Быццё 31 разьдзел

 

 

І пачуў [Якуб] словы сыноў Лявана, якія казалі: «Забраў Якуб усё, што было ў бацькі нашага, і з таго, што было ў бацькі нашага, учыніў сабе ўсю гэтую славу».

 

Потомъ пакъ, егда слышалъ естъ Яковъ слова сыновъ Лавановыхъ, глаголющихъ: «Отнялъ Яковъ все, еже было естъ отца нашего, и имениемъ его обогатився, вчиненъ естъ славный»,

І бачыў Якуб аблічча Лявана, і вось, ён ня быў з ім такі, як учора і пазаўчора.

 

позналъ тежъ, иже лице Лаваново не было к нему, яко вчерашнего дня и пред тымъ,

І сказаў ГОСПАД Якубу: «Вярніся ў зямлю бацькоў тваіх і нараджэньня твайго, і Я буду з табою».

 

и найболей, иже глагола к нему Богъ: «Навратися до земли отцевъ своих и к родине своей, и буду с тобою»,

І паслаў Якуб, і паклікаў Рахель і Лею ў поле да авечак сваіх,

 

тогда пославъ и позвалъ Рахиля и Лию на поле, игдеже пасяше стада.

і сказаў ім: «Я бачу аблічча бацькі вашага, што ён не такі да мяне, як учора ці пазаўчора. І Бог бацькі майго быў са мною.

 

И рече к нимъ: «Вижу лице отца вашего, и не естъ ко мне, яко вчера былъ и предъ вчерашнимъ, но Богъ отца моего — Той былъ ест со мною.

І вы ведаеце, што я ўсімі сіламі служыў бацьку вашаму,

 

И сами весте, яко всею силою своею работахъ отцу вашему;

і бацька ваш ашукваў мяне, і зьмяняў плату маю дзесяць разоў, але ня даў яму Бог зрабіць крыўду мне.

 

отец пакъ вашъ прельстилъ мя и изменилъ мзду мою по десетькратъ, но не да ему Богъ зле учинити мне,

Калі сказаў ён: “Стракатыя будуць платай тваёй”, нараджаліся ўсе авечкі стракатыя. А калі сказаў ён: “Пасастыя будуць платай тваёй”, нараджаліся ўсе авечкі пасастыя.

 

егда бо рече, иже “пестрые будуть мзда твоя”, тогда вси овце родили суть пестрыи ягнета; и внегда поведилъ: “белые брати будешъ за мзду свою”, вся стада белыи родили.

І забраў Бог статак у бацькі вашага, і даў яго мне.

 

А тако взялъ ест Богъ имение отца вашего и далъ е мне,

І было ў часе параваньня авечак, і ўзьняў я вочы мае, і бачыў у сьне, і вось, бараны, якія ўскочылі на авечак, былі пасастыя, стракатыя і пярэстыя.

 

понеже потомъ, егда часъ починания овець пришолъ, воздвигохъ очию своих и видех во сне: и се козлы и овны скакаху на самице пестры и рябы, и пелесавы.

І сказаў мне анёл Божы ў сьне: “Якубе!” І я сказаў: “Вось я!”

 

И рече ангелъ Господень ко мне во спании: “Якове!” Азъ же отвещахъ: “Что ест?”

І Ён сказаў: “Узьнімі вочы твае і паглядзі: усе бараны, якія ўскочылі на авечак, пасастыя, стракатыя і пярэстыя, бо Я бачыў усё, што Ляван робіць табе.

 

Он же рече: “Воздвигни очию своихъ и вижь вси самце, случающеся с самицами, яко рябы, пестры и пелесавы суть; видехъ убо вся, елика же ти вчинилъ ест Лаванъ.

Я — Бог з Бэтэлю, дзе ты памазаў слуп і дзе абяцаў Мне абяцаньне. Цяпер устань, выйдзі з зямлі гэтае, і вярніся ў зямлю нараджэньня твайго”».

 

Азъ есмъ Богъ, явивыйся тобе на месте Вефиль, игдеже помазалъ еси камень и помолился Мне. Сего для востани ныне, изыйди о земли сея и навратися до земли рожения твоего”.

І адказалі Рахель і Лея, і сказалі яму: «Ці ёсьць яшчэ ў нас частка і спадчына ў доме бацькі нашага?

 

И отвещали суть ему Рахиль и Лия: “Еда ли еще что останков имамы в доме отца нашего?

Ці не за чужых ён нас мае? Бо ён прадаў нас, і еў, зьядаючы срэбра нашае.

 

Се убо яко чуждих имелъ насъ и продалъ, и зъелъ цену нашу.

Таму ўсё багацьце, якое забраў Бог у бацькі нашага, нашае яно і дзяцей нашых. І цяпер усё, што сказаў Бог табе, рабі».

 

Протожъ Бог отнялъ естъ имение отца нашего и далъ е намъ и сыномъ нашимъ. Сего ради все, елико же ти повеле Господь, учини».

І ўстаў Якуб, і пасадзіў дзяцей сваіх і жонак сваіх на вярблюдаў.

 

Тогда воста Яковъ и въссажалъ сыны своя и жены на велб[л]уды,

І павёў усе статкі свае і ўсю маёмасьць сваю, якую прыдбаў, статкі ўласнасьці сваёй, якую ён прыдбаў у Падан-Араме, каб ісьці да Ісаака, бацькі свайго, у зямлю Ханаан.

 

и побралъ все имение свое и стада, еже добыл ест в Межиречии, и иде ко Ісааку, отцу своему, до земли Ханаани.

А Ляван пайшоў стрыгчы авечкі свае. І ўкрала Рахель балваноў, якія былі ў бацькі ейнага.

 

В той часъ отшолъ былъ Лаван стрыщи овець своихъ, Рахиль пакъ покрала была ідолы отца своего.

І ашукаў Якуб сэрца Лявана Арамейца, бо не сказаў яму, што ўцякае.

 

Яковъ же не хоте явити тестю своему, якоже отхожаше;

І ўцёк ён з усім, што ў яго; і ўстаў, і перайшоў праз раку, і скіраваў аблічча сваё да гары Гілеад.

 

и внегда отшолъ со всимъ добромъ своимъ и, переплавившися реку, идяше к горе Галаадъ.

І паведамілі Лявану на трэці дзень, што ўцёк Якуб.

 

И поведели то суть Лаванови дня третиего, яко побежа Яковъ.

І ўзяў ён з сабою братоў сваіх, і гнаўся за ім дарогаю сем дзён, і дагнаў яго на гары Гілеад.

 

Он же, появъ братию свою, гнаше воследъ его седмъ дней и погонил и у горы Галаадъ.

І прыйшоў Бог да Лявана Арамейца ў сьне ўначы, і сказаў яму: «Сьцеражыся, не гавары Якубу ані добрага, ані ліхога».

 

И виде во сне Господа, глаголющего к нему: «Блюдися, да ничтоже зло речеши Якову».

І дагнаў Ляван Якуба, а Якуб паставіў намёт свой на гары. І Ляван паставіў [намёт] з братамі сваімі на гары Гілеад.

 

И вже былъ поставилъ Яковъ шатеръ свой на горе; и внегда постиг его Лаванъ с братиею своею, поставилъ шатеръ свой на той же горе Галаадъ,

І сказаў Ляван Якубу: «Што ты зрабіў? Ты ашукаў сэрца маё, і вывеў дочак маіх, быццам палоненых мячом.

 

и рече ко Якову: «Почто есь тако вчинилъ, и без ведома моего занялъ дщеры мое, якобы поиманые оружиемъ,

Чаму ты патаемна ўцёк, і абакраў мяне, і не сказаў мне? І я адпусьціў бы цябе з радасьцю і сьпевамі, з бубнамі і гусьлямі.

 

и не поведевши мне, побежалъ еси? Я быхъa тя былъ проводилъ съ веселиемъ, с песнями, з гудбами и з бубны.

А ты не дазволіў мне пацалаваць сыноў маіх і дочак маіх. Гэта ты дрэнна зрабіў.

 

Не дал ми еси поцаловати детей и дщеръ моихъ; безумне вчинил еси сее.

Ёсьць сіла ў руцэ маёй учыніць вам ліха, але Бог бацькі вашага ўчора ўначы сказаў мне, кажучы: “Сьцеражыся, не гавары Якубу ані добрага, ані ліхога”.

 

Ныне же могла бы рука моя воздати тобе всимъ злым, но Богъ отца твоего вчера рече ко мне: “Блюдися, да ничтоже прикрого возглаголеши Якову”.

І цяпер ты, ідучы, пайшоў, бо ты сумуючы, засумаваў па доме бацькі твайго. Але навошта ты скраў багоў маіх?»

 

И буди такъ, яко ко своимъ восхотелъ еси пойти и пожадал в дом отца твоего. Почто пакъ покрал еси боги моя?»

І адказаў Якуб, і сказаў Лявану: «Бо я баяўся, бо я казаў, што ты забярэш дочак сваіх у мяне.

 

Отвеща Яковъ: «Иже неведящу тобе отшолъ есми прочь, то вчинихъ для того, понеже бояхся тебе, абы ми еси не отнялъ силою дщеръ своихъ.

У каго знойдзеш багоў сваіх, той ня будзе жыць. Перад братамі нашымі правер, што ёсьць у мяне, і вазьмі сабе». А ня ведаў Якуб, што Рахель скрала іх.

 

Но что о татбу на мя глаголеши? В кого жъ з насъ богы твоя знайдеши, да вбитъ будеть предъ братиею нашею. Ищи, и все, еже свое у мене найдеши, возми». Сия глагола, не ведяше бо, яко Рахиль украла была ідолы.

І ўвайшоў Ляван у намёт Якуба, і ў намёт Леі, і намёт дзьвюх нявольніцаў, і не знайшоў. І выйшаў з намёту Леі, і ўвайшоў у намёт Рахелі.

 

Тогда вшолъ естъ Лаванъ до шатра Яковова и Лиина и обудву рабыней, и ничтоже знайде. И внегда прииде в шатеръ Рахилинъ,

А Рахель узяла балваноў, і палажыла іх пад вярблюджае сядло, і села на іх. І абшукаў Ляван увесь намёт, і не знайшоў.

 

она же поспеши и сокри ідолы под се[д]ло велбуже и сяде зверху. И внегда обыскалъ весь шатеръ и ничтоже знайде,

І сказала яна бацьку свайму: «Няхай не ўзгарыцца гнеў у вачах пана майго, што я не магу ўстаць перад табою, бо слабасьць жаночая ў мяне». І ён шукаў, і не знайшоў балваноў.

 

рече к нему: «Не гневайся, господине мой, яко пред тобою повстати не могу, понеже по обычаю женскомъ ныне пришло на мя». И тако прелстила отца своего ищущего.

І ўзгарэўся гнеў Якуба, і ён сварыўся з Ляванам. І адказаў Якуб, і сказаў Лявану: «Якая віна мая, які грэх мой, што ты гнаўся за мною?

 

Затымъ разгневався Яковъ и посварися с Лаваномъ, и рече: «Яковая естъ вина моя и яковый грехъ мой, иже есъ так гонилъ мене

Бо ты абшукаў усе рэчы мае. Ці знайшоў ты нешта з рэчаў дому свайго? Палажы іх тут перад братамі маімі і братамі тваімі. Няхай яны рассудзяць паміж намі двума.

 

и перегледелъ все имение мое? Что жъ пакъ знашолъ еси от всего добра своего, положи ту, предъ братиею моею и пред братиею своею, да судять межи мною и тобою.

Вось, дваццаць год я [быў] з табою. Авечкі твае і козы твае не скідалі, і бараноў з авечак тваіх я ня еў.

 

Для сего ли жъ двадцеть летъ пребыхъ с тобою? Овци твое и козы не были неплодны; овновъ стада твоего не ядохъ;

Разьдзёртага [зьвярамі] я не прыносіў да цябе, я сам нёс віну, з рукі маёй ты шукаў гэта, ці яно было ўкрадзена ўдзень, ці ўкрадзена ўначы.

 

от зверя уеденого к тобе не принесохъ. Азъ наполневахъ вси дщеты твое, все украденое и згиблое на мне биралъ еси.

Было, што ўдзень жэрла мяне гарачыня, і мароз — уначы; і ўцякаў сон мой з вачэй маіх.

 

Вдень зной а внощи студень терпелъ есми, и отхожаше сонъ от очию моих.

Гэтакія [былі] мае дваццаць гадоў у доме тваім. Я служыў табе чатырнаццаць гадоў за дзьве дочкі твае і шэсьць гадоў за авечак тваіх, і ты зьмяняў плату маю дзесяць разоў.

 

И тако черезъ двадцеть летъ работах в дому твоемъ, четырнадесетъ летъ служих за две дщеры твое, а шесть летъ за стада. Зменилъ еси теже по десетькрать мзду мою.

Калі б Бог бацькі майго, Бог Абрагама і [Той, Каго] баіцца Ісаак, ня быў са мною, дык цяпер пустым ты выслаў бы мяне. Пакуты мае і працу рук маіх бачыў Бог і рассудзіў учора ўвечары».

 

Аще не бы Богъ Авраама, отца моего, и страхъ Ісааковъ пощадил мене, то бы еси нага отпустил мя. На смирение мое и на трудъ руку моих возре Господь и показнил тя вчера».

І адказаў Ляван, і сказаў Якубу: «Дочкі гэтыя — мае дочкі, і сыны гэтыя — мае сыны; і авечкі гэтыя — мае авечкі, і ўсё, што ты бачыш, — гэта маё. І дочкам маім, што я зраблю ім сёньня, або сынам іхнім, якіх яны нарадзілі?

 

Отвещалъ к нему Лаванъ: «Дщеры мое и сынове и стада твоя, и все, еже зриши, от мене естъ. Ичто ж имамъ вчинити дщерамъ и внукомъ своимъ?

А цяпер хадзі, заключым запавет я і ты, і ён будзе сьведчаньнем паміж мною і табою».

 

Сего для ныне пойди и завещаем заветъ, да будеть ведомо межи мною и тобою».

І ўзяў Якуб камень, і паставіў яго як слуп.

 

Тогда взялъ естъ Яковъ камень и воздвиже и на знамение,b

І сказаў Якуб братам сваім: «Назьбірайце камянёў». І яны ўзялі камяні, і зрабілі крушню, і елі там на крушні.

 

и рече братии своей: «Сношайте камение». Они же, снесши, вделали могилу и если суть на ней,

І назваў яе Ляван Егар-Сагадута, а Якуб назваў яе Галед.

 

еяже прозвалъ Лаванъ Могила послуха,c а Яковъ Могила сведения,d обадва подле обычаю языка своего.

І сказаў Ляван: «Крушня гэтая — сьведчаньне паміж мною і табою сёньня». Таму і назвалі імя ейнае Галед

 

И рече Лаванъ: «Могила сия послухъ да будеть межи мною и тобою». И для того названо естъ имя места того Галаадъ, еже исказуется Могила послух[а]».

і Міцпа, бо ён сказаў: «Няхай назірае ГОСПАД паміж мною і табою, калі разыйдземся адзін ад аднаго.

 

И приложи Лаванъ, глаголя: «Да видить и судить Господь межи наю, внегда разыйдемося.

Калі ты будзеш уціскаць дочак маіх і калі возьмеш жонак акрамя дочак маіх, [хоць] няма чалавека з намі, глядзі, Бог — сьведка паміж мною і табою».

 

Будеш ли зле жити со дщерами моими и воведеши ли иные жены на них, ни единого послуха ныне межи наю нету, кроме Бога, Онже все видить».

І сказаў Ляван Якубу: «Вось крушня гэтая, і вось слуп, які я паставіў паміж мною і табою.

 

И рече паки къ Якову: «Се, могила сия и камень, егоже воздвигохъ, межи мною и тобою сведетель да будеть.

Сьведкам [будзе] крушня гэтая і сьведкам [будзе] слуп, што ані я не перайду да цябе за гэтую крушню і за гэты слуп, ані ты не пяройдзеш да мяне за гэтую крушню і за гэты слуп з ліхім [намерам].

 

Громада воистинну сия и камение да будуть во послушенство. Естъли же бых я минулъ, идя к тобе, место сее, или ты пошол бы ко м[н]е, зле мысля,

Бог Абрагама і Бог Нахора, Бог бацькоў іхніх няхай судзіць нас». І прысягнуў Якуб на [Таго, Каго] баіцца бацька ягоны Ісаак.

 

то Богъ Авраамовъ и Богъ Нахоровъ, и Богъ отцевъ их да судить межи нама». Тогда клялся естъ Яковъ по боязни отца своего Ісаака;

І ахвяраваў Якуб ахвяру на гары, і паклікаў братоў сваіх есьці хлеб. І яны елі хлеб, і начавалі на гары.

 

и принесши жертву на горе, позвалъ братию свою, да бы ели с нимъ; они же, наедшися, поостали суть ту.

І ўстаў Ляван рана раніцай, і пацалаваў сыноў сваіх і дочак сваіх, і дабраславіў іх, і пайшоў, і вярнуўся Ляван на месца сваё.

 

Лаван пак, воставъ вночи, поцелова дщеры своя и внуки своя, и благославивъ ихъ, навратился естъ в домъ свой.