Другі закон 22 разьдзел

 

 

Калі ўбачыш вала брата твайго альбо авечку ягоную, што заблудзілася, не пакідай іх, а вярні іх брату твайму;

 

Да не минеши вола или овци брата твоего, егда узриши блудящихъ по полю, но приведеши е в дом ко брату своему.a

калі ж няблізка да цябе будзе брат твой, альбо ты ня ведаеш яго, дык прыбяры іх у двор свой, і няхай яны будуць у цябе, пакуль брат твой не пачне шукаць іх, і тады вярні іх яму;

 

Естъли же не естъ близкий братъ твой или не веси, чие естъ, то да уведеши е в домъ твой и пребудуть у тебе, дондеже не будеть пытати и не возметь от тебе братъ твой.

так рабі і з аслом ягоным, так рабі і з вопраткаю ягонай, так рабі і з усякай згубленай рэччу брата твайго, якая будзе ім згублена і якую ты знойдзеш: нельга табе ўхіляцца ад гэтага.

 

По тому же учиниши и ослу его, и ризе его, и всякой речи згиблой брата твоего: естъли знайдешъ ю, да не минеши ее, яко чужее.

Калі ўбачыш асла брата твайго альбо вала ягонага, якія ўпалі на дарозе, не пакідай іх, а падымі іх зь ім разам.

 

Естъли узриши вола или осла брата твоего падшего на пути, да не минеши его, но поможеши востати ему.

На жанчыне не павінна быць мужчынскай вопраткі, і мужчына не павінен апранацца ў жаночае адзеньне, бо агідны прад Госпадам, Богам тваім, кожны, хто робіць гэта.

 

Да не оболочится жена в ризы мужския и мужъ да не надевает на ся одежи женское, понеже мерзки суть пред Господемъ чинящии сее.

Калі трапіцца табе на дарозе птушынае гняздо на якім-небудзь дрэве альбо на зямлі, з птушанятамі альбо яйкамі, і маці сядзіць на птушанятах альбо на яйках, дык не бяры маці разам зь дзецьмі:

 

Егда идучи путемъ и знайдеши на земли или на древе гнездо со птенци и матъку, седящу на яйцахъ или при птенцахъ, да не возмеши ее со птенъци,

маці пусьці, а дзяцей вазьмі сабе, каб табе было добра, і каб падоўжыліся дні твае.

 

но отпустиши ее, да летить прочь, естъли же поберешъ птенъци собе, да добро будеть тобе и многи дни поживеши на земли.

Калі будзеш будаваць новы дом, дык зрабі парэнчы каля даху твайго, каб не навесьці табе крыві на дом твой, калі хто-небудзь упадзе зь яго.

 

Егда поставиши домъ новый, да уделаешъ около задоржки на переходехъ, абы не была вылита кров в доме твоемъ и был бы виненъ, егда бы некто упалъ и главу сломил.

Не засявай вінаградніка твайго двума родамі насеньня, каб не закляў ты збору насеньня, якія ты пасееш разам з пладамі вінаградніка.

 

Не насеешъ иного семени во винограде твоемъb, абы и то семя, еже сеалъ еси, и тые овощи, еже ростуть во винограде, посполу не были посквернены.

Не ары на вале і асьле разам.

 

Не будете орати вкупе воломъ и осломъ.

Не апранай адзеньня, зробленага з розных рэчываў, з воўны і лёну разам.

 

Не облечешися в ризу ту, еже з волны со льномъ соткана ест.

Зрабі сабе кутасікі на чатырох рагах покрыва твайго, якім ты накрываешся.

 

c Повразки учинишъ собе на углехъ плащенице твоея, в нюже облачишися.

Калі хто возьме жонку, і ўвойдзе да яе, і ўзьненавідзіць яе,

 

Поимет ли мужъ жену и потомъ имелъ бы ее в ненависти

і будзе ўзводзіць на яе заганныя паклёпы, і пусьціць пра яе благія чуткі, і скажа: «я ўзяў гэтую жонку, і ўвайшоў да яе, і не знайшоў у яе дзявоцкасьці»,

 

и искал бы на нее вины, яко бы ю моглъ от себе отбыти, полагая на нее повесть найгоршую и глаголя: “Жену сию понял есми, и вшед к ней, не знайдох ее быти девицею”,

дык бацька дзяўчыны і маці яе няхай возьмуць і вынесуць знакі дзявоцкасьці дзяўчыны да старэйшынаў горада, да брамы;

 

тогда поимуть ю отець и мати и принесуть с собою знамена девицьства ея ко старейшинамъ людей, судящимъ во вратахъ градовыхъ.

і бацька дзяўчыны скажа старэйшынам: дачку маю я аддаў за жонку гэтаму чалавеку, і ён зьненавідзеў яе,

 

И речеть отець: “Дщеру мою далъ есми тому за жену, и онъ, понеже имать ее в ненависти,

і вось, ён узводзіць на яе заганныя паклёпы, кажучы: «я не знайшоў у дачкі тваёй дзявоцкасьці»; але вось знакі дзявоцкасьці дачкі маёй. І расьсьцелюць вопратку перад старэйшынамі горада.

 

прото воскладаеть на нее имя найгоршее и кажеть: “Не знайдохъ дщеры твоея девицею”; и се принесох знамена девицьства дщеры моее”. И да роспрострет срачицу пред старейшинами града.

Тады старэйшыны таго горада няхай возьмуць мужа і пакараюць яго,

 

Тогда старейшины имуть мужа ея и побивають его,

і накладуць на яго сто сікляў срэбра пені і аддадуць бацьку дзяўчыны за тое, што ён пусьціў благую чутку пра дзяўчыну Ізраільскую; а яна няхай застанецца ягонай жонкай, і ён ня можа разьвесьціся зь ёю праз усё жыцьцё сваё.

 

и за вину возложать на нь сто сиклевd сребра дати отцу девичину прото, иже сосрамотилъ и велъ на девицу имя злое в людехъ Ізраилевыхъ, и мусить ее держати за жену, и не возможеть опустити ея по вся дни живота своего.

Калі ж сказана будзе слушна, і ня знойдзецца дзявоцкасьці ў дзяўчыны,

 

Пакли же правда естъ, что на нее молвилъ, и не покажут знаковъ девицьства ее,

дык дзяўчыну няхай прывядуць да дзьвярэй дома бацькі яе, і жыхары горада яе паб’юць яе камянямі да сьмерці, бо яна зрабіла вартае сораму сярод Ізраіля, калі блудадзеяла ў доме ў бацькі свайго; і так вынішчы зло спасярод сябе.

 

тогда изведуть ее вонъ пред домъ отца ея и камениемъ убиють ее даже до смерти, понеже вчинила естъ грехъ срамотный в людехъ Ізраилевыхъ и поблуди в доме отца своего, и от[ъ]имете злое от среды васъ.

Калі знойдзены будзе хто лежачы з жонкаю замужняю, дык трэба аддаць сьмерці абаіх, і мужчыну, які ляжаў з жанчынаю, і жанчыну; і так вынішчы зло зь Ізраіля.

 

Будет ли лежати мужъ с женою чужею, да умруть оба, прелюбыдей и прелюбыдеицаe, и от[ъ]имете злое от Израиля.

Калі будзе маладая дзяўчына заручана з мужам, і хто-небудзь спаткаецца зь ёю ў горадзе і ляжа зь ёю,

 

Естъли бы заручалъ мужъ девицу и знашелъ бы ю некто во граде и лежал с нею,

дык абаіх іх прывядзеце да брамы таго горада і пабеце іх камянямі да сьмерці: дзяўчыну за тое, што яна ня крычала ў горадзе, а мужчыну за тое, што ён зганьбіў жонку блізкага свайго; і так вынішчы зло спасярод сябе.

 

тогда выведете обудву ко вратомъ градовым и камениемъ убиете ихъ: девицу про то, иже не кричала, сущи во граде, и мужа про то, иже понижилъ жену ближнего своего, и от[ъ]имете злое от среды себе.

А калі хто ў полі спаткаецца зь дзяўчынай заручанай і, схапіўшы яе, ляжа зь ёю, дык трэба аддаць сьмерці толькі мужчыну, які ляжаў зь ёю,

 

Пакли же бы пригодилося, иже на поли мужъ знашолъ девицу, заручаную иному, и вчинилъ ей насилие, онъ самъ да умреть,

а дзяўчыне нічога не рабі; на дзяўчыне няма злачынства сьмяротнага: бо гэта тое самае, як калі б хто паўстаў на блізкага свайго і забіў яго;

 

а девици не чините ничего, понеже не провинила смерти, яко бо воставаеть розбойникъ на ближнего своего и убиваеть его, тако же и девици прилучися,

бо ён спаткаўся зь ёю ў полі, і хоць дзяўчына заручаная крычала, ня было каму выратаваць яе.

 

егда была сама на поли кричала и никто не был, онже бы оборонилъ ее.

Калі хто-небудзь спаткаецца зь дзяўчынаю незаручанаю і схопіць яе і ляжа зь ёю, і засьпеюць іх, —

 

Знашол ли бы мужъ девицу, никому не зарученую, и насилие учинилъ ей, и сее пришло бы к суду,

дык той, хто ляжаў зь ёю, павінен даць бацьку дзяўчыны пяцьдзясят сікляў срэбра, а яна няхай будзе яму жонкаю, бо ён зганьбіў яе; праз усё жыцьцё сваё ня можа ён разьвесьціся зь ёю.

 

то дасть той, онже лежалъ естъ со девицею, отцу ее пятьдесятъ сиклевъ сребра и девицу ту возметь собе за жену, понеже понижилъ ест ее, и не возможеть опустити ея по вся дни живота своего.

Ніхто не павінен браць жонкі бацькі свайго і адхінаць край вопраткі бацькі свайго.

 

f Да не поиме сын жены отца своего и ни обнажить одежи его.