Другі закон 22 разьдзел

 

 

І не дазволь сабе бачыць вала брата свайго альбо авечкі, што адбілася, і хавацца ад іх, але канечне зьвярні іх брату свайму.

 

Да не минеши вола или овци брата твоего, егда узриши блудящихъ по полю, но приведеши е в дом ко брату своему.a

Калі ж ня блізка будзе ад цябе брат твой, і ты ня знаеш яго, то вазьмі іх унутр двара свайго, і хай яны будуць у цябе, пакуль брат твой ня будзе шукаць іх, і тады зьвярні яму іх.

 

Естъли же не естъ близкий братъ твой или не веси, чие естъ, то да уведеши е в домъ твой и пребудуть у тебе, дондеже не будеть пытати и не возметь от тебе братъ твой.

І гэтак рабі з аслом ягоным, і гэтак рабі з адзецьцям ягоным, і гэтак рабі з усялякаю згубаю брата свайго, каторую ён згубе і каторую ты знойдзеш; нельга табе таіць іх.

 

По тому же учиниши и ослу его, и ризе его, и всякой речи згиблой брата твоего: естъли знайдешъ ю, да не минеши ее, яко чужее.

Не дазволь сабе бачыць асла брата свайго альбо вала ягонага, упалых у дарозе, і хавацца ад іх, але канечне падыймі іх разам ізь ім.

 

Естъли узриши вола или осла брата твоего падшего на пути, да не минеши его, но поможеши востати ему.

На жонцы ня мае быць мужчынскіх убораў, і мужчына ня мае адзявацца ў жаноцкае адзецьце; бо агіда СПАДАРУ, Богу твайму, у кажным робячым гэта.

 

Да не оболочится жена в ризы мужския и мужъ да не надевает на ся одежи женское, понеже мерзки суть пред Господемъ чинящии сее.

Калі луча птушынае гняздо перад табою на дарозе на якім дзерве альбо на зямлі з птушанятамі альбо зь яйцамі, і маці сядзіць на птушанятах альбо на яйцах, то небяры маці разам ізь дзецьмі;

 

Егда идучи путемъ и знайдеши на земли или на древе гнездо со птенци и матъку, седящу на яйцахъ или при птенцахъ, да не возмеши ее со птенъци,

Маці канечне пусьці, а дзеці вазьмі сабе, каб табе было добра, і каб працягнуліся дні твае.

 

но отпустиши ее, да летить прочь, естъли же поберешъ птенъци собе, да добро будеть тобе и многи дни поживеши на земли.

Калі будзеш станавіць новы дом, то зрабі поручні наўкола страхі свае, каб не навесьці крыві на дом свой, калі хто, паваліўшыся, зваліцца зь яго.

 

Егда поставиши домъ новый, да уделаешъ около задоржки на переходехъ, абы не была вылита кров в доме твоемъ и был бы виненъ, егда бы некто упалъ и главу сломил.

Не садзі вінішча свайго рознымі садзьбамі, каб не аканаваць табе цэласьці садзьбы, каторую ты пасадзіш, і плод вінішча.

 

Не насеешъ иного семени во винограде твоемъb, абы и то семя, еже сеалъ еси, и тые овощи, еже ростуть во винограде, посполу не были посквернены.

Не ары на валу й асьле разам.

 

Не будете орати вкупе воломъ и осломъ.

Не адзявай адзецьця з розных гатункаў, з воўны й лёну разам.

 

Не облечешися в ризу ту, еже з волны со льномъ соткана ест.

Зрабі сабе завіваньне на чатырох рагох адзежы свае, каторую ты адзяеш.

 

c Повразки учинишъ собе на углехъ плащенице твоея, в нюже облачишися.

Калі хто возьме жонку, і ўвыйдзе да яе, і зьненавідзе яе,

 

Поимет ли мужъ жену и потомъ имелъ бы ее в ненависти

І дасьць прычыну да гаворкі на яе, і пусьце празь яе няславу, і скажа: "Жонку гэтую я ўзяў і дабліжыўся да яе, і не знайшоў у яе дзявоцтва";

 

и искал бы на нее вины, яко бы ю моглъ от себе отбыти, полагая на нее повесть найгоршую и глаголя: “Жену сию понял есми, и вшед к ней, не знайдох ее быти девицею”,

Дык возьме ацец дзеўчын а маці ейная і вынясуць знак дзявоцтва дзяўчыны да старцоў места, да брамы,

 

тогда поимуть ю отець и мати и принесуть с собою знамена девицьства ея ко старейшинамъ людей, судящимъ во вратахъ градовыхъ.

І скажа ацец дзеўчын старцом: "Дачку сваю я аддаў гэтаму чалавеку за жонку, і ён зьненавідзеў яе,

 

И речеть отець: “Дщеру мою далъ есми тому за жену, и онъ, понеже имать ее в ненависти,

І вось, ён даў прычыну да гаворкі на яе, кажучы: ’Я не знайшоў у дачкі твае дзявоцтва’; але во знак дзявоцтва дачкі мае". І расьцеле адзежу перад старцамі места.

 

прото воскладаеть на нее имя найгоршее и кажеть: “Не знайдохъ дщеры твоея девицею”; и се принесох знамена девицьства дщеры моее”. И да роспрострет срачицу пред старейшинами града.

І возьмуць старцы таго места мужа, і пакараюць яго,

 

Тогда старейшины имуть мужа ея и побивають его,

І накладуць на яго сто срэбра кары, і аддадуць айцу дзеўкі, бо ён пусьціў няславу праз дзеўку ізраельскую; яна ж хай застанецца яго жонкаю, і ён ня можа разьвесьціся зь ёю ўсе жыцьцё свае.

 

и за вину возложать на нь сто сиклевd сребра дати отцу девичину прото, иже сосрамотилъ и велъ на девицу имя злое в людехъ Ізраилевыхъ, и мусить ее держати за жену, и не возможеть опустити ея по вся дни живота своего.

Калі ж праўдаю было гэта слова, і не знайшлося дзявоцтва ў дзяўчыны,

 

Пакли же правда естъ, что на нее молвилъ, и не покажут знаковъ девицьства ее,

То дзеўку хай прывядуць да дзьвярэй дому айца ейнага, і ўкамянуюць яе жыхары места ейнага, і хай памрэць яна; бо яна зрабіла нягоднасьць у Ізраелю, бязуліўшы ў доме айца свайго; і выкарані ліха з пасярод сябе.

 

тогда изведуть ее вонъ пред домъ отца ея и камениемъ убиють ее даже до смерти, понеже вчинила естъ грехъ срамотный в людехъ Ізраилевыхъ и поблуди в доме отца своего, и от[ъ]имете злое от среды васъ.

Калі каго засьпеюць лежачага із замужкаю, то хай памруць таксама абое, мужчына, што ляжаў із жонкаю, і жонка; і выкарані ліха з Ізраеля.

 

Будет ли лежати мужъ с женою чужею, да умруть оба, прелюбыдей и прелюбыдеицаe, и от[ъ]имете злое от Израиля.

Калі будзе дзеўка дзявушчая заручана мужу, і хто-колечы стрэнецца зь ёю ў месьце, і ляжа зь ёю,

 

Естъли бы заручалъ мужъ девицу и знашелъ бы ю некто во граде и лежал с нею,

То абаіх іх вывядзіце да брамы таго места, і ўкамянуйце, і хай памруць яны: дзеўка за тое, што яна ня крычэла ў месьце, а мужчына за тое, што паніжыў жонку прыяцеля свайго; і выкарані ліха з пасярод сябе.

 

тогда выведете обудву ко вратомъ градовым и камениемъ убиете ихъ: девицу про то, иже не кричала, сущи во граде, и мужа про то, иже понижилъ жену ближнего своего, и от[ъ]имете злое от среды себе.

Калі ж хто на полю знойдзе дзеўку заручаную, і, схапіўшы яе, тый чалавек ляжа зь ёю, то хай памрэць адзін мужчына, што ляжаў зь ёю;

 

Пакли же бы пригодилося, иже на поли мужъ знашолъ девицу, заручаную иному, и вчинилъ ей насилие, онъ самъ да умреть,

А дзеўцы нічога не рабі: на дзеўцы няма грэху сьмяротнага; бо гэта, як калі б хто паўстаў на прыяцеля свайго й забіў яго на сьмерць, так гэта справа.

 

а девици не чините ничего, понеже не провинила смерти, яко бо воставаеть розбойникъ на ближнего своего и убиваеть его, тако же и девици прилучися,

Бо на полю знайшоў яе, і дзяўчына заручаная крычэла, але ня было ратаўніка ў яе.

 

егда была сама на поли кричала и никто не был, онже бы оборонилъ ее.

Калі ж хто знойдзе дзеўку дзявушчую незаручаную, і схопе яе, і ляжа зь ёю, і засьпеюць іх,

 

Знашол ли бы мужъ девицу, никому не зарученую, и насилие учинилъ ей, и сее пришло бы к суду,

То тый, што ляжаў зь ёю, мае даць айцу дзяўчыны пяцьдзясят срэбра, а яна хай будзе яго жонкаю, бо ён паніжыў яе; ён ня можа разьвесьціся зь ёю ўсе жыцьцё свае.

 

то дасть той, онже лежалъ естъ со девицею, отцу ее пятьдесятъ сиклевъ сребра и девицу ту возметь собе за жену, понеже понижилъ ест ее, и не возможеть опустити ея по вся дни живота своего.

Ніхто ня мае браць жонкі айца свайго і адкрываць крыса айца свайго.

 

f Да не поиме сын жены отца своего и ни обнажить одежи его.