AB EWANELII ŚW. MATEUŠA
Aŭtar pieršaj Ewanelii, Mateuš (hebr. Mattaj abo Mattenaj) mieŭ jašče druhoje imia Lewi i pierad paklikańniem na apostała byŭ mytnikam abo źbiralnikam padatkaŭ (myta) u horadzie Kaparnaum. Paśla śmierci i ŭšeścia Chrysta praz jakija 15 hadoŭ pašyraŭ nawuku swajho Wučyciela pasiarod žydoŭskaha nardu ŭ Palestynie, a potym źwiarnuŭsia sa sławami Ewanelii da pahanaŭ. Dzie jon pracawaŭ, dzie i jakoju śmierciaj pamior — niama dakładnych wiestak. Pawodle niekatorych paźniejšych danych pamior mučanickaj śmierciaj.
Napisaŭ swaju ewaneliju św. Mateuš u mowie aramajskaj, jakaja była razhawornaj (prostaj) mowaj tahačasnych žydoŭ u Palestynie. Napisaŭ jon jaje kala 42 — 50 hodu paśla Naradž. Chrysta i zaraz potym (pierad 70 hodam pa Chryście) heta ewanelija była pierałožana niawiedamym pierakładčykam na mowu hreckuju i ŭ hetym pierakładzie dajšła da nas. Aryhinalny tekst aramajski, wiedamy jašče ŭ II i III stahodździach, zahinuŭ.
Meta. Pawodle staradaŭnych wiestak św. Mateuš pisaŭ swaju ewaneliju dla chryścijan, nawiernienych z palestynskich i wakoličnych žydoŭ. Św. Mateuš, pišučy swaju ewaneliju, maje ŭściaž na woku hetych swaich žydoŭskich čytačoŭ, katorym wykazwaje, što Jezus z Nazaretu jość sapraŭdnym Mesyjašam, pasłanym ad Boha; što załožany im Kaścioł jość karaleŭstwam (waładarstwam) Božym, ab katorym hawaryli praroki ŭ Starym Zakonie; što ŭsie praroctwy St. Zakonu spoŭnilisia na Jezusie — dziela hetaha znachodzim u ewanelii św. Mateuša taki wialiki lik padawanych praroctwaŭ z St. Zakonu (bolš jak 70 razoŭ na praciahu ŭsiaje ewanelii).
Na asnowie hetych praroctwaŭ wykazwajecca, što Jezus jość sapraŭdnym Mesyšam. Adnak hetaha Mesyjaša pryznała tolki małaja častka žydoŭ na čale z duchoŭnymi, faryzejami i staršymi narodu adkinuła i nawat asudziła jaho na śmierć. Stałasia heta dziela pamyłkowych pahladaŭ tahačasnych wučonych (knižnikaŭ) žydoŭskich na charaktar Mesyjaša i Mesyjanskaha karaleŭstwa (waładarstwa). Žydy wyhladali hetaha waładarstwa, jak waładarstwa ziamnoha i matarjalnaha, u katorym Chrystus — Mesyjaš budzie wialikim panujučym — waładaram i zdabudzie dla Izraila panujučaje pałažeńnie na ŭsim świecie. Jezusa ŭbohaha žydoŭski narod nie pryznaŭ. I Jezus, skončyŭšy swajo pasłanstwa da žydoŭskaha narodu, zahadaŭ apostałam abwiaščać ewaneliju dla ŭsich narodaŭ, kab ich paciahnuć da swajho suświetnaha waładarstwa.
Św. Mateuš, majučy na mecie wykazać žydom, što Jezus jość praŭdziwym Mesyjašam, hrupuje i paradkuje swoj matarjał ab Chryście ŭ paradku chronołohičnym, a systematyčnym, adkazwajučym hetaj mecie i pawodle płanu, jaki sabie wyznačyŭ. I tak, na pačatku św. Mateuš haworyć, što Jezus jość synam Abrahama i synam Dawida (h. zn. Mesyjašam), dalej padaje niekatoryja wiestki ab dziciačych hadoch Jezusa i ab jaho publičnym wystupleńni. Potym padaje nawuku Chrystowu ŭ takim paradku: naŭpierad jakoje maje być karaleŭstwa Božaje (raździeły 5 — 7), potym cudy Chrysta (r. 8 — 9), nawuku dla apostałaŭ (r. 10), prypowieści (r. 13), apošnija rečy (r. 24 — 25). Z hetaha bačym, što św. Mateuš mieŭ na woku pradstawić nia tak chronołohičny narys žyćcia Jezusa, jak systematyčnaje wykazwańnie, što Jon jość sapraŭdnym Mesyjašam.
Značeńnie i charakterystyka ewanelii. Ewanelija św. Mateuša ad samha pačatku mieła wialikaje značeńnie. Jana wykazwała Mesyjanskuju hodnaść Jezusa nia tolki žydom, ale, paśla pierakładu na hreckuju mowu, tak-ža i pahanam. Dziela taho što ewanelija św. Mateuša mnoha hawaryła ab karaleŭstwie Božym, jana była ŭlubionaj ewanelijaj Ajcoŭ Kaścioła, jakaja wykazwała paŭsiudnaść (katalickaść) henaha Božaha karaleŭstwa, Kaścioła Chrystowaha. I sapraŭdy, u hetaj ewanelii, bolej čym u św. Marka abo św. Łukaša majem aznačanyja hałoŭnyja asnowy katalickaści: paniaćcie Kaścioła jak paŭsiudnaha karaleŭstwa Božaha na ziamli, abasnawańnie piaršynstwa św. Piatra i hetym samym jaho nastupnikaŭ, zahad Chrysta abwiaščać ewaneliju ŭsim narodam pa ŭsim świecie. Hety zahad z chryścijanstwa robić relihiju nia tolki adnaho narodu, ale ŭsich narodaŭ, abo inakš kažučy, relihiju katalickuju. Dziela hetaha Kaścioł Katalicki zaŭsiody ŭwažaŭ ewaneliju św. Mateuša (pobač z ewanelijaj św. Jana) za žarało najwažniejšych dahmataŭ wiery.
Świataja Ewanelija Jezusa Chrysta pawodle Mateuša, уступ