоими».

І гаварыла яна бацьку: «Толькі аднаго прашу. Дазволь мне на працягу двух месяцаў з сяброўкамі маімі абыйсьці горы кругом і аплакаць дзявоцтва маё».

 

И глагола паки ко отцу: «Того токмо жадаю от тебе, да призволиши ми ходити по горах за два месеца, да оплачу девицьство свое с ыными подругами».

І ён адказаў ёй: «Ідзі!» І адпусьціў яе на два месяцы. І пайшла яна з сяброўкамі, і аплаквала дзявоцтва сваё ў гарах.

 

Рече к ней Ептай, отець ее: «Иди». И допустилъ естъ ей за два месеца. И егда шла с подъругами своими, плакала девицьства своего на горах.

І праз два месяцы яна вярнулася да бацькі свайго. І ўчыніў ён з ёй, як шлюбаваў, і яна не пазнала мужа. Адсюль узяўся звычай у Ізраіля,

 

И наполнивши два месеци, навратися в домъ ко отцу свойму, и учинилъ ей, якоже былъ слюбил Богу. Она пакъ не познала естъ мужа. И от того часу бысть за обычай в людех Ізраилевыхъ, 40 иже единова в лете схожахуся девки Ізраилевы вкупу и плакаху дщеры Ептаевы четыре дни.

што кожны год сыходзіліся на чатыры дні дочкі Ізраіля, каб аплакваць дачку Ефтаха Гілеадца.