Другі закон 4 разьдзел

 

 

І цяпер, Ізраелю, прыслухайся да ўставаў а судоў, каторых я вучу вас рабіць, каб вы былі жывы, і прышлі, і спала вам зямля, каторую СПАДАР, Бог айцоў вашых, даець вам.

 

Протожъ ныне, Ізраилю, послушай заповедей и судовъ, ихже азъ буду учити васъ, да бы полнячи е были бысте живи, и вшедъши, да владнете землею, юже Господь, Богъ отцев вашихъ, дасть вамъ.

Не дадавайце да тога, што я расказую вам, ані адыймайце ад тога, каб дзяржаць расказаньні СПАДАРА, Бога свайго, каторыя я вам расказую.

 

Не приложите жъ ко словомъ сим, еже глаголю вамъ, ничто же и ни отнимайте от них, сохраните заповеди Господа, Бога вашего, еже поведаю вамъ днесь.

Вочы вашы бачылі, што зрабіў СПАДАР із Ваал-Пеорам; бо кажнага чалавека, што пайшоў за Ваал-Пеорам, выгубіў СПАДАР, Бог твой, з пасярод цябе;

 

Очи ваше видели суть вся, елика учинил естъ Богъ Вель-Фегоровиa, и яко погубилъ естъ всехъ кланяющихся кумиру тому от среды васъ.

А вы, што прыліплі да СПАДАРА, Бога вашага, жывы ўсі дагэтуль.

 

Вы пакъ, иже служите Господу, Богу вашему, живи есте вси даже до днешнего дня.

Гля, я наўчыў вас уставаў а судоў, як расказаў імне СПАДАР, Бог мой, каб вы чынілі ў тэй зямлі, у каторую вы ўходзіце туды, каб апанаваць яе.

 

Ведаете, иже учил есмъ васъ приказаней и судовъ, якоже повелел мне естъ Господь, Богъ мой. Тако вы полнити будете е в земли, еюже владети начнете,

І заховуйце а паўніце іх; бо ў гэтым мудрасьць ваша а розум ваш перад ачыма людаў, каторыя пачуюць усі гэтыя ўставы й скажуць: "Адно гэты люд ё мудры а разумны, гэты вялікі народ";

 

да соблюдете в ней и деломъ наполните. Сия естъ воистинну ваша мудрость и розумъ пред человеки, да бы они, услышавши вси заповеди сие, и рекли: “Се людие мудрии и разумнии и мнозии велми”.

Бо хто ё вялікі народ, да каторага Багі былі б такія блізкія, як СПАДАР, Бог наш, у вусім гуканьню нашым да Яго?

 

И ниже естъ под небесемъ иный тако великий народ, онже бы имелъ к собе Бога приближающегося, яко Бог нашъ наклоненъ естъ всемъ прозбамъ нашимъ.

І які вялікі народ, у каторага такія справядлівыя ўставы а суды, як гэтае права, каторае я сулю вам цяпер?

 

И кои суть инии людие тако славнии, яко мыb, абы имели поклоны посвятныи и справедливыи суды, и весь законъ, иже я днесь исповедати буду предъ очима вашима?

Толькі сьцеражыся й вельмі сьцеражы душу сваю, каб табе не забыцца тых справаў, каторыя бачылі вочы твае, і каб яны не аддаліліся ад сэрца твайго ўсі дні жыцьця твайго; і ўсьведамі іх сыном сваім а сыном сыноў сваіх,

 

Протожъ соблюдите себе и душе своя пильне и не запоминайте делъ Божиих, еже видели суть очи ваше, и да не выпадають слова моя из серць ваших по вся дни живота вашего, и навчати будете сыновъ и внуковъ своихъ.

Праз тый дзень, як ты стаяў перад СПАДАРОМ, Богам сваім, на Горыве, і як СПАДАР сказаў імне: "Зьбяры да Мяне люд, і Я ім дам пачуць словы Мае, з каторых яны навучацца баяцца Мяне ўсі дні, што яны жывуць на зямлі, і сыноў сваіх навучаць".

 

День тежъ, в оньже стояли есте предъ Господемъ, Богомъ вашимъ, у горы Оревъ, егда Господь рече ко мне, глаголя: “Собери ко Мне людей, да слышать слова Моя и да научатся боятися Мене по вся дни, поколе живи суть на земли, и навчать сыновъ своихъ”.

Вы дабліжыліся а сталі пад гарою, а гара гарэла цяплом аж да сэрца нябёсаў, цемнь, булак а цемрадзь.

 

Тогда приступили есте к горе, онаже палала ест огнемъ даже до небеси и быша на ней тмы, дымъ и облакъ.

І гукаў СПАДАР да вас з пасярод цяпла; голас словаў вы чулі, але абраза ня бачылі, а толькі голас.

 

И глагола Господь к вамъ от среды огня, гласъ словъ Его слышали есте, лица же Его не видесте,

І паведаміў Ён вам змову Сваю, каторую расказаў вам паўніць, дзесяць словаў, і напісаў іх на дзьвюх каменных табліцах.

 

и проповеда вамъ заветъ Свой, и приказал полнити и и Десет Словъ, еже написалъ на дву доскахъ каменныхъ.

А расказаў імне СПАДАР у тым часе наўчыць вас уставаў а судоў, каб вы паўнілі іх у зямлі, да каторае вы пераходзіце, каб апанаваць яе.

 

И мне приказалъ естъ в той часъ, да быхъ училъ вас заповедемъ Его и обычаемъ посвятнымъ и судом, еже чинити имаете в земли, юже дасть вамъ.

І вельмі сьцеражыце душы свае, бо вы ня бачылі ніякага абраза таго дня, як гукаў да вас СПАДАР у Горыве з пасярод цяпла,

 

Сего для соблюдите души ваше, не видесте никакова уподобления в той день, егда глаголал к вамъ Господь Богъ на горе Оревъ от среды огня,

Каб вы не папсаваліся і не зрабілі сабе балвана, абраза якое-колечы хвіґуры, зразы мужчыны альбо жонкі,

 

да не когда прельщены учинили бы есте собе кумира или уподобление мужеска пола или женска,

Падобнасьці якое-колечы статчыны, каторая на зямлі, падобнасьці якое-колечы птушкі крылатае, што лётае пад нябёсамі,

 

или образъ всякого зверя, иже суть на земли, или птиць, иже летають под небесемъ,

Падобнасьці якога-колечы паўзуна на зямлі, падобнасьці якое-колечы рыбы, каторая ў водах ніжэй зямлі;

 

или гадовъ, пресмыкающихся по земли, или рыбъ, еже суть во водахъ.

І каб, узьняўшы вочы на нябёсы й абачыўшы сонца, месяц а гвезды, усе войска нябёснае, цябе ня штырхнула, і не пакланіўся ім, і ня служыў ім, бо СПАДАР, Бог твой, надзяліў іх усім людзём пад усім небам.

 

И да не когда, воздвигши очи свое к небеси, узрели бы есте солнце, месець и все звезды небесные и, прельщены суще блудомъ, чтили бы е и поклонилися имъ, ихже то естъ Господь Богъ сотворилъ ко службе всимъ людемъ, еже суть под небесемъ.

А вас узяў СПАДАР і вывеў вас із горна зялезнага, зь Ягіпту, каб вы былі Яму людам спадку, як гэта цяпер.

 

Васъ же взялъ естъ Господь Богъ и вывелъ, якобы из пещи огненое, из Египта, да бы имелъ собе людей в достоание, якоже естъ во днешний день.

І СПАДАР загневаўся на мяне з прычыны вас, і прысягаў, што я не перайду за Ёрдан і што ня ўвыйду да тае добрае зямлі, каторую СПАДАР, Бог твой, даець табе на спадак;

 

И разгневался естъ Господь на мя словъ ради вашихъ и кляся, яко не ити мне чересъ Іорданъ до земли избранное, юже дасть вамъ.

Бо я памру ў гэтай зямлі, я не перайду Ёрдан, а вы пярэйдзеце і апануеце тую добрую зямлю.

 

Се, азъ умру в сей земли, не пойду за Иорданъ, вы же пойдете и владети будете землею доброю.

Сьцеражыціся, каб не забыцца вам змовы СПАДАРА, Бога свайго, каторую Ён учыніў із вамі, і каб не рабіць табе балваноў, абраза чаго-колечы, як расказаў табе СПАДАР, Бог твой;

 

Протожъ паметайте, абы есте не забывали завета Господа, Бога вашего, еже завеща с вами, и да не учините собе резания и уподобления всякого створения, о немже заповеда Богъ,

Бо СПАДАР, Бог твой, ё цяпло зьядаючае, Ён БОГ завіднік.

 

понеже Господь Бог естъ огнь попаляяc, Богъ мститель.

А як родзяцца ў цябе сынове а сынове сыноў, і застараецеся на зямлі, вы папсуіцеся й зробіце сабе балваны, абраз чаго-колечы, і зробіце ліха перад ачыма СПАДАРА, Бога свайго, гневаючы Яго;

 

Естъли же будете имети сыны и внуки на земли той, юже Господь, Бог вашъ, дасть вамъ, и тии, суще прельщены, учинили бы собе неякое уподобление, делающе злыя чины пред лицем Господа, Бога своего, приводяще Его к розгневанию:

То гукаю за сьветкі супроці вас цяпер неба й зямлю, што вы нямінуча борзда загінеце ізь зямлі, да каторае вы пераходзіце Ёрдан, каб адзяржаць яе: не прадоўжыце дні на ёй, але нямінуча загінеце.

 

d се, ныне свидетельствую небом и землею, иже скоро загинете и выженуть васъ из земли тое, на нейже, перешедши Іорданъ, жити будете. Не пребудете много дний на ней, выгубить убо васъ Господь Богъ

І расьцяруша вас СПАДАР у людаў, і застаніцеся ў малым ліку памеж народаў, куды завядзець вас СПАДАР.

 

и розженет до всихъ народовъ, и останеть васъ мало в народех чужихъ, до нихже заведеть васъ Господь Богъ,

І будзеце там служыць багом, вырабу рук людзкіх, дзерву а каменю, каторыя ня бачаць ані чуюць, ані ядуць, ані нюхаюць.

 

и тамъ поработаете богом, иже рукою людскою уделаны суть, — древу и камению, ониже не видять ани слышать, не ядять и не обвоняють.

Але калі будзеш шукаць стуль СПАДАРА, Бога свайго, дык знойдзеш, калі будзеш шукаць Яго ўсім сэрцам сваім і ўсёй душою сваёй.

 

И егда взыщете, еще там Господа, Бога вашего, знайдете, и естъли же в целомъ серци согледаете Его и во всей болести душъ своих,

Як будзеш у ўціску, і як нойдзе на цябе ўсе гэта ў вапошнія дні, то зьвернешся да СПАДАРА, Бога свайго, і паслухаеш голасу Ягонага;

 

егда приидуть на васъ вси злые речи сие, еже преповедены суть. Напоследы же обратитеся к Господу, Богу вашему, и гласу Его послухати будете,

Бо спагадлівы Бог ё СПАДАР, Бог твой: ЁН не пакіне цябе й не загубе цябе, і не забудзецца змовы з айцамі тваімі, што Ён прысягаў ім;

 

понеже милосердный естъ Господь, Богъ вашъ, не оставить васъ и не погубить до конца, и ниже забудеть завета Своего, имже клялся естъ ко отцемъ вашимъ.

Бо папытайся ў часоў пярэдніх, што былі перад табою, з тога дня, каторага стварыў Бог чалавека на зямлі, і ад канца неба і аж да канца неба: ці бывала, як гэтая вялікая рэч, і ці чута падобная да яе?

 

Зопытайте о днехъ старыхъ, еже быша предъ вами, от того дня, в онже створилъ Господь Богъ человека на земли: от верху неба даже до самое земли стала ли ся когда таковая речъ, или видал ли кто когда,

Ці чуў люд голас Бога, гукаючы з пасярод цяпла, як ты чуў і жывеш?

 

да бы слышали людие Господа, Бога своего, молвящего от среды огня, якоже вы слышали есте и видели?

Альбо ці прабаваў Бог пайсьці ўзяць сабе народ з памеж народу дазнаньнямі, знакамі а чудосамі а вайною а рукою моцнай а цаўём выцягненым а вялікімі жахамі, як усе тое, што ўчыніў вам СПАДАР, Бог ваш, у Ягіпце перад ачыма тваімі?

 

Вчинил ли то когда Господь Бог, абы ходилъ и выбралъ Собе людей от среды народовъ искушениемъ знамены и чюдесы, бранию и рукою силною, и мысцею высокою, и видениемъ страшливымъ, еже все учинилъ естъ Господь, Богъ вашъ, васъ ради во Египте? И вы гледели есте на тое очима вашима,

Табе дана бачыць, каб ты ведаў, што СПАДАР ё Ён Бог, няма яшчэ апрача Яго.

 

да познаете, яко Господь — Той естъ Богъ и несть иного, кроме Того единого.

Зь неба даў Ён чуць табе голас Свой, каб зырыць цябе, і на зямлі паказаць табе вялікае цяпло Свае, і ты чуў словы Ягоныя з пасярод цяпла.

 

С небеси слышали есте гласъ Его, да бы навчилъ вас, и на земли указал огнь Свой превеликий и слышали есте слова Его от среды огня,

І затым, што Ён любіў бацькоў тваіх, і абраў патомства іхнае просьле іх, то й вывеў цябе перад відам Сваім вялікаю сілаю сваёю зь Ягіпту,

 

понеже возлюбил былъ отцевъ вашихъ и выбрал семя ихъ по нихъ, и вывелъ васъ из Египта,

Каб прагнаць народы, большыя а дужшыя за цябе, ад віду твайго, увесьці цябе, даць табе зямлю іхную на спадак, як гэта цяпер.

 

идя пред вами въ силе великой, да погубить народы превеликие и моцьнейшие, нежели вы, предъ лицемъ вашим, и да бы вовел васъ и далъ вамъ землю ихъ владети ею, якоже во днешний день видите.

Дык ведай цяпер і хіні да сэрца свайго, што СПАДАР ё Бог на небе ўгары й на зямлі далавах, і няма яшчэ апрача Яго.

 

Сего для ведайте ныне и паметайте въ серцахъ вашихъ, иже Господь — Той ест Богъ на небеси горе и на земли доле, и развей Того несть иного.

І заховуй уставы Ягоныя й расказаньні Ягоныя, каторыя я расказую табе сядні, каб добра было табе а сыном тваім просьле цябе, каб ты працягнуў дні на тэй зямлі, каторую СПАДАР, Бог твой, даець табе назаўсёды».

 

Соблюдите ж ныне приказания Его, еже азъ заповедаю, да добро будеть вамъ и сыном вашимъ по васъ, да пребудуть долго на земли, юже Господь Бог дасть вамъ».

Тады аддзяліў Масей тры месты за Ёрданом на ўсход сонца,

 

В той часъ отделилъ естъ Моисей три грады пред Іорданом, на восток солнца,

Каб уцякаў туды ўбіўца, што заб’ець прыяцеля свайго нясьведама, і ён ня быў злосьнікам ягоным ані ўчорах, ані заўчора, і каб уцёкла аднаго з гэтых местаў і жыў:

 

абы убежалъ до нихъ, онже бы нехотя убилъ ближнего своего, не будя ему неприателемъ вчера и ни пред вчерашнимъ днемъ, да бы до единого с тыхъ трехъ градовъ утечи и сокритися моглъ.

Бецэр на пустыні, на роўнай зямлі Рувінавай, і Рамоф у Ґілеадзе ў Ґадовай, і Ґолан у Вашане ў Манасавай.

 

И отделилъ ест град Восор, иже ест во племени Рувимове на ровнине пустыни и градъ Рамофъ-Галаадъ, иже естъ в поколении Гадове, и градъ Голямъ во Васане, иже естъ в поколении Манасиине.

І гэта права, каторае пастанавіў Масей перад сынамі Ізраелявымі;

 

Сей естъ законъ, еже поведа Моисей предъ сынми Ізраилевыми,

Гэта сьветчаньні, уставы а суды, каторыя казаў Масей сыном Ізраелявым, па выхадзе іх ізь Ягіпту,

 

и сия сут заповеди и обычае посвятные и суды, еже глаголал к сыномъ Ізраилевымъ, егда вышли суть ізъ Египта,

За Ёрданом на даліне супроці Веф-Пеору, у зямлі Сыгона, караля Аморэйскага, што жыў у Гэшбоне, каторага зразіў Масей із сынамі Ізраелявымі, па выхадзе іх ізь Ягіпту;

 

предъ Іорданем, в долине противу храму кумира Вехора, в земли Сеона, царя Аморейскаго, онже живяше во Есевоне, егоже убилъ былъ Моисей и сынове Ізраилевы, еже вышли ізъ Египту.

І спала ім зямля ягоная а зямля Оґа, караля Вашанскага, двух каралёў Аморэйскіх, каторыя за Ёрданом на ўсход сонца,

 

И увязалися в землю его и в землю Ога, царя Васанска, — тыхъ обудуву царей, еже жиша предъ Іорданем, ко востоку солнца:

Ад Ароеру, каторы на беразе цур’я Арнона, і аж да гары Сырон, яна ж Гэрмон,

 

от Ароира, града, еже естъ на брегу потока Арнона, даже до горы Саниръ, еже лежить у Гермона,

І ўся раўніна за Ёрданом на ўсход, аж да мора раўніны ля поду Пісґі.

 

и вси ровнины, еже суть у Іордана на восток солнца, даже до моря Пустого и даже до горы Фазги.