Быццё 27 разьдзел

 

 

І сталася, што Ісаак састарэў, і зацемрыліся вочы ягоныя, так што ня мог бачыць, і паклікаў ён Эзава, сына свайго старэйшага, і сказаў яму: «Сыне мой». І той сказаў яму: «Вось я».

 

Состарелся же ест Ісаакъ, и затмешеся очи его, и не можаше зрети; и позвалъ Ісава, сына своего старейшего, и рече ему: «Сыну мой!» Онже отвеща: «Се азъ».

І ён сказаў: «Вось, я састарэў, ня ведаю дня сьмерці маёй.

 

Рече к нему отець: «Видиши, яко состарехся, и не вемъ дня смерти моея.

І цяпер вазьмі прылады твае, сагайдак твой і лук твой, і пайдзі ў поле, і ўпалюй мне дзічыны,

 

Возми оружие свое, тулъ и лукъ, и выйди вон, и егда ловитвою нечто имеши,

і зрабі мне прысмакі, якія я люблю, і прынясі мне, і я паем, каб дабраславіла цябе душа мая раней, чым я памру».

 

учини ми с того ядь, якоже веси волю мою, и принеси ми, да наемся, и благославить тебе душа моя первей, нежели умру».

А Рэбэка чула, як Ісаак казаў Эзаву, сыну свайму. І пайшоў Эзаў у поле, каб упаляваць дзічыны і прынесьці яе.

 

Сия же внегда услышала естъ Ревека, и онъ от[ъ]иде на поле наполнити волю отца своего,

І сказала Рэбэка Якубу, сыну свайму, кажучы: «Вось, я чула бацьку твайго, як ён казаў брату твайму Эзаву, кажучы:

 

рече Якову, сыну своему: «Слышала есми отца твоего, а онъ молвилъ со Ісавомъ, братомъ твоимъ, и реклъ к нему:

“Прынясі мне дзічыны і зрабі мне прысмакі, і я буду есьці, і дабраслаўлю цябе перад абліччам ГОСПАДА, перад сьмерцю сваёй”.

 

Принеси ми от лову твоего и учини ядь, да едъ и благославлю тя предъ Господемъ первей, нежели умру.

І цяпер, сыне мой, паслухай голасу майго ў тым, што я загадваю табе.

 

Протожъ ныне, сыну мой, послухай совета моего,

Пайдзі да авечак і вазьмі мне адтуль двух казьлянят добрых; і я прыгатую з іх прысмакі для бацькі твайго, якія ён любіць.

 

и шедъ ко стаду, принеси ми двое козлятъ тучныхъ, и наделаю с них ести отцу твоему, еже ся ему любять.

І ты прынясеш іх бацьку твайму, і ён зьесьць, каб ён дабраславіў цябе перад сьмерцю сваёю».

 

Сия же егда принесеши и ести будеть, благославить тя первей, нежели умреть».

І сказаў Якуб Рэбэцы, маці сваёй: «Вось жа Эзаў, брат мой, чалавек касматы, а я — чалавек гладкі.

 

Он же отвеща к ней: «Веси, иже Ісавъ, братъ мой, мужъ косматъ естъ, азъ же гладокъ:

Можа, памацае мяне бацька мой, і я буду ў вачах ягоных як той, які ашуквае яго, і навяду на сябе праклён, а не дабраславеньне».

 

егда доткнется отець мой мене и познаеть, боюся того, абы не помыслил, яко посмеватися ему приидохъ, и возвел бы на мя клятву вместо благославения».

І сказала яму маці ягоная: «На мне [будзе] праклён твой, сыне мой, толькі паслухай голасу майго і ідзі, і вазьмі для мяне [казьлянят]».

 

К нему же рече мати: «На мне да будеть клятва тая, сыну мой, толико послушай гласу моего и, шедъ, принеси ми, еже повелехъ тобе».

І ён пайшоў, і ўзяў, і прынёс маці сваёй, і зрабіла маці ягоная прысмакі, якія любіў бацька ягоны.

 

От[ъ]иде Яковъ, и принесе, и да матери своей; и вчинила ему ядь, якоже любляше отець его.

І ўзяла Рэбэка адзежу Эзава, сына свайго старэйшага, найкаштоўнейшую, што была ў яе дома, і апранула Якуба, сына свайго малодшага,

 

И облече и в ризы Ісавли найлепшие, еже имеаше в себе дома,

і скуркамі казьлянят абкруціла рукі ягоныя і гладкую шыю ягоную,

 

и кожками козлячими обвинула руце его и наготу шие закрыла,

і дала прысмакі і хлеб, які яна зрабіла, у рукі Якуба, сына свайго.

 

и дала ему ядь и хлебы, еже испече.

І ўвайшоў ён да бацькі свайго, і сказаў: «Ойча мой!» І сказаў ён: «Вось я. Хто ты, сыне мой?»

 

Он же, егда внесе, рече: «Отче мой!» И той отвещал: «Слышу. Иктоa a еси ты, сыну?»

І сказаў Якуб бацьку свайму: «Я — Эзаў, першародны твой. Я зрабіў, як ты сказаў мне. Устань, сядзь і еш дзічыну маю, каб дабраславіла мяне душа твая».

 

Отповедил Яковъ: «Азъ есмъ первороженый сынъ твой Ісавъ. Се учинихъ, якоже повелел ми еси. Востани ж и сядь, и ежь от лову моего, да благославит мя душа твоя».

І сказаў Ісаак сыну свайму: «Як гэта так хутка ты знайшоў яе, сыне мой». А той сказаў: «Бо справіў гэта ГОСПАД, Бог твой, перад абліччам маім».

 

Паки же рече Ісаакъ к сыну своему: «Что се, яко скоро могъ еси знайти, чадо?» Он же отвещалъ: «Богъ так восхотелъ, абы ми ся то борздо нагодило, чего жъ жадах».

І сказаў Ісаак Якубу: «Наблізься, я памацаю цябе, сыне мой, ці ты — сын мой Эзаў, ці не».

 

Рече к нему Ісаакъ: «Приступи семъ, да ся тя доткну, чадо мое, и да познаю, ты ли есь сынъ мой Ісавъ или ни».

І наблізіўся Якуб да Ісаака, бацькі свайго, і ён памацаў яго, і сказаў: «Голас — голас Якуба, але рукі — рукі Эзава».

 

И приступилъ естъ Яковъ ко отцу своему. И доткнувся его, Ісаакъ рече: «Гласъ воистинъну гласъ Якова естъ, руце же — руце Ісавове суть».

І не пазнаў яго, бо рукі ягоныя былі як рукі брата ягонага, касматыя, і дабраславіў яго.

 

И не позналъ естъ его, понеже косматы руце имеаше, на подобенество брата своего старейшего Ісава. Сего для, благославя его,

І сказаў: «Ці ты — сын мой Эзаў?» І ён сказаў: «Я».

 

рече: «Ты ли еси сынъ мой Ісавъ?» Отвеща Яковъ: «Азъ есмъ».

І сказаў: «Дай мне, і я буду есьці дзічыну, сыне мой, каб дабраславіла цябе душа мая». І ён даў яму, і ён еў; і прынёс яму віна, і ён піў.

 

Рече к нему: «Подай ж ми ядь от лову твоего, сыну мой, да благославить тебе душа моя». Той же далъ ему, и яде; потомъ подалъ ему и вина. И внегда напился,

І сказаў яму Ісаак, бацька ягоны: «Наблізься і пацалуй мяне, сыне мой».

 

рече к нему: «Приступи ко мне и поцалуй мя, сыну мой».

І ён наблізіўся, і пацалаваў яго. І адчуў ён пах адзежы ягонай, і дабраславіў яго, і сказаў: «Вось, пах сына майго, як пах поля, якое дабраславіў ГОСПАД.

 

И приступил к нему, и поцаловалъ и. И скоро обонялъ Ісаакъ воню ризъ его, дая ему благославения,b и рече: «Се воня сына моего, яко ж поля полного, еже благослави Господь!

І няхай дасьць табе Бог расу з неба і тлустасьць з зямлі, і мноства збожжа і віна.

 

Дай жъ тобе Богъ от росы небесное и от тучности земное множество обилия вина и олея,

Няхай служаць табе народы, і няхай кланяюцца табе плямёны. Будзь гаспадаром над братамі тваімі, і няхай кланяюцца табе сыны маці тваёй. Хто праклінае цябе, будзе пракляты, а хто дабраслаўляе цябе, будзе дабраслаўлёны».

 

и да послужать тобе людие и поклонятся народи: буди жъ ты господинъ братии твоей, и да кланяются предъ тобою сынове матери твоея! Проклиная тебе проклятъ да будеть, и благославяя тебе да будеть благославенъ от Господа Бога!»

І сталася, калі скончыў Ісаак дабраслаўляць Якуба, і вось, адыходзячы, адыйшоў Якуб ад аблічча Ісаака, бацькі свайго, Эзаў, брат ягоны, прыйшоў з паляваньня свайго.

 

И бысть, скоро доконалъ естъ Ісаакъ, благословяя Якова, и от[ъ]иде от отца своего, се Ісавъ прииде з ловитвы

І зрабіў ён таксама прысмакі, і прынёс бацьку свайму, і сказаў бацьку свайму: «Устань, ойча мой, і зьеш дзічыну сына свайго, каб дабраславіла мяне душа твая».

 

и сварену ядь принесе отцу своему, глаголя: «Востани, отче мой, и ежъ от лову сына своего, да благославить мене душа твоя».

І сказаў яму Ісаак, бацька ягоны: «Хто ты?» І ён сказаў: «Я — сын твой першародны Эзаў».

 

Тогда рече к нему Ісаакъ: «Кто еси ты?» Он же отвещалъ: «Азъ есмъ сынъ твой первороженный Ісавъ».

І задрыжэў Ісаак дрыжэньнем вельмі вялікім, і сказаў: «Хто ж быў той, які ўпаляваў дзічыну і прынёс мне, і я еў усё перш, чым ты прыйшоў, і я дабраславіў яго? Ён будзе дабраслаўлёны».

 

И вжаснулся естъ Ісаакъ ужасомъ великимъ вельми и более, нежели можеть речено быти, здивился и рече: «Кто пакъ той былъ, онже недавно ко мне ловитву принесе?! И ядох от всего, принесеного мне предъ пришествиемъ твоимъ, а благославихъ его, и будеть благославенъ».

Калі пачуў Эзаў словы бацькі свайго, закрычаў крыкам вялікім і надта горкім, і сказаў бацьку свайму: «Дабраславі мяне, таксама і мяне, ойча мой!»

 

И бысть, яко услышалъ Ісавъ слова отца своего, возопи гласомъ великимъ и горкимъ вельми, и рече: «Благослави ж и мене, отче мой!»

І сказаў той: «Брат твой прыйшоў падступна і ўзяў дабраславеньне тваё».

 

Отвеща ему Ісаакъ: «Пришедъ братъ твой с хитростию и взялъ благославение твое».

І сказаў ён: «Ці не таму названае імя ягонае Якуб, і вось, ашукаў мяне ўжо двойчы! Ён забраў першародзтва маё, і вось цяпер забраў дабраславеньне маё». І сказаў: «Няўжо ты не захаваў для мяне дабраславеньня?»

 

И той отповедилъ: «По правде прозвано естъ имя его Яковъ, прелстилъ убо мя вторицею: первенецъство мое прежде отнялъ, и ныне вдругое ухватилъ благославение мое». И паки рече ко отцу: «Еда ли не оставил есь и мне благославения?»

І адказаў Ісаак, і сказаў Эзаву: «Вось, я паставіў яго гаспадаром над табою, і ўсіх братоў ягоных аддаў яму за слугаў, і збожжам і віном абдарыў яго. А табе што я зраблю, сыне мой?»

 

Отвеща ему Ісаакъ: «Господиномъ твоимъ установихъ его, и всю братию его в роботу ему поддахъ; житомъ, вином и олеем укрепихъ его. Тобе же ныне, сыне мой, что имамъ учинити?»

І сказаў Эзаў бацьку свайму: «Ці [толькі] адно дабраславеньне ў цябе, ойча мой? Дабраславі мяне, таксама мяне, ойча мой!» І ўзвысіў Эзаў голас свой, і заплакаў.

 

К нему же рече Ісавъ: «Толико едино имашъ благославенией, отче? Благослави убо и мене, молю ти ся!» И внегда криком великим плакалъ Ісавъ предъ нимъ,

І адказаў Ісаак, бацька ягоны, і сказаў яму: «Вось, далёка ад тлустасьці зямлі будзе месца жыцьця твайго і [далёка] ад расы з неба ўгары,

 

смили же ся Ісааку, и порушив ся милосердиемъ, рече к нему: «От тучности земное и от росы небесное свыше да будеть благославение твое;

і з мяча свайго будзеш жыць, і брату свайму будзеш служыць. І станецца, што ты запануеш, і скінеш ярмо ягонае з шыі сваёй».

 

мечемъ твоимъ живъ будеши и брату своему поработаеши даже до времени, егда отвержеши и соймеши яремъ его с шии твоея».

І зьненавідзеў Эзаў Якуба дзеля дабраславеньня, якім дабраславіў яго бацька ягоны, і сказаў Эзаў у сэрцы сваім: «Набліжаюцца дні жалобы па бацьку маім, і я заб’ю Якуба, брата майго».

 

Сего ради всегда ненавидяше Ісавъ Якова для благославения, имже благославилъ и отець его; и глагола въ серци своемъ: «Приидуть дние плачу отца моего, и убию Якова, брата своего».

І распавялі Рэбэцы словы Эзава, сына ейнага старэйшага, і яна паслала, і паклікала Якуба, сына свайго малодшага, і сказала яму: «Вось, Эзаў, брат твой, суцяшае сябе адносна цябе, што заб’е цябе.

 

Уведев же Ревека речь сию Ісава, сына своего, посла по Якова, брата его, и призвавши и, рече к нему: «Ото Ісавъ, братъ твой, грозится убити тя.

І цяпер, сыне мой, паслухай голасу майго, і ўстань, уцякай да Лявана, брата майго, у Харан,

 

Сего ради, сыну, послушай гласа моего, и востав, иди в Межиречие Сирское ко Лавану, брату моему, онже пребываеть въ Харане,

і пажыві з ім нейкі час, пакуль адыйдзе гнеў ад брата твайго.

 

и поживи тамъ с ним за много дней, дондеже усмирится ярость и гнев Ісава, брата твоего,

Калі адыйдзе гнеў на цябе ад брата твайго, і ён забудзецца, што ты ўчыніў яму, я пашлю і вазьму цябе адтуль. Дзеля чаго маю страціць абодвух [сыноў] у адзін дзень?»

 

и перестанеть ненависть его, и запомянеть того, елика учинилъ есь ему. Потомъ пошлю по тя и приведу тя паки оттоле на место сее. Прочто бых обудву вас пострадати имела во един день?»

І сказала Рэбэка Ісааку: «Абрыдла мне жыцьцё маё з прычыны дачок Хета. Калі возьме Якуб жонку з дачок Хета, якія з дочак зямлі гэтай, дык навошта мне жыцьцё?»

 

И рече Ревека ко Іса[а]ку: «Тошнить ми ся в животе моемъ дщеръ деля Хеттеовыхъ. И поимет ли к тому Яков жену от дщеръ земли сея, то не хощу жити болей сего!»