Другі закон 28 разьдзел

 

 

І станецца, калі ты будзеш, слухаючы, слухаць голас ГОСПАДА, Бога твайго, і захоўваць, і выконваць усе прыказаньні Ягоныя, якія я загадваю табе сёньня, ГОСПАД, Бог твой, узвысіць цябе па-над усе народы зямлі,

 

Естъли же послушаете гласу Господа, Бога вашего, и наполните вся заповеди Его, еже заповедаю вамъ днесь, то вчинить васъ Господь Богъ повышенейшими надо все народы, иже суть на земли.

і сплывуць на цябе ўсе гэтыя дабраславенствы, і споўняцца на табе, калі будзеш слухаць голас ГОСПАДА, Бога твайго.

 

И приидуть на вас вся благославения сия и огорнуть васъ. Будеш ли полнити приказания Его.

Дабраслаўлёны ты ў горадзе і дабраслаўлёны ў полі.

 

Благославенъ будеши во граде и благославенъ на поли,

Дабраслаўлёны плод улоньня твайго і плод зямлі тваёй, плод жывёлы тваёй, і нараджэньне валоў тваіх, і прыплод авечак тваіх.

 

благославенъ будеть плодъ чрева твоего и овощъ земли твоея, и приплодъ скоту твоего, и стада волов твоих, и хлевы овець твоихъ,

Дабраслаўлёны кош твой і дзяжа твая.

 

благославена гумна твоя и благославены вси речи твое.

Дабраслаўлёны ты пры ўваходзе тваім і дабраслаўлёны пры выхадзе тваім.

 

Благославенъ будешь, входяй в дом свой и выходяй.

Дасьць табе ГОСПАД, што ворагі твае, якія паўстаюць супраць цябе, будуць пабітыя перад абліччам тваім. Адным шляхам яны пойдуць супраць цябе, а сямёма шляхамі ўцякуць ад цябе.

 

Предасть Господь Бог враги ваши в руце ваше и востающие на вас падуть пред лицем вашимъ, единымъ путем пойдуть на васъ и седми пути побегуть пред вами.

Загадае ГОСПАД, каб [было] дабраславенства на сьвірнах тваіх і на ўсякай працы рук тваіх; і будзе Ён дабраслаўляць цябе ў зямлі, якую дае табе ГОСПАД, Бог твой.

 

Дасть Господь Богъ благославение погребомъ вашимъ и всемъ деломъ руку вашихъ, и дасть благославение вамъ в земли, юже приимете.

Паставіць цябе ГОСПАД як народ сьвяты, як запрысяг табе, калі будзеш захоўваць прыказаньні ГОСПАДА, Бога твайго, і хадзіць шляхамі Ягонымі.

 

И воставить васъ собе Господь Богъ в люди святы, якоже обещал естъ вамъ, будете ли толико сами полнити заповеди Его и ходити по путехъ Его,

І ўбачаць усе народы зямлі, што імя ГОСПАДА заклікаюць над табою, і будуць баяцца цябе.

 

и узрять вси народы земли, яко имя Господа Бога призывано естъ над вами, и побоятся васъ.

І дасьць табе ГОСПАД па-над меру даброцьцяў; у плодзе улоньня твайго, і ў прыплодзе жывёлы тваёй, і ў плодзе зямлі тваёй, у зямлі, якую запрысяг ГОСПАД даць табе.

 

И помножить васъ Господь Богъ во всехъ речахъ вашихъ, в сынехъ, в скоте и в плоде земли, юже обещалъ естъ отцемъ вашимъ дати ю вам.

Адкрые табе ГОСПАД шчодрыя скарбы нябесныя, каб даць у свой час дождж зямлі тваёй і дабраславіць ўсе працы рук тваіх. І ты будзеш пазычаць шматлікім народам, а сам ня будзеш браць пазыкі.

 

Отовреть Господь Богъ скарбъ свой найлепший, небо, и дасть дождь на землю часовъ своихъ, и благославит вся дела руку вашихъ. Взаемъ давати будете народомъ многимъ, и сами от нихъ ничего не займете.

І зробіць цябе ГОСПАД галавою, а не хвастом, і будзеш ты толькі на версе, і ня будзеш у нізе, калі будзеш слухаць прыказаньні ГОСПАДА, Бога твайго, якія сёньня я загадваю табе, каб ты захоўваў і выконваў іх.

 

Поставить васъ Господь, Богъ вашъ, в начатокъ, а не в конець, и будете всегда сверху, а не сысподу, естъли же послухаете заповедей Господа, Бога вашего, еже заповедаю вам днесь,

І не адступай ад кожнага слова, якія я загадваю табе сёньня, ані ўправа, ані ўлева, і не ідзі за багамі чужымі, і не служы ім.

 

и будете ли хранити и полнити приказаниа Его, не уклоняющеся ни налево, ни направо, и не послужите богом чуждимъ и ни поклонитеся имъ.

І станецца, калі ня будзеш слухаць голас ГОСПАДА, Бога твайго, і захоўваць, і выконваць усе прыказаньні Ягоныя і пастановы Ягоныя, якія я сёньня загадваю табе, тады прыйдуць на цябе ўсе гэтыя праклёны і споўняцца на табе.

 

Пакли же не восхощете послушати гласу Господа, Бога вашего, да бы сохранили и чинили вся заповеди Его и полнили вси обычае посвятные,a еже во днешний день приказываю вамъ, то приидуть на васъ вся клятвы сия и оскочать васъ.

Пракляты ты ў горадзе і пракляты ў полі.

 

Проклятъ будеши во граде своемъ, проклятъ на поли своем.

Пракляты кош твой і дзяжа твая.

 

Проклято гумно твое, прокляты и вси речи твое.

Пракляты плод улоньня твайго і плод зямлі тваёй, нараджэньне валоў тваіх і прыплод авечак тваіх.

 

Проклятъ естъ плодъ чрева твоего, прокляты сут овоще земли твоея, проклятъ скотъ воловъ твоих, проклята стада овець твоихъ.

Пракляты ты пры ўваходзе тваім і пракляты пры выхадзе тваім.

 

Проклятъ будеши, входяй в домъ свой, проклят, выходяй з домуb своего.c

Спашле на цябе ГОСПАД праклён, і трывогу, і няшчасьце ў-ва ўсіх працах рук тваіх, якія будзеш рабіць, пакуль Ён ня зьнішчыць цябе і не прападзеш ты хутка з прычыны ліхіх учынкаў тваіх, праз якія ты пакінуў Мяне.

 

Допустить на васъ Господь Богъ гладъ, жажду и нещастье на вси дела ваша, еже чинити будете, дондеже и сотреть васъ и погубить воскоре для вымысловъ вашихъ найгоршихъ, имиже опустили есте Господа, Бога вашего.

І спашле на цябе ГОСПАД пошасьць, пакуль ня выкараніць цябе з зямлі, у якую ты ідзеш, каб авалодаць ёю.

 

Придасть на васъ Господь Богъ моръ, дондеже и выкоренить васъ из земли тое, в нюже входите владети ею.d

Дакранецца цябе ГОСПАД сухотамі, гарачкаю, трасцай, сьпякотаю, мячом, сушаю і іржою. Яны будуць перасьледаваць цябе, пакуль ты ня будзеш зьнішчаны.

 

Наведеть на васъ Богъ нищету, тресавицу, горячесть, зиму, зной, ржу и скажение воздуха, а тако мучить васъ будеть, даже и загинете.e

І неба, якое над галавой тваёй, зробіцца медзьдзю, а зямля пад табою — жалезам.

 

И будеть небо надъ главою вашею медяно и земля, по нейже ходите, железна.

Пераменіць ГОСПАД дождж на зямлі тваёй у парахно і пыл, з неба будуць падаць яны на цябе, пакуль ня зьнішчаць цябе.

 

Дасть Господь вместо дождю вам прахъ, и с неба попелъ спадеть на васъ, донележе погинете вси.

І зробіць табе ГОСПАД, што ты будзеш пабіты перад абліччам ворагаў тваіх; адным шляхам будзеш ісьці на іх, а сямёма шляхамі будзеш уцякаць ад іх, і станеш ты страхоцьцем для ўсіх валадарстваў зямлі.

 

Предасть васъ Господь Богъ в руце врагомъ вашимъ, единымъ путемъ изыйдете на них и седмию путми побежите пред ними, и роспрашени будете по всехъ царствахъ земли.

Парэшткі твае будуць пажываю ўсім птушкам паднебным і зьвярам зямным, і [ніхто] ня будзе адганяць [іх].

 

Будуть тела ваша мертвая дана на пищу всим птицам небеснымъ и зверемъ земнымъ, и не будеть отганяющего их.

Дакранецца цябе ГОСПАД скуламі Эгіпецкімі і балячкамі, каростаю і паршывасьцю, якіх ня зможаш вылечыць.

 

Погубить васъ Господь вреды египетскими на задкохъ вашихъ и ту, куде лайна выхожають, и чрева ваше коростами и своробомъ тако, абы не могли злечены быти.

Дакранецца цябе ГОСПАД вар’яцтвам, сьлепатою і неспакоем сэрца.

 

Допустить на васъ Богъ пременение смысловъ и слепоту, и безумие,

Апоўдні будзеш хадзіць навобмацак, як сьляпы навобмацак ходзіць у поцемках, і на ўсіх шляхах тваіх ня будзеш мець посьпеху. І будзеш ты крыўджаны і рабаваны ўсе дні, і [ніхто] ня будзе ратаваць цябе.

 

и будете щупати ополудни, яко щупаеть слепый во темностяхъ, и не исправите путей своихъ. На всякий часъ терпети будете обиду и посрамочения и насилиемъ розхищены будете, и не будеть спасающего васъ.

Заручышся з жонкай, а іншы мужчына будзе спаць з ёй. Пабудуеш дом, але ня будзеш жыць у ім, пасадзіш вінаграднік, але не зьбярэш пладоў ягоных.

 

Жену поимеши, и иный будеть пребывати с нею. Домъ уделаеши, и не будешъ жити в немъ. Виноградъ насадиши, и не будеши пити от вина его.

Вол твой будзе забіты на вачах у цябе і ня будзеш есьці яго. Асёл твой будзе забраны спрад аблічча твайго і ня вернецца да цябе; авечкі твае будуць аддадзены ворагам тваім, і [ніхто] ня будзе ратаваць цябе.

 

Волъ твой пред тобою убитъ будеть, и не будеши ести от него. Осла твоего возмуть от тебе и не навратять тобе. Овце твое даны будуть врагомъ твоим, и не будеть помагающего тобе.

Сыны твае і дочкі твае будуць аддадзены іншаму народу, і вочы твае будуць выглядаць іх сумаваць дзеля іх усе дні, і ня будзе сілы ў руках тваіх.

 

Сынове твои и дщеры преданы будуть иноплеменникомъ, и ты на то гледети будешъ и загинешъ для жалости, смотря на них целый день, и не будеть силы в рукахъ твоихъ.

Плады зямлі тваёй і ўвесь набытак твой зьесьць народ, якога ня ведаеш, і будзеш ты толькі крыўджаны і прыгнятаны ўсе дні.

 

Плоды земли твоея и вся труды твоя поедять людие, ихже ты не знаешъ, и будешъ всегда кривду терпяй и насилие по вся дни живота своего,

І ты звар’яцееш, бачачы тое, што ўбачаць вочы твае.

 

бояйся страху тыхъ речей, еже узрять очи твое.

Дакранецца цябе ГОСПАД балючымі скуламі на каленях і нагах, і ня зможаш вылечыцца, і [пакрыюць] яны цябе ад стопаў аж да чубу галавы.

 

Допустить на тя Господь Богъ нежит найгорший на коленах и на лыстах такъ, да бы не моглъ здрав быти от пяты ногъ даже до верху главы.

Цябе і валадара твайго, якога ты паставіш над сабою, завядзе ГОСПАД да народу, якога ня ведаў ты і бацькі твае, і будзеш служыць там багам чужым, дрэву і камяню,

 

Заведеть васъ Господь Богъ и царя вашего, егоже поставите собе, межи народы, ихже вы не знаете ни отцеве ваши,

і будзеш страхоцьцем, і прыказкай, і пасьмешышчам для ўсіх народаў, да якіх завядзе цябе ГОСПАД.

 

и послужите тамъ богомъ чужимъ, древянымъ и каменнымъ. И будете тамъ даны въ позоръ и во притчу всемъ народомъ, до нихже заведеть вас Господь, Богъ вашъ.

Насеньня шмат кінеш у поле, а зьбярэш мала, бо саранча паесьць яго.

 

Много насеете на поли и мало пожнете, понеже прузи пожеруть все.

Вінаграднікі пасадзіш, будзеш даглядаць, а віна піць ня будзеш, і нічога з іх не зьбярэш, бо будуць паедзены чарвякамі.

 

Винограды насадите, но не будете с нихъ вина брати и ни возвеселитеся от него, яко жужелица показить е.

Аліўкі будзеш мець у-ва ўсіх межах тваіх, але ня выцісьнеш алею, бо змарнеюць аліўкі твае.

 

Древа оливные имети будете во всехъ пределехъ вашихъ, и не омастите олеемъ, понеже вытечеть и сотлеетъ.

Народзіш сыноў і дачок, але ня будуць з табою, бо павядуць іх у няволю.

 

Сплодите сыны и дщеры, и не укрепитеся о нихъ, понеже заведены будуть во пленение.

Усе дрэвы твае і плод зямлі тваёй паядуць жужлы.

 

Все садовие ваше и жита земли вашее усеница сказить.

Прыхадзень, які [жыве] з табою, будзе падымацца па-над цябе вышэй і вышэй, а ты будзеш зыйходзіць ніжэй і ніжэй.

 

Пришельци, иже живуть с вами, вознесутся и будуть повышены над вами, вы же знижитеся и будете понижены имъ:

Ён будзе пазычаць табе, а ты не пазычыш яму; ён будзе галавой, а ты будзеш хвастом.

 

они взаемъ давати вамъ будуть, а вы не будете имети что взаемъ дати имъ, тии будуть во главы место, а вы во хвоста место.

І прыйдуць на цябе ўсе гэтыя праклёны, і будуць цябе перасьледваць, і дагоняць цябе, пакуль не загінеш, бо ты ня слухаў ГОСПАДА, Бога твайго, і не захоўваў прыказаньняў Ягоных і пастановаў Ягоных, якія Ён загадаў табе.

 

И приидуть на васъ вся клятвы сия, и погонять, и нападуть, дондеже и погубять васъ, яко не послушасте гласу Господа, Бога вашего, и не хранисте заповедей Его и посвятныхъ обычаевъ, еже завеща вамъ.

І будзе [гэта] знакам і цудоўным [дзеяньнем] табе і насеньню твайму на вякі.

 

И будуть на васъ знамена и дивеса и на семени вашемъ во веки.

За тое, што ты не служыў ГОСПАДУ, Богу твайму, з радасьцю і добрасьцю сэрца твайго, [маючы] мноства ўсяго,

 

Понеже не послужисте Господу, Богу вашему, в радости и с веселымъ серцемъ, имеюще всего достатокъ,

будзеш служыць ворагам тваім, якіх ГОСПАД спашле на цябе, у голадзе і смазе, у голасьці і нястачы ўсяго, і яны павесяць ярмо жалезнае на карак твой, пакуль ня вынішчаць цябе.

 

будете служити врагомъ вашим, имже предасть васъ Господь Богъ, во гладе, въ жажди, в наготе и в недостатку всехъ речей. Тии возложат ярмо железное на шие ваше, дондеже и сотруть васъ.

Прывядзе на цябе ГОСПАД народ далёкі; з канца зямлі, як арол, наляціць народ гэты, мовы якога ты ня чуў,

 

Приведеть на васъ Господь Богъ людей здалека и от кончинъ земли, яко орловъ, летящихъ прудце, ихъже речи не будете мочи разумети:

народ з жудасным абліччам, які не ўшануе аблічча старога і не пашкадуе юнака.

 

людие нестыдатые, ониже не почестують мужа старого и не пожалують дитяти малого,

І ён зжарэ плод жывёлы тваёй і плод зямлі тваёй, аж пакуль ня вынішчыць цябе. І ён не пакіне табе пшаніцы, віна і алею, прыплоду валоў тваіх і прыплоду авечак тваіх, аж пакуль ня вынішчыць цябе.

 

и пожруть скотъ вашъ и плодъ земли вашее, дондеже и погубять все, не оставять пшеници, вина, олея и стадъ, воловъ и овець, донеле загубять васъ

І возьме ён у аблогу цябе ў-ва ўсіх брамах тваіх, пакуль не разваліць муры твае моцныя і высокія, у якіх ты меў надзею, у-ва ўсёй зямлі тваёй. І будзе трымаць цябе ў аблозе ў-ва ўсіх брамах тваіх у-ва ўсёй зямлі, якую даў табе ГОСПАД, Бог твой.

 

во всехъ местехъ вашихъ и донеле розбиють вся стены градовъ вашихъ твердыя и высокия, в нихже имели есте надежду, во всей земли вашей. Обляжены будете по всехъ градехъ во всей земли, юже Господь Богъ дасть вамъ.

І будзеш ты есьці плод улоньня твайго, целы сыноў тваіх і дачок тваіх, якіх даў табе ГОСПАД, Бог твой, у аблозе і ў бядзе, якімі прыцісьне цябе вораг твой.

 

И ести будете плод чрева вашего, мясо сыновъ своихъ и дщеръ, еже дасть вамъ Господь Богъ, гладу для превеликаго во обляжении и во узкости, еже стужать вамъ врази ваши.

У цябе чалавек чульлівы і вельмі далікатны будзе глядзець ліхім вокам на брата свайго і на жонку ўлоньня свайго, і на рэшту сыноў сваіх, якія засталіся [ў яго].

 

Человекъ роскошного жития и блядливый велми завидети будеть брату своему и жене его, с неюже лежить,

Ня дасьць [нікому] ён целы сыноў сваіх, якія будзе есьці, бо нічога больш не застанецца ў яго ў аблозе і ў бядзе, якімі вораг твой прыцісьне цябе ў-ва ўсіх брамах тваіх.

 

егда не подадуть ему мяса сыновъ своихъ, еже ести будуть, понеже немать ничего иного ести, сый во обляжении и в беде, еюже зазлять вамъ врази ваши во всехъ градах вашихъ.

Жанчына ў цябе, вельмі чульлівая і далікатная, што не хацела нагі паставіць на зямлю дзеля далікатнасьці і расьпешчанасьці, будзе глядзець ліхім вокам на мужа ўлоньня свайго, на сына свайго і на дачку сваю

 

Жена младая и дрочливая, онаже ледва по земли ступала роскоши для великое, завидети будеть мужу своему, легающему на лоне ея, и не восхощеть дати мяса сыновъ своихъ и дщеръ

і ня дасьць ім пасьледу свайго, які выйшаў спаміж ног ейных, і сыноў сваіх, якіх нарадзіла, бо будзе есьці іх таемна дзеля нястачы ўсяго ў аблозе і бядзе, якімі прыцісьне цябе вораг твой у-ва ўсіх брамах тваіх.

 

и ниже подасть ему нечистоты тое, еже выходить при порожении, и ни тыхъ детей, еже в ты часы рожаются, но сама ести тые речи будеть в сокритости для недостатку всего покарму во обляжении неприятелевъ и для гладу и беды, еже огорнеть васъ во всехъ градехъ ваших.

Калі ня будзеш захоўваць і выконваць усіх словаў Закону гэтага, якія напісаныя ў кнізе гэтай, і ня будзеш баяцца гэтага слаўнага і страшнага імя ГОСПАДА, Бога твайго,

 

Естъли же не будете хранити и полнити всехъ заповедей, еже написаны суть во книгах сихъ, и не побоитеся имени Его великого и грозного, то естъ Господа, Бога вашего,

шмат больш павялічыць ГОСПАД плягі на цябе і плягі на насеньне тваё, і плягі вялікія і доўгатрывалыя, і хваробы ліхія і доўгатрывалыя,

 

тогда приспорить Господь Бог ранъ вашихъ и ранъ сыновъ вашихъ и наведеть язвы великие, ониже долго васъ мучити будуть, и немощи старые и презлые, якобы вечные,

і навядзе на цябе ўсе хваробы Эгіпецкія, якіх ты баяўся, і прылепяцца яны да цябе.

 

и обратить на вас вся раслабления египетская, ихже боялися есте, и придержатися будуть васъ.

І ўсе хваробы і ўсе плягі, якія не запісаныя ў кнізе Закону гэтага, спашле ГОСПАД на цябе, пакуль ня будзеш вынішчаны.

 

К тому теже и вся иныя язвы и немощи, еже не суть писаны во книгахъ закона сего, наведеть Господь Богъ на васъ, дондеже и погубить васъ.

І застанецёся вы ў малой лічбе, хоць раней вы былі, як зоркі ў небе, у колькасьці сваёй, бо ня слухаў ты голас ГОСПАДА, Бога твайго.

 

И оставить васъ в маломъ числе, еже первей бесте мнози, яко звезды небесные, понеже не послушали есте гласу Господа, Бога вашего.

Як перад гэтым цешыўся ГОСПАД з вас, добра вам робячы і памнажаючы вас, так будзе цешыцца ГОСПАД з вас, нішчачы вас і сьціраючы з зямлі, у якую ты ідзеш, каб авалодаць ёю.

 

И будеть яко первей радость имелъ естъ Господь Богъ над вами, чиняй вамъ добре и розмножая васъ: тако возвеселится, егда сказить васъ и превратить, и выженеть из земли, до неяже вниидете владети ею.

І ГОСПАД расьцярушыць вас сярод усіх народаў, ад канца зямлі да канца зямлі, і там будзеш ты служыць багам чужым, якіх ня ведаў ты і бацькі твае, дрэву і камяням.

 

Роспрашит васъ Господь Богъ во всехъ народехъ, от зачала земли даже до конець ея, и послужите тамъ богом чуждимъ, ихъже не знаете вы сами ни отцеве ваши, богомъ древянымъ и каменнымъ.

І ня будзеш ты мець супакою ў гэтых народаў, і ня будзе мець супачынку стапа нагі тваёй. І дасьць там табе ГОСПАД сэрца дрыготкае, вочы заплаканыя і душу збалелую.

 

И межи тыми народы не отпочинуть ноги ваше и не ододхнете; дасть вам тамо Господь Богъ серце боязливо и очи недостаточные, и душу, погыбающую жалостию,

І будзе жыцьцё тваё вісець перад табою; будзеш баяцца ўначы і ўдзень, і ня будзеш пэўны жыцьця свайго.

 

и будеть живот ваш яко бы висяй пред вами. Страшитися будете во дни и в ночи, и не будете верити сами собе.

Раніцаю ты скажаш: “Хто дасьць мне [дачакацца] вечара?”, а ўвечары скажаш: “Хто дасьць мне [дачакацца] раніцы?”, дзеля страху сэрца твайго, якое будзе баяцца ўсяго таго, што ўбачаць вочы твае.

 

Рано речете: “Кто намъ дасть то, абы былъ вечеръ?”, и увечеръ речете: “Кто намъ дасть, абы было утро? ” страху для серца вашего, иже приидеть на вас, и видения для очию ваших.

І верне цябе ГОСПАД у Эгіпет на караблях шляхам, пра які Ён казаў табе, што ты яго больш ня ўбачыш. Там будзеце вы прададзеныя ворагам вашым як нявольнікі і нявольніцы, і [ніхто] ня будзе купляць»

 

Завезеть васъ опять Господь Богъ до Египта во кораблех путемъ, о немже поведа вамъ, да бы есте к тому не согледали его, и тамъ продани будете врагомъ вашим в рабы и в рабыне, и не будеть купующихъ васъ».