Другі закон 22 разьдзел

 

 

Калі ўбачыш вала брата твайго або авечку ягоную, што заблукала, не пакідай іх, але вярні іх брату твайму.

 

Да не минеши вола или овци брата твоего, егда узриши блудящихъ по полю, но приведеши е в дом ко брату своему.a

Калі ж брат твой ня блізка ад цябе і калі ня ведаеш яго, завядзі іх у дом твой і няхай будуць у цябе, аж прыйдзе іх шукаць брат твой, і тады вернеш іх яму.

 

Естъли же не естъ близкий братъ твой или не веси, чие естъ, то да уведеши е в домъ твой и пребудуть у тебе, дондеже не будеть пытати и не возметь от тебе братъ твой.

Так зробіш з аслом ягоным, так зробіш з плашчом ягоным, так зробіш з кожнаю згубленаю [рэччу] брата твайго, [з усім], што ў яго згінула, а ты знайшоў; нельга табе ўхіліцца ад гэтага.

 

По тому же учиниши и ослу его, и ризе его, и всякой речи згиблой брата твоего: естъли знайдешъ ю, да не минеши ее, яко чужее.

Калі ўбачыш асла брата твайго або вала ягонага, якія ўпалі на дарозе, не пакідай іх, але падымі з ім разам.

 

Естъли узриши вола или осла брата твоего падшего на пути, да не минеши его, но поможеши востати ему.

Няхай ня будзе на жанчыне адзеньня мужчынскага, а мужчына няхай не апранае шаты жаночыя; бо агідны ГОСПАДУ, Богу твайму, кожны, хто гэтак робіць.

 

Да не оболочится жена в ризы мужския и мужъ да не надевает на ся одежи женское, понеже мерзки суть пред Господемъ чинящии сее.

Калі перад абліччам тваім знойдзеш на дарозе, на дрэве або на зямлі птушынае гняздо з птушанятамі або з маткаю, якая выседжвае яйкі ці птушанятаў, не бяры маткі з птушанятамі.

 

Егда идучи путемъ и знайдеши на земли или на древе гнездо со птенци и матъку, седящу на яйцахъ или при птенцахъ, да не возмеши ее со птенъци,

Матку пусьці, а дзяцей вазьмі сабе, каб добра было табе і каб доўгімі былі дні [твае].

 

но отпустиши ее, да летить прочь, естъли же поберешъ птенъци собе, да добро будеть тобе и многи дни поживеши на земли.

Калі пабудуеш новы дом, дык зрабі на даху тваім агароджу, каб не навесьці крыві на дом твой, калі [нехта] зваліцца з яго.

 

Егда поставиши домъ новый, да уделаешъ около задоржки на переходехъ, абы не была вылита кров в доме твоемъ и был бы виненъ, егда бы некто упалъ и главу сломил.

Не засявай вінаградніку твайго двума гатункамі насеньня, каб не зрабіць табе заклятым і збор насеньня, якое ты пасееш, і плады вінаградніку твайго.

 

Не насеешъ иного семени во винограде твоемъb, абы и то семя, еже сеалъ еси, и тые овощи, еже ростуть во винограде, посполу не были посквернены.

Не ары на вале і асьле разам.

 

Не будете орати вкупе воломъ и осломъ.

Не апранай [адзеньня], сатканага з воўны і лёну разам.

 

Не облечешися в ризу ту, еже з волны со льномъ соткана ест.

Зрабі сабе фрэнзьлі на чатырох канцах плашчу твайго, якім акрываешся.

 

c Повразки учинишъ собе на углехъ плащенице твоея, в нюже облачишися.

Калі мужчына возьме жонку і ўвойдзе да яе, а [потым] зьненавідзіць яе,

 

Поимет ли мужъ жену и потомъ имелъ бы ее в ненависти

і, закідаючы ёй ліхія ўчынкі, зьняславіць яе, і скажа: “Узяў я гэтую жанчыну, і ўвайшоў да яе, але не знайшоў у яе дзявоцтва”,

 

и искал бы на нее вины, яко бы ю моглъ от себе отбыти, полагая на нее повесть найгоршую и глаголя: “Жену сию понял есми, и вшед к ней, не знайдох ее быти девицею”,

тады бацька і маці дзяўчыны возьмуць і прынясуць [знакі] дзявоцтва дзяўчыны да старшыняў гораду і да брамы,

 

тогда поимуть ю отець и мати и принесуть с собою знамена девицьства ея ко старейшинамъ людей, судящимъ во вратахъ градовыхъ.

і бацька дзяўчыны скажа старшыням: “Даў я дачку сваю чалавеку гэтаму за жонку, а ён яе зьненавідзеў.

 

И речеть отець: “Дщеру мою далъ есми тому за жену, и онъ, понеже имать ее в ненависти,

Вось, ён закідае ёй ліхія ўчынкі, кажучы: "Не знайшоў я ў дачкі тваёй дзявоцтва". Але вось [доказы] дзявоцтва дачкі маёй”, — і раскладзе палатніну перад старшынямі гораду.

 

прото воскладаеть на нее имя найгоршее и кажеть: “Не знайдохъ дщеры твоея девицею”; и се принесох знамена девицьства дщеры моее”. И да роспрострет срачицу пред старейшинами града.

І возьмуць старшыні гораду мужчыну таго, і пакараюць яго,

 

Тогда старейшины имуть мужа ея и побивають его,

І накладуць на яго сто [сыкляў] срэбра, і аддадуць іх бацьку дзяўчыны, бо ён зьняславіў імя дзяўчыны Ізраіля; і яна застанецца жонкай ягонай, і ня будзе ён магчы кінуць яе ўсе дні свае.

 

и за вину возложать на нь сто сиклевd сребра дати отцу девичину прото, иже сосрамотилъ и велъ на девицу имя злое в людехъ Ізраилевыхъ, и мусить ее держати за жену, и не возможеть опустити ея по вся дни живота своего.

Але калі праўдзівае было слова тое, бо не знайшліся [доказы] дзявоцтва дзяўчыны,

 

Пакли же правда естъ, что на нее молвилъ, и не покажут знаковъ девицьства ее,

тады завядуць дзяўчыну тую да дзьвярэй дому бацькі ейнага і каменаваць яе будуць камянямі мужчыны гораду гэтага аж да сьмерці, бо яна ўчыніла ганьбу ў Ізраілі, чынячы распусту ў доме бацькі свайго. І вынішчыш зло з асяродзьдзя твайго.

 

тогда изведуть ее вонъ пред домъ отца ея и камениемъ убиють ее даже до смерти, понеже вчинила естъ грехъ срамотный в людехъ Ізраилевыхъ и поблуди в доме отца своего, и от[ъ]имете злое от среды васъ.

Калі знойдзены будзе мужчына, які ляжыць з жанчынай, якая мае мужа, абое няхай памруць, мужчына, які ляжаў з жанчынай, і жанчына. І вынішчыш ліхоцьце з Ізраіля.

 

Будет ли лежати мужъ с женою чужею, да умруть оба, прелюбыдей и прелюбыдеицаe, и от[ъ]имете злое от Израиля.

Калі будзе дзяўчына, якая заручана мужу, і знойдзе яе [іншы] мужчына ў горадзе, і ляжа з ёю,

 

Естъли бы заручалъ мужъ девицу и знашелъ бы ю некто во граде и лежал с нею,

абодвух прывядзіце да брамы гораду гэтага і ўкамянуйце іх камянямі да сьмерці. Дзяўчыну за тое, што не крычала ў горадзе, а мужчыну за тое, што зьняважыў жонку бліжняга свайго. І вынішчыш зло спаміж сябе.

 

тогда выведете обудву ко вратомъ градовым и камениемъ убиете ихъ: девицу про то, иже не кричала, сущи во граде, и мужа про то, иже понижилъ жену ближнего своего, и от[ъ]имете злое от среды себе.

А калі мужчына знайшоў у полі заручаную дзяўчыну і згвалціў яе, і лёг з ёю, няхай памрэ адзін мужчына, які ляжаў з ёю,

 

Пакли же бы пригодилося, иже на поли мужъ знашолъ девицу, заручаную иному, и вчинилъ ей насилие, онъ самъ да умреть,

а той дзяўчыне нічога не рабіце, бо яна не дапусьцілася грэху, [вартага] сьмерці, бо гэта падобна на тое, калі хто паўстане супраць бліжняга свайго і адбярэ яму душу.

 

а девици не чините ничего, понеже не провинила смерти, яко бо воставаеть розбойникъ на ближнего своего и убиваеть его, тако же и девици прилучися,

Бо яе знайшоў ён у полі, і дзяўчына заручаная крычала, але [ніхто] не дапамог ёй.

 

егда была сама на поли кричала и никто не был, онже бы оборонилъ ее.

Калі мужчына знайшоў дзяўчыну, якая не заручаная, і схапіў яе, і лёг з ёю, і знойдуць іх,

 

Знашол ли бы мужъ девицу, никому не зарученую, и насилие учинилъ ей, и сее пришло бы к суду,

той мужчына, які ляжаў з ёю, дасьць бацьку дзяўчыны пяцьдзясят [сыкляў] срэбра, і яна будзе жонкай ягонай, таму што ён упакорыў яе, і ня будзе ён магчы кінуць яе ўсе дні свае.

 

то дасть той, онже лежалъ естъ со девицею, отцу ее пятьдесятъ сиклевъ сребра и девицу ту возметь собе за жену, понеже понижилъ ест ее, и не возможеть опустити ея по вся дни живота своего.