Судзьдзяў 9 разьдзел

 

 

Абімэлех жа, сын Ерабаала, пайшоў у Сіхэм да братоў маці сваёй і сказаў ім і ўсяму роду з дому маці сваёй, кажучы:

 

Тогда иде Авимелех, сынъ Гедеонов, во град Сихемъ ко братии матки своея, и молвил естъ к нимъи ко всему роду отца и матери своея, глаголя:

«Скажыце ўсім людзям у Сіхэме: “Што вам лепш: каб валадарылі над вамі ўсе семдзесят сыноў Ерабаала ці каб валадарыў над вамі адзін чалавек? І прытым майце на ўвазе, што я — косць з косці вашай і цела з цела вашага”».

 

«И рците ко всимъ мужемъ града Сихемска: и что естъ лепей вамъ — то ли, абы владели надъ вами седмъдесятъ мужевъ, сыновъ Еровоалевыхъ, чи ли абы единъ владелъ над вами? Помыслите на то вси, иже есмъ тело и кость ваша».a

І браты маці яго расказвалі пра яго ўсім людзям у Сіхэме ўсімі гэтымі словамі, і сэрцы іх прыхіліліся да Абімэлеха, бо яны казалі: «Гэта брат наш!»

 

Тогда молвили суть братия маткиb его ко всему множеству людей града Сихемска вся слова его, и наклонили серца ихъ ко Авимелеху, глаголюще: «Братъ естъ нашъ».

І далі яму семдзесят сікляў срэбра з дома Баал-Бэрыта; ён сабраў сабе адтуль людзей наёмных і бадзяжных, якія пайшлі за ім.

 

И дали суть ему седмъдесятъ цетнеревъc сребра ис храму кумира своего Баал-Берита. Он же нанялъ собе за не мужей празнующих и збродневъ, и идоша за ним.

І вярнуўся ён у дом бацькі свайго ў Эфры, і на адным камені забіў сваіх братоў, сыноў Ерабаала, семдзесят чалавек. І не забіў толькі Ёатама, наймалодшага сына Ерабаала, бо ён схаваўся.

 

И прииде с ними Авимелех в домъ отца своего до Ефры, и побилъ братию свою, сыны Гедеоновы, седмъдесятъ мужевъ, на единомъ каменю. И осталъ естъ толико Іонафа, сынъ Гедеоновъ наменший, и сокрися от него.

І сабраліся ўсе мужчыны з Сіхэма і ўвесь Бэт-Міло, і пайшлі ды паставілі Абімэлеха царом каля дуба, што стаяў у Сіхэме.

 

Потомъ сошлися суть вси мужиd Сихемстии и все племя града Мелоа и поставили собе царемъ Авимелеха под дубом, иже былъ ту, у града Сихема.

Калі паведамілі аб гэтым Ёатаму, ён пайшоў і стаў на вяршыні гары Гарызім і, павысіўшы голас, усклікнуў і сказаў: «Слухайце мяне, людзі Сіхэма, і хай пачуе вас Бог.

 

Сее егда поведено Іонафови,e сыну Гедеонову, шолъ на верхъ горы Гаризим, и стоя тамъ, воспиf гласом велиимъ, глаголя: «Послушайте мене, мужи Сихемстии, да и васъ послушаеть Господь Богъ!

Сабраліся дрэвы, каб выбраць сабе цара, і сказалі яны аліўцы: “Царуй над намі.”

 

Идоша древа з дубравы поставити собе царя, и рекоша к масличине: “Царствуй над нами!”g

Яна адказала: “Ці ж магу я вырачыся сваёй сакавітасці, якой ганарацца і багі, і людзі, і пайсці, каб хістацца па-над дрэвамі?”

 

Она же отвеща имъ: “Не могу я опустити тучности своее, еяже поживають бози и человеци, и ити, абых была повышена над древы”.

Дык сказалі дрэвы дрэву фігаваму: “Хадзі і прымі цараванне над намі”.

 

Тогда опять молвили суть древы дубравныи, ко смоковници глаголюще: “Пойди и царствуй над нами!”

Адказала ім дрэва фігавае: “Ці ж маю я вырачыся салодкасці сваёй і найпрыемнейшых пладоў і ісці, каб хістацца па-над другімі дрэвамі?”

 

К ним же рече смоковница: “Не могу я опустити сладкости своея и плоду своего добраго и ити надъ инымъ древиемъ царствовати”.

Таксама сказалі дрэвы вінаграду: “Хадзі і будзь царом над намі”.

 

Потомъ опять рекло есть древие дубравы ко винничине: “Пойди и царствуй над нами!”

Вінаградная лаза сказла ім: “Ці магу вырачыся свайго віна, што весяліць багоў і людзей, каб хістацца па-над дрэвамі?”

 

Тая же рече: “Не могу я опустити вина моего, иже обвеселяеть Бога и человеки, и надъ иное древие воздвижена быти”.

І сказалі ўсе дрэвы крушыне: “Хадзі і будзь царом над намі!”

 

Наостанце же молвило ест все древие ко тернию, глаголюще: “Пойди ты и царствуй над нами!”

Адказала ім крушына: “Калі сапраўды хочаце мяне памазаць на цара, то хадзіце і адпачніце ў маёй засені; а калі не жадаеце, хай агонь выйдзе з цярніны і спаліць кедры лібанскія!”

 

И рече к нимъ терние: “Естъли же от правды берете собе мене в царя место, то пойдите и отпочинте подъ стенемъ моимъ. Пакли же не восхощете, то да выскочить огнь с терния и попалить древа на горе Ливанской”.

Такім чынам, цяпер, калі справядліва і без граху вы паставілі над сабой царом Абімэлеха, і калі добра абышліся з Ерабаалам і з домам яго, і адплацілі за дабрадзействы таго,

 

Ныне же справедливе ли есте собе уделали царемъ Авимелеха? И верне ли есте учинили съ Еровоалемъ, отцемъ моимъ, и с родом его, и отдали ли есте ему добрымъ?

хто ваяваў за вас і жыццё сваё ставіў пад небяспеку, каб выратаваць вас з рук мадыянцаў,

 

Онъ убо живот свой выдалъ ест для васъ на погыбель, абы избавилъ васъ от руку Мадиамскихъ.

а вы сёння паўсталі супраць дому бацькі майго і забілі сыноў яго семдзесят чалавек на адным камені, і выбралі сабе царом Абімэлеха, сына паслугачкі яго, над жыхарамі Сіхэма, бо ён брат ваш;

 

Вы же ныне востали на домъ отца моего и побили есте сыновъ его, седмъдесятъ мужевъ, на камени единомъ, и поставили есте собе царемъ Авимелеха, сына рабыне его, надъ живущими в Сихеме, понеже естъ братъ вашъ.

дык калі справядліва ўчынілі вы і без памылкі з Ерабаалам і домам яго сёння, то цешцеся з Абімэлеха, і хай ён цешыцца з вас.

 

Сего ради, естъли же есте то справедливе и верне учинили со Еровоалемъ и с сыны его, веселитеся ныне о Авимелеху, и онъ да веселится о васъ.

Калі ж крывадушна зрабілі, хай агонь выйдзе з Абімэлеха і спаліць жыхароў Сіхэма і Бэт-Міло і хай выйдзе агонь з жыхароў Сіхэма і Бэт-Міло і спаліць Абімэлеха!»

 

Пакли же несправедливе и неверне есте учинили надъ отцемъ моимъ, тогда выйдеть огнь с него и попалить живущих во граде Сихеме и во граде Мело. Или опять, да выйдеть огнь из града Сихема и из града Мело и спалить Авимелеха».

Калі гэта Ёатам сказаў, ён уцёк і адышоў у Бэру і абжыўся там, баючыся брата свайго Абімэлеха.

 

Сее егда доконалъ, глаголя, Іоафанъh утече з горы и иде въ Беру, и живяше ту, боячися брата своего Авимелеха.

І цараваў над Ізраэлем Абімэлех тры гады.

 

И царствовалъ естъ Авимелехъ надъ людми Ізраилевыми три лета.

І пусціў Бог духа найгоршага між Абімэлехам і жыхарамі Сіхэма, якія ўзбунтаваліся супраць яго,

 

Тогда пустилъ ест Господь Богъ духа презлого межи Авимелехом и Сихемляны, ониже почали его имети в ненависти

каб злачынства забойства сямідзесяці сыноў Ерабаала і праліццё крыві іх павярнулася на Абімэлеха, брата іх, і на жыхароў Сіхэма, якія яму дапамагалі.

 

и воспоминати ему грехъ убийства седмидесятъ сыновъ Еровоалевых, яко виненъ былъ Авимелехъ крови пролития ихъ и старейшины града Сихемска, понеже ему в томъ помощни были.

І жыхары Сіхэма зрабілі засаду на яго на вяршыні гары, і ўчынялі напады, рабуючы кожнага, хто праходзіў тою дарогаю. І паведамлена было аб гэтым Абімэлеху.

 

И поделали на него залоги поверху гор, и тыи, ждущи Авимелеха, обираху людей, ониже туде хождяху. И ведяше добре о томъ Авимелех.

Тады Гаал, сын Абэда, прыйшоў з братамі сваімі ў Сіхэм, і жыхары Сіхэма паверылі яму.

 

В то теже время прииде Гаиль, сын Оведов, з братиею своею и внииде въ Сихемъ-градъ на помощь имъ. Для его же пришествиа вознесошеся мужи Сихемляне,

І, выйшаўшы на палі, рвалі яны вінаградныя лозы, і выціскалі вінаградныя гронкі, і, утварыўшы хоры спевакоў, увайшлі яны ў святыню бога свайго, і між снеданнем і выпіўкай пракліналі Абімэлеха,

 

и вышедъши на поле, все показиша винограды и грозны потопташа. И вделавши танци, и поюще. вошли суть до храму кумира своего, и пирующе посполу, злоречили суть Авимелехови.

калі казаў Гаал, сын Абэда: «Хто такі Абімэлех і хто такі Сіхэм, каб мелі мы служыць яму? Ці ж ён не сын Ерабаала, а Зэбул — яго ўрадовец? Служыце людзям Гамора, бацькі Сіхэма! Навошта мы будзем яму служыць?

 

И Гаиль, сынъ Оведовъ, с ними вопиаше, глаголя: «И что естъ Авимелехъ или кто естъ Сихемъ, абыхомъ служили ему? Еда ли несть сынъ Еровоалев? И поставил Зевула, раба своего, надъ мужми Еморовыми, отца Сихемова. И прочто быхом служили ему?

Каб хто аддаў гэты народ пад маю руку, я прагнаў бы Абімэлеха і сказаў бы яму: “Збяры сваё вялікае войска і прыходзь!”»

 

О, абы кто далъ людей сих в руце мое, высвободил бых я их от руку Авимелеховых!» Тогда поведено ест сее Авимелехови, абы собрал людей,

Зэбул, кіраўнік горада, пачуўшы гаворку Гаала, сына Абэда, вельмі раззлаваўся

 

понеже Зевул, старейшина града, услышавши слова Гаилевы, розгневался велми

і паслаў таемна пасланцоў да Абімэлеха, паведамляючы: «Вось, Гаал, сын Абэда, і яго браты прыбылі ў Сіхэм і падбухторваюць горад супраць цябе.

 

и послал тайне ко Авимелехови послы, глаголя: «Се Гаиль, сынъ Оведовъ, прииде въ Сихемъ съ братиею своею и укрепляеть градъ на тя.

Дык устань уночы ты і народ твой і схавайцеся ў полі.

 

Сего для въстани вночи с людми тыми, иже с тобою суть, и сокрийся на поли.

А раніцай, калі сонца ўзыдзе, нападзі на горад, а калі ён і народ, які з ім, выйдзе супраць цябе, зробіш з ім тое, што зможаш».

 

И егда солнце будеть усходити, удариши на градъ. И егда онъ выедеть с людми своими противу тобе, то учиниши ему, еже восхощеши».

Дык устаў Абімэлех з усім войскам сваім уночы і ў чатырох месцах зрабілі засаду супраць Сіхэма.

 

Тогда въстал ест Авимелех со всими людми своими вночи и учинилъ залогы около града Сихема на четырехъ местехъ.

І Гаал, сын Абэда, выйшаў і стаў на ўваходзе ў браму горада; устаў таксама і Абімэлех і ўсё войска з ім з месца засады.

 

И изыйде противу ему Гаиль, сынъ Оведовъ, и ста во вратехъ градовыхъ. В той часъ вышолъ естъ Авимелехъ с людми своими из залогъ.

І калі Гаал убачыў войска, ён звярнуўся да Зэбула: «Вось, мноства людзей сыходзіць з гор». Адказаў яму Зэбул: «Гэта цені гор, а табе здаецца, што людзі».

 

И егда узрелъ Гаиль людей, рече ко Зевулю: «Видь, оно многые людие з горъ идуть». К нему же глагола Зевуль: «Стени горъ зриши и видятся тобе, яко главы людьские, и тым ся мылиши».

І зноў Гаал кажа: «Вось, народ сыходзіць з сярэдзіны зямлі, а адзін клін ідзе па дарозе Аўгуравых Дубоў».

 

И рече опять Гаиль: «Погледь, се оно людие из загорка указываются, и единъ полкъ идеть путемъ, иже ест к дубу».

Тады сказаў яму Зэбул: «Дзе ж твае вусны цяпер, якімі ты казаў: “Хто такі Абімэлех, каб мелі мы яму служыць?” Ці ж гэта не той народ, якім ты пагарджаеш? Ідзі і ваюй супраць яго».

 

К тому рече ему Зевуль: «И где суть ныне уста твоя, еже глаголаша: “Кто естъ Авимелехъ, абыхомъ служили ему?” То суть тые людие, имиже погорделъ еси. Выйди жъ ныне и бийся с ними».

Дык пайшоў Гаал, бо глядзеў на яго народ сіхэмцаў, і ваяваў супраць Абімэлеха.

 

Тогда иде Гаиль и воевался со Авимелехом, людие же Сихемстии ждаша его.

Гнаў яго Абімэлех, і ён уцякаў, і загінулі вельмі многія з яго боку ў дарозе да брамы горада.

 

Той пакъ гнаше за нимъ даже до града, и пало ест з людей Гаилевых много даже до вратъ градовыхъ.

І Абімэлех вярнуўся ў Аруму; а Гаала і братоў яго Зэбул выгнаў з горада, забараніўшы ім жыць у ім.

 

Авимелехъ пакъ осталъ того часу въ Раме. Зевуль же выгнал ест из града Гаиля и дружину его и не хотелъ ихъ потомъ въ Сихеме-граде имети.

І назаўтра выйшаў народ на поле. Паколькі было аб гэтым паведамлена Абімэлеху,

 

Во вторый пакъ день изыйдоша людие Сихемстии на поле, и возвестиша сие Авимелехови.

ён сабраў войска сваё і падзяліў на тры дружыны, зрабіўшы засаду ў палях. І, бачачы, што народ выходзіць з горада, устаў і пабіў іх.

 

И понялъ с собою войско свое, и розделилъ е на три полки, и поделалъ залоги по поляхъ. И видя тое, иже людие изыдоша из града, ударилъ на нихъ со однымъ полкомъ, и поразивъ их,

І ён са сваёй дружынай напаў і захапіў уваход у браму горада; а дзве другія дружыны пабілі ворагаў, якія разбегліся па полі.

 

обляже и добываше со всехъ стран града. Иные пакъ два полки его, по поляхъ бегающе, гоняху и побиаху гражанъ.

Затым Абімэлех увесь той дзень атакаваў горад, і здабыў яго, і, забіўшы жыхароў яго, а сам горад знішчыўшы, пасыпаў яго соллю.

 

Авимелехъ же целый день добываше града, даже и достал его, и всехъ живущихъ в немъ погубилъ и градъ сказилъ тако, иже на знамя скажения и соль по тому месту посыпал.

Калі гэта пачулі тыя, што былі ў Сіхэмскай вежы, яны сышлі ў падзямелле свяцілішча Эль-Бэрытаa.

 

Егда сие услышали мужи некои гражане, иже были на столпе Сихемскомъ, увошли суть до храму кумира своего Верофа, игдеже первей завещали были завет с ним, и от того место то прозывалося именем его и бе огражено и крепко велми.

Таксама Абімэлех, пачуўшы, што ўсе людзі з Сіхэмскай вежы схаваліся ў адным месцы,

 

Тогда Авимелехъ, доведався того, иже мужи Сихемстии утекли на столпъ вси вкупе,

з усім народам сваім падняўся на гару Сэлмон, і, узяўшы сякеру, адсек сук ад дрэва, і, несучы яго ўскладзеным на плячо, загадаў тым, хто быў з ім: «Вы бачыце, што я раблю, — хутка рабіце тое ж».

 

и иде на гору, именем Селмонъ, со всими людми своими, и взяв секиру, утялъ веть великую и возложи на рамена своя, и рече ко дружине: «Что азъ делаю, на то гледечи, и вы по тому же прудце делайте».i

І яны, навыперадкі адсякаючы галлё з дрэў, пайшлі за кіраўніком, і падпалілі галлё, якім абклалі падзямелле; і здарылася так: ад дыму і агню ўсе людзі пагінулі, каля тысячы мужчын, і столькі ж жанчын, жыхароў Сіхэмскай вежы.

 

Тогда вси утяша по вети великой и несоша за Авимелехомъ; и пришедъши къ столпу тому, запалиша ветие зысподу так, иже змерло тысеща людей дымом и огнемъ, мужей и женъ, на столпе, гражанъ Сихемъскихъ.

А адтуль выправіўшыся, Абімэлех прыйшоў да горада Тэбэц, які ён абкладваў, і здабыў яго.

 

Авимелех же, оттоле идя, прииде ко граду Тевису, и обляже и, и взя.

А ў сярэдзіне горада была моцная вежа, у якой схаваліся і мужчыны, і жанчыны, і ўсе грамадзяне горада, вельмі моцна замкнуўшы браму, і ўзышлі на дах той вежы, стаўшы ўздоўж умацаванняў.

 

И былъ естъ столпъ высокъ посреде града того, на нже утекли были мужи посполу и жены и вси старейшины града, затворивши крепце двери, и с столпа браняхуся, стояще на преходехъ.

І Абімэлех, падышоўшы пад самую вежу, настойліва змагаўся, і, наблізіўшыся, ён пажадаў падпаліць браму.

 

Тогда пришедъ Авимелехъ ко столпу, доставаше его смеле, и приближився ко дверем, хотел запалити.

І вось, нейкая жанчына скінула на галаву Абімэлеха даволі вялікі камень, што ляжаў наверсе, і разбіла чэрап яго.

 

И се жена едина пустила с столпа уломокъ жерновный и лучила в главу Авимелеха, аже с нея мозгъ выскочилъ.

Ён хутка паклікаў свайго збраяносца і сказаў яму: «Дастань меч свой і забі мяне, каб часам не сказалі, што я забіты жанчынаю». Ён ударыў яго мечам. І, калі ён памёр,

 

Той же скоро позвалъ раба своего и рече к нему: «Выйми мечь свой и добий мя,j абы не рекли, яко жена убила мя». Он же наполнилъ приказание и уби господина своего.

усе мужчыны Ізраэля, бачачы гэта, вярнуліся ў свае пасяленні.

 

И егда убитъ былъ Авимелехъ, вси людие, иже беша с нимъ от сыновъ Ізраилевыхъ, навратишеся в домы своя.k

Так Бог аддаў яму за зло, якое зрабіў Абімэлех бацьку свайму, забіўшы семдзесят братоў сваіх.

 

И такъ отдалъ Господь Богъ злость Авимелехову, юже учинилъ дому отца своего, побиая седмъ десятъ мужевъ братии своея.

Таксама жыхарам Сіхэма было аддадзена за ўсё, што яны зрабілі, і на іх прыйшоў праклён Ёатама, сына Ерабаала.

 

И Сихемляномъ теже злоба их наврачена естъ, еже учинили против господе своей; и пришло на нихъ проклятие Іонафино, сына Еровоалова.l