Другі закон 28 разьдзел

 

 

Дык калі будзеш ты слухаць голас Госпада, Бога твайго, каб спаўняць і берагчы ўсе загады Яго, якія я загадваю табе сёння, то Госпад, Бог твой, зробіць цябе вышэйшым за ўсе народы, якія пражываюць на зямлі,

 

Естъли же послушаете гласу Господа, Бога вашего, и наполните вся заповеди Его, еже заповедаю вамъ днесь, то вчинить васъ Господь Богъ повышенейшими надо все народы, иже суть на земли.

і сыдуць на цябе ўсе гэтыя дабраславенні, і споўняцца на табе, калі толькі будзеш слухаць голас Госпада, Бога твайго.

 

И приидуть на вас вся благославения сия и огорнуть васъ. Будеш ли полнити приказания Его.

Дабраславёны ты ў горадзе і дабраславёны ў полі.

 

Благославенъ будеши во граде и благославенъ на поли,

Дабраславёны плод улоння твайго, і плод зямлі тваёй, і прыплод жывёлы тваёй, і прыплод валоў тваіх, і прырост авечак тваіх.

 

благославенъ будеть плодъ чрева твоего и овощъ земли твоея, и приплодъ скоту твоего, и стада волов твоих, и хлевы овець твоихъ,

Дабраславёны кош твой і жорны твае.

 

благославена гумна твоя и благославены вси речи твое.

Дабраславёны ты пры ўваходзе і дабраславёны пры выхадзе.

 

Благославенъ будешь, входяй в дом свой и выходяй.

Дасць Госпад, што ворагі твае, якія паўстаюць супраць цябе, будуць пабітыя перад абліччам тваім. Адной дарогай яны пойдуць супраць цябе, а сямю шляхамі ўцякуць ад аблічча твайго.

 

Предасть Господь Бог враги ваши в руце ваше и востающие на вас падуть пред лицем вашимъ, единымъ путем пойдуть на васъ и седми пути побегуть пред вами.

Спашле Госпад дабраславенне на свірны твае і на ўсякую працу рук тваіх; і будзе дабраслаўляць цябе зямля, якую дасць табе Госпад, Бог твой.

 

Дасть Господь Богъ благославение погребомъ вашимъ и всемъ деломъ руку вашихъ, и дасть благославение вамъ в земли, юже приимете.

І паставіць цябе Госпад перад Сабою як народ святы, як прысягнуў табе, калі будзеш берагчы прыказанні Госпада, Бога твайго, і хадзіць дарогамі Яго.

 

И воставить васъ собе Господь Богъ в люди святы, якоже обещал естъ вамъ, будете ли толико сами полнити заповеди Его и ходити по путехъ Его,

І ўбачаць усе народы земляў, што імя Госпада прызывана на табе, і будуць баяцца цябе.

 

и узрять вси народы земли, яко имя Господа Бога призывано естъ над вами, и побоятся васъ.

І дасць табе Госпад дастатак ва ўсіх даброццях; і плод улонню твайму, і прыплод жывёле тваёй, плён зямлі тваёй, якою прысягнуў Госпад бацькам тваім, што дасць табе.

 

И помножить васъ Господь Богъ во всехъ речахъ вашихъ, в сынехъ, в скоте и в плоде земли, юже обещалъ естъ отцемъ вашимъ дати ю вам.

Адкрые табе Госпад скарб Свой найдаражэйшы, неба, каб даць у свой час дажджы зямлі тваёй і дабраславіць усе справы рук тваіх; і будзеш ты пазычаць многім народам, а сам ні ад каго не возьмеш пазыкі.

 

Отовреть Господь Богъ скарбъ свой найлепший, небо, и дасть дождь на землю часовъ своихъ, и благославит вся дела руку вашихъ. Взаемъ давати будете народомъ многимъ, и сами от нихъ ничего не займете.

І зробіць цябе Госпад галавою, а не хвастом, і будзеш ты заўсёды наверсе, а не ўнізе, калі будзеш слухаць прыказанні Госпада, Бога твайго, якія сёння я загадваю табе, а ты захоўвай і спаўняй,

 

Поставить васъ Господь, Богъ вашъ, в начатокъ, а не в конець, и будете всегда сверху, а не сысподу, естъли же послухаете заповедей Господа, Бога вашего, еже заповедаю вам днесь,

і не адступай ад слоў, якія я загадваю вам сёння, ані ўправа, ані ўлева, і не ідзі за багамі чужымі, і не пакланяйся ім.

 

и будете ли хранити и полнити приказаниа Его, не уклоняющеся ни налево, ни направо, и не послужите богом чуждимъ и ни поклонитеся имъ.

А калі не захочаш слухаць голас Госпада, Бога твайго, каб берагчы і выконваць усе прыказанні Яго і загады, якія я сёння загадваю табе, то прыйдуць на цябе ўсе гэтыя праклёны і апануюць цябе.

 

Пакли же не восхощете послушати гласу Господа, Бога вашего, да бы сохранили и чинили вся заповеди Его и полнили вси обычае посвятные,a еже во днешний день приказываю вамъ, то приидуть на васъ вся клятвы сия и оскочать васъ.

Пракляты ты ў горадзе і пракляты на полі.

 

Проклятъ будеши во граде своемъ, проклятъ на поли своем.

Пракляты кош твой і жорны твае.

 

Проклято гумно твое, прокляты и вси речи твое.

Пракляты плод улоння твайго, і плён зямлі тваёй, і прыплод жывёлы тваёй, і прырост авечак тваіх.

 

Проклятъ естъ плодъ чрева твоего, прокляты сут овоще земли твоея, проклятъ скотъ воловъ твоих, проклята стада овець твоихъ.

Пракляты ты пры ўваходзе і пры выхадзе.

 

Проклятъ будеши, входяй в домъ свой, проклят, выходяй з домуb своего.c

Пакарае цябе Госпад праклёнам, і трывогай, і няшчасцем ва ўсіх працах тваіх, што будзеш рабіць, пакуль не знішчыць цябе і не пагубіць хутка дзеля найгоршых задумак тваіх, дзеля якіх пакінуў ты Мяне.

 

Допустить на васъ Господь Богъ гладъ, жажду и нещастье на вси дела ваша, еже чинити будете, дондеже и сотреть васъ и погубить воскоре для вымысловъ вашихъ найгоршихъ, имиже опустили есте Господа, Бога вашего.

Прычэпіць да цябе Госпад пошасць, пакуль не выкараніць цябе з зямлі, у якую ты ўвойдзеш, каб атрымаць ва ўласнасць.

 

Придасть на васъ Господь Богъ моръ, дондеже и выкоренить васъ из земли тое, в нюже входите владети ею.d

Дакранецца да цябе Госпад сухотамі і гарачкаю, трасцай, спякотаю, засухаю, палючым ветрам, іржою, і яны будуць пераследаваць цябе, пакуль ты не загінеш.

 

Наведеть на васъ Богъ нищету, тресавицу, горячесть, зиму, зной, ржу и скажение воздуха, а тако мучить васъ будеть, даже и загинете.e

І неба, якое над галавой тваёй, зробіцца медным, а зямля, па якой крочыш, — жалезнай.

 

И будеть небо надъ главою вашею медяно и земля, по нейже ходите, железна.

Зменіць Госпад дождж на зямлі тваёй у пыл, а з неба будзе падаць на цябе попел, пакуль ты не будзеш знішчаны.

 

Дасть Господь вместо дождю вам прахъ, и с неба попелъ спадеть на васъ, донележе погинете вси.

І аддасць цябе Госпад на паразу перад ворагам тваім; адной дарогай будзеш ісці на іх, а сямю дарогамі будзеце вы ўцякаць, і станеш ты страхоццем для ўсіх царстваў зямлі.

 

Предасть васъ Господь Богъ в руце врагомъ вашимъ, единымъ путемъ изыйдете на них и седмию путми побежите пред ними, и роспрашени будете по всехъ царствахъ земли.

Труп твой будзе пажываю ўсім птушкам нябесным і звярам зямным, і ніхто не будзе адганяць іх.

 

Будуть тела ваша мертвая дана на пищу всим птицам небеснымъ и зверемъ земнымъ, и не будеть отганяющего их.

Дакранецца да цябе Госпад праказай егіпецкай і балячкамі, а таксама каростаю і скуламі, і не зможаш вылечыць іх.

 

Погубить васъ Господь вреды египетскими на задкохъ вашихъ и ту, куде лайна выхожають, и чрева ваше коростами и своробомъ тако, абы не могли злечены быти.

Пакарае цябе Госпад вар’яцтвам, і слепатою, і неспакоем сэрца.

 

Допустить на васъ Богъ пременение смысловъ и слепоту, и безумие,

У поўдзень будзеш хадзіць навобмацак, як сляпы звычайна навобмацак ходзіць у поцемках, і не выпрастаеш шляхоў сваіх. Увесь час будзеш прыгнечаны і рабаваны, і не будзеш мець таго, хто б вызваліў цябе.

 

и будете щупати ополудни, яко щупаеть слепый во темностяхъ, и не исправите путей своихъ. На всякий часъ терпети будете обиду и посрамочения и насилиемъ розхищены будете, и не будеть спасающего васъ.

Заручышся з жонкай, а другі будзе спаць з ёй. Будзеш будаваць дом, але не будзеш жыць у ім, пасадзіш вінаграднік, але не збярэш пладоў яго.

 

Жену поимеши, и иный будеть пребывати с нею. Домъ уделаеши, и не будешъ жити в немъ. Виноградъ насадиши, и не будеши пити от вина его.

Вол твой будзе забіты на вачах у цябе, і не пакаштуеш яго. Асёл твой будзе забраны перад абліччам тваім і не вернецца да цябе; авечкі твае будуць аддадзены ворагам тваім, і не будзе каму дапамагчы табе.

 

Волъ твой пред тобою убитъ будеть, и не будеши ести от него. Осла твоего возмуть от тебе и не навратять тобе. Овце твое даны будуть врагомъ твоим, и не будеть помагающего тобе.

Сыны твае і дочкі твае будуць аддадзены іншаму народу на вачах тваіх, і ўвесь дзень будзеш, плачучы, выглядаць іх дарма, і не будзе сілы ў руках тваіх.

 

Сынове твои и дщеры преданы будуть иноплеменникомъ, и ты на то гледети будешъ и загинешъ для жалости, смотря на них целый день, и не будеть силы в рукахъ твоихъ.

Плады зямлі тваёй і ўсю працу тваю з’есць народ, якога не ведаеш, і будзеш ты заўсёды прыгнечаны і разбіты ва ўсіх днях.

 

Плоды земли твоея и вся труды твоя поедять людие, ихже ты не знаешъ, и будешъ всегда кривду терпяй и насилие по вся дни живота своего,

І звар’яцееш, бачачы тое, што пабачаць вочы твае.

 

бояйся страху тыхъ речей, еже узрять очи твое.

Дакранецца да цябе Госпад балючымі нарывамі на каленях і нагах, і не зможаш вылечыцца ад стопаў ног аж да макушкі тваёй.

 

Допустить на тя Господь Богъ нежит найгорший на коленах и на лыстах такъ, да бы не моглъ здрав быти от пяты ногъ даже до верху главы.

Цябе і цара твайго, якога паставіш над сабою, завядзе Госпад да народа, якога не ведаў ты і бацькі твае, і будзеш служыць там багам чужым, дрэву і каменю,

 

Заведеть васъ Господь Богъ и царя вашего, егоже поставите собе, межи народы, ихже вы не знаете ни отцеве ваши,

і будзеш страхоццем, і прыказкай, і пасмяяннем для ўсіх народаў, да якіх завядзе цябе Госпад.

 

и послужите тамъ богомъ чужимъ, древянымъ и каменнымъ. И будете тамъ даны въ позоръ и во притчу всемъ народомъ, до нихже заведеть вас Господь, Богъ вашъ.

Насення многа кінеш у зямлю, а збярэш мала, бо саранча паесць усё.

 

Много насеете на поли и мало пожнете, понеже прузи пожеруть все.

Вінаграднікі пасадзіш і будзеш даглядаць, а віна піць не будзеш, ды нічога з іх не збярэш, бо будуць паедзены чарвякамі.

 

Винограды насадите, но не будете с нихъ вина брати и ни возвеселитеся от него, яко жужелица показить е.

Аліўкі будзеш мець на ўсіх межах сваіх, але не выціснеш алею, бо змарнеюць і прападуць.

 

Древа оливные имети будете во всехъ пределехъ вашихъ, и не омастите олеемъ, понеже вытечеть и сотлеетъ.

Народзіш сыноў і дачок, але не пацешышся з іх, бо павядуць іх у няволю.

 

Сплодите сыны и дщеры, и не укрепитеся о нихъ, понеже заведены будуть во пленение.

Усе дрэвы твае і плод зямлі тваёй паесць саранча.

 

Все садовие ваше и жита земли вашее усеница сказить.

Чужынец, які жыве з табой на зямлі, падымецца па-над табой і стане вышэйшым, а ты сыдзеш і будзеш нізкім.

 

Пришельци, иже живуть с вами, вознесутся и будуть повышены над вами, вы же знижитеся и будете понижены имъ:

Ён будзе пазычаць табе, а ты не пазычыш яму; ён будзе галавой, а ты будзеш хвастом.

 

они взаемъ давати вамъ будуть, а вы не будете имети что взаемъ дати имъ, тии будуть во главы место, а вы во хвоста место.

І прыйдуць на цябе ўсе гэтыя праклёны і будуць цябе пераследаваць і здзекавацца з цябе, пакуль не прападзеш, бо не слухаў ты Госпада, Бога твайго, і не выконваў прыказанняў Яго і загадаў, якія Ён загадаў табе.

 

И приидуть на васъ вся клятвы сия, и погонять, и нападуть, дондеже и погубять васъ, яко не послушасте гласу Господа, Бога вашего, и не хранисте заповедей Его и посвятныхъ обычаевъ, еже завеща вамъ.

І будуць яны знакамі і адзнакамі на табе і на нашчадках тваіх навек.

 

И будуть на васъ знамена и дивеса и на семени вашемъ во веки.

За тое, што ты не служыў Госпаду, Богу твайму, з весялосцю і радасцю сэрца дзеля дастатку ва ўсіх рэчах,

 

Понеже не послужисте Господу, Богу вашему, в радости и с веселымъ серцемъ, имеюще всего достатокъ,

будзеш служыць ворагу твайму, якога Госпад навядзе на цябе, у голадзе і смазе, у галечы і нястачы ўсяго, і ён павесіць ярмо жалезнае на карак твой, пакуль не вынішчыць цябе.

 

будете служити врагомъ вашим, имже предасть васъ Господь Богъ, во гладе, въ жажди, в наготе и в недостатку всехъ речей. Тии возложат ярмо железное на шие ваше, дондеже и сотруть васъ.

Навядзе на цябе Госпад народ з далечыні ды з крайніх межаў зямлі на падабенства арла, які ляціць імкліва, мовы якога зразумець ты не зможаш:

 

Приведеть на васъ Господь Богъ людей здалека и от кончинъ земли, яко орловъ, летящихъ прудце, ихъже речи не будете мочи разумети:

народ вельмі нахабны, які не ўшануе старога і не пашкадуе дзіцяці.

 

людие нестыдатые, ониже не почестують мужа старого и не пожалують дитяти малого,

І ён зжарэ плод тваёй жывёлы і плады зямлі тваёй, пакуль ты не загінеш; і не пакіне табе пшаніцы, віна і алею, прыплоду жывёлы і прыросту авечак, пакуль цябе не знішчыць.

 

и пожруть скотъ вашъ и плодъ земли вашее, дондеже и погубять все, не оставять пшеници, вина, олея и стадъ, воловъ и овець, донеле загубять васъ

І возьме ён у аблогу цябе ва ўсіх гарадах тваіх, пакуль не разваліць муры твае моцныя і высокія, у якіх ты ўскладаў надзею, ва ўсёй зямлі тваёй. І будзе трымаць цябе ў аблозе ва ўсіх брамах тваіх, на ўсёй зямлі тваёй, якую дасць табе Госпад, Бог твой,

 

во всехъ местехъ вашихъ и донеле розбиють вся стены градовъ вашихъ твердыя и высокия, в нихже имели есте надежду, во всей земли вашей. Обляжены будете по всехъ градехъ во всей земли, юже Господь Богъ дасть вамъ.

і будзеш ты есці плод улоння твайго, целы сыноў тваіх і дачок тваіх, якіх даў табе Госпад, Бог твой, у аблозе ды ў бядзе, якімі прыцісне цябе вораг твой.

 

И ести будете плод чрева вашего, мясо сыновъ своихъ и дщеръ, еже дасть вамъ Господь Богъ, гладу для превеликаго во обляжении и во узкости, еже стужать вамъ врази ваши.

У цябе чалавек чуллівы і вельмі далікатны будзе ненавідзець брата свайго і жонку, якая туліцца да пляча яго, і апошніх дзяцей сваіх, якіх ён захаваў,

 

Человекъ роскошного жития и блядливый велми завидети будеть брату своему и жене его, с неюже лежить,

каб не даць ніводнаму з іх целы сыноў сваіх, якіх будзе есці, бо ён не будзе ўжо больш нічога мець у аблозе і бядзе, якімі вораг твой прыцісне цябе ва ўсіх брамах тваіх.

 

егда не подадуть ему мяса сыновъ своихъ, еже ести будуть, понеже немать ничего иного ести, сый во обляжении и в беде, еюже зазлять вамъ врази ваши во всехъ градах вашихъ.

Жанчына ў цябе, вельмі чуллівая і далікатная, якая не спрабавала нават пакінуць следу ад нагі на зямлі дзеля надзвычайнай далікатнасці і распешчанасці, цяпер ліхім вокам гляне на мужа, які туліць яе да пляча свайго, на сына і дачку,

 

Жена младая и дрочливая, онаже ледва по земли ступала роскоши для великое, завидети будеть мужу своему, легающему на лоне ея, и не восхощеть дати мяса сыновъ своихъ и дщеръ

і не дасць ім ложышча, якое выйшла з яе жаночага ўлоння, і дзяцей, якія нарадзіліся ў тую гадзіну; бо есці іх будзе таемна дзеля нястачы ўсяго ў час аблогі і гора, якімі прыцісне цябе вораг твой у брамах тваіх.

 

и ниже подасть ему нечистоты тое, еже выходить при порожении, и ни тыхъ детей, еже в ты часы рожаются, но сама ести тые речи будеть в сокритости для недостатку всего покарму во обляжении неприятелевъ и для гладу и беды, еже огорнеть васъ во всехъ градехъ ваших.

Калі не будзеш берагчы і выконваць усіх слоў гэтага закону, якія напісаны ў гэтым скрутку, і не будзеш баяцца гэтага слаўнага і страшнага імя Госпада, Бога твайго,

 

Естъли же не будете хранити и полнити всехъ заповедей, еже написаны суть во книгах сихъ, и не побоитеся имени Его великого и грозного, то естъ Господа, Бога вашего,

то многа больш павялічыць Госпад плягі твае і плягі на нашчадкаў тваіх, і плягі цяжкія і доўгатрывалыя, хваробы найцяжэйшыя і невылечныя,

 

тогда приспорить Господь Бог ранъ вашихъ и ранъ сыновъ вашихъ и наведеть язвы великие, ониже долго васъ мучити будуть, и немощи старые и презлые, якобы вечные,

і навядзе на цябе ўсе плягі егіпецкія, якіх ты баяўся, і нахлынуць яны на цябе.

 

и обратить на вас вся раслабления египетская, ихже боялися есте, и придержатися будуть васъ.

І ўсе хваробы і плягі, якія не запісаны ў скрутку гэтага закону, напусціць Госпад на цябе, пакуль цябе не выгубіць.

 

К тому теже и вся иныя язвы и немощи, еже не суть писаны во книгахъ закона сего, наведеть Господь Богъ на васъ, дондеже и погубить васъ.

І застанецеся вы ў малой лічбе, вы, што раней былі, як зоркі на небе, у колькасці сваёй, бо не слухаў ты голасу Госпада, Бога твайго.

 

И оставить васъ в маломъ числе, еже первей бесте мнози, яко звезды небесные, понеже не послушали есте гласу Господа, Бога вашего.

Як перад тым цешыўся Госпад з вас, добра вам робячы і памнажаючы вас, так будзе цешыцца з вас, нішчачы вас і вывяргаючы, каб не стала вас на зямлі, у якую вы ўваходзіце, каб завалодаць.

 

И будеть яко первей радость имелъ естъ Господь Богъ над вами, чиняй вамъ добре и розмножая васъ: тако возвеселится, егда сказить васъ и превратить, и выженеть из земли, до неяже вниидете владети ею.

Госпад расцярушыць цябе сярод усіх народаў, ад пачатку зямлі да яе крайніх межаў, і там будзеш ты служыць чужым багам, якіх не ведаў ты і бацькі твае, дрэвам і каменям.

 

Роспрашит васъ Господь Богъ во всехъ народехъ, от зачала земли даже до конець ея, и послужите тамъ богом чуждимъ, ихъже не знаете вы сами ни отцеве ваши, богомъ древянымъ и каменнымъ.

І не будзеш ты мець супакою сярод гэтых народаў, стапе тваёй нагі не будзе супакою; і дасць там табе Госпад сэрца баязлівае, вочы заплаканыя і душу, апанаваную тугою.

 

И межи тыми народы не отпочинуть ноги ваше и не ододхнете; дасть вам тамо Господь Богъ серце боязливо и очи недостаточные, и душу, погыбающую жалостию,

Жыццё тваё будзе быццам бы вісець перад табою; будзеш баяцца ноччу і днём, і не будзеш упэўнены ў жыцці сваім.

 

и будеть живот ваш яко бы висяй пред вами. Страшитися будете во дни и в ночи, и не будете верити сами собе.

Раніцай ты скажаш: “О! Калі б звечарэла!”, а ўвечары: “О! калі б развіднела!” — дзеля страху сэрца свайго, якім будзеш апанаваны, і дзеля ўсяго таго, што ўбачыш сваімі вачамі.

 

Рано речете: “Кто намъ дасть то, абы былъ вечеръ?”, и увечеръ речете: “Кто намъ дасть, абы было утро? ” страху для серца вашего, иже приидеть на вас, и видения для очию ваших.

І верне Госпад у Егіпет на караблях тою дарогаю, пра якую я сказаў табе, што яе больш не пабачыш; там будзеце вы прададзены ворагам вашым як нявольнікі і нявольніцы, ды не будзе каму купляць».

 

Завезеть васъ опять Господь Богъ до Египта во кораблех путемъ, о немже поведа вамъ, да бы есте к тому не согледали его, и тамъ продани будете врагомъ вашим в рабы и в рабыне, и не будеть купующихъ васъ».