Быццё 24 разьдзел
Быццё
Пераклад Антонія Бокуна → Біблія Скарыны (Бразгуноў)
І Абрагам быў стары, і меў шмат дзён, і ГОСПАД дабраславіў Абрагама ў-ва ўсім.
Был же ест Авраамъ старъ и дневъ многихъ, и Господь во всемъ благославилъ былъ его.
І сказаў Абрагам слузе свайму, старэйшаму ў доме сваім, які меў уладу над усім, што ў яго было: «Палажы руку сваю пад сьцягно маё,
Рече же ко слузе старейшему дому своего, обладающему всемъ имениемъ его: «Подложи руку свою подъ бедра моя
і я прывяду цябе да прысягі на ГОСПАДА, Бога неба і Бога зямлі, што ты ня возьмеш жонкі сыну майму з дачок Хананейскіх, сярод якіх я жыву,
и заклину тя Господемъ, Богомъ небеси и земли, да не поимеши жены сыну моему от дщеръ Хананейскихъ, с нимиже живу,
але пойдзеш у зямлю маю і да родзічаў маіх, і возьмеш жонку сыну майму Ісааку».
но до земли, от неаже азъ есмъ, и до племени моего пойдеши и оттоле приведеши жену сыну моему Ісааку».
І сказаў яму слуга: «Можа, не пажадае тая жанчына ісьці са мною сюды, у гэтую зямлю. Ці маю я завесьці сына твайго адсюль у тую зямлю, з якой ты выйшаў?»
Отвеща к нему слуга: «Пакли же не восхощеть жена пойти со мною до земли сее, еда имам сына твоего вовести на место, с негоже вышолъ еси?»
І сказаў яму Абрагам: «Сьцеражыся, каб не завесьці туды сына майго.
И рече Авраамъ: «Блюдися, да николи же уведешъ сына моего тамъ.
ГОСПАД, Бог неба, Які ўзяў мяне з дому бацькі майго і з зямлі нараджэньня майго, і Які казаў да мяне, і Які прысягнуў мне, кажучы: “Насеньню твайму Я дам гэтую зямлю”, — Ён пашле анёла Свайго перад абліччам тваім, і ты возьмеш адтуль жонку сыну майму.
Господь небеси и земли, Онже понялъ мене з дому отца моего и от земли рожения моего, Той молвилъ ко мне и кляся, глаголя: “Семени твоему дамъ землю сию”, — Той пошлетъ ангела Своего предъ тобою, и поимеши оттуду жену сыну моему.
А калі не пажадае тая жанчына ісьці з табою, ты будзеш вызвалены ад гэтае прысягі маёй; толькі сына майго не завядзі туды».
Ащели ж жена не восхощеть ити с тобою, тогда чистъ будеши от заклятия сего; сына толико моего да не воведеши тамъ».
І палажыў слуга руку сваю пад сьцягно Абрагама, пана свайго, і прысягнуў яму ў гэтай справе.
Тогда подложилъ естъ слуга руку под бедра Авраама, господина своего, и кляся ему тое для речи.
І ўзяў той слуга дзесяць вярблюдаў пана свайго, і пайшоў, і ўсялякае даброцьце пана ягонага [было] ў руцэ ягонай. І ўстаў ён, і пайшоў у Арам-Нагараім, у горад Нахора.
И взялъ естъ десеть вельблюдовъ господина своего от стада его и от[ъ]де, несяй с собою от всего добра господина своего. И прииде в Межиречие Сиръское ко граду Нахорову.
І дазволіў ён вярблюдам укленчыць вонкі гораду каля студні вады пад вечар, у той час, калі выходзяць чэрпаць ваду.
И повелелъ отпочинути велблюдомъ предъ градомъ, у кладезя воды, увечеръ, часу того, в онже обычай имають жены выходити черпати воду,
І сказаў ён: «ГОСПАДЗЕ, Божа пана майго Абрагама! Зрабі, каб сталася [ласка] мне сёньня, і ўчыні міласэрнасьць пану майму Абрагаму.
и помолися Господу, глаголя: «Господи, Боже господина моего Авраама! Буди жъ, молю Ти ся, со мною днесь и вчини милосердие съ господиномъ моимъ Авраамомъ.
Вось, я стаю каля крыніцы вады, і дочкі жыхароў гораду выходзяць чэрпаць ваду.
Се азъ стою у кладезя воднаго, и дщеры жи вущих во граде семъ выходити будуть почерпати воды.
Няхай станецца, што тая дзяўчына, якой я скажу: “Нахілі збан свой, і я нап’юся”, і якая скажа: “Пі, я і вярблюдаў тваіх напаю”, вось гэта тая, якую Ты прызначыў слузе Твайму Ісааку, і з гэтага пазнаю, што Ты ўчыніў міласэрнасьць пану майму».
И сего для девица, ейже азъ рекну: “Наклони ведра своего, да напиюся”, и она же речеть ко мне: “Пий ты, и вельблюдомъ твоимъ дамъ напитися”, — сия да будеть, юже избралъ еси рабу твоему Ісааку. И по семъ поразумею, иже вчинилъ еси милосердие съ господиномъ моимъ Авраамомъ».
І сталася, перш, чым скончыў ён казаць, вось, выйшла Рэбэка, якая нарадзілася ў Бэтуэля, сына Мількі, жонкі Нахора, брата Абрагама, і збан ейны на плячы ў яе.
А ниже еще самъ в собе слова сия, глаголя, доконалъ естъ, и се Ревека исхожаше, дщера Вафуилева, сына Мельхи, жены Нахоровы, брата Авраамова, имеющи ведро на плечи своем, —
І [была] тая дзяўчына вельмі прыгожая з выгляду, дзяўчына, якую мужчына не пазнаў. І зыйшла яна да крыніцы, і напоўніла збан, і вярталася.
девица красна вельми и панна лепа, онаже мужа не познала, — и ступила естъ на кладезь, и начерпала ведро воды, и навратилася въспять.
І пабег слуга насустрач ёй, і сказаў: «Дай мне глытнуць крыху вады са збана твайго».
Тогда тече к ней слуга Авраамовъ и рече: «Дай ми воды мало, да напиюся з ведра твоего».
І сказала яна: «Пі, пане мой». І пасьпяшалася, і спусьціла збан на руку сваю, і дала яму напіцца.
Она же отвещала: «Напийся, господине мой». И скоро сложила ведро на руку свою и дала пити ему.
І скончыла яна даваць яму піць, і сказала: «Таксама для вярблюдаў тваіх я буду чэрпаць, пакуль не нап’юцца».
Егда же напился, рече к нему: «Се и вельблюдомъ твоим начерпаю воды, да вси напиются».
І пасьпяшалася, і выліла збан свой у карыта, і пабегла зноў да студні чэрпаць, і чэрпала для ўсіх вярблюдаў ягоных.
И вливши ведро въ поило, прибежа паки ко кладезю почерпати воды, и начерпавши, вси вельблюды напоила естъ.
І чалавек той моўчкі ўглядаўся на яе, каб спазнаць, ці даў ГОСПАД посьпех на шляху ягоным, ці не.
Он же дивляшеся ей молча, знати хотяй, аще устроилъ естъ Господь Богъ путь его, или ни.
І сталася, як вярблюды напіліся, узяў чалавек той залатое колца ў паўсыкля вагою і два бранзалеты на рукі ейныя, вага якіх дзесяць сыкляў золата,
И потомъ, егда напилися суть вель блюдове, вынялъ естъ мужъ серязи златыи, еже важили два сикли, и два обручи, еже важили десеть сиклевъ,
і сказаў: «Чыя ты дачка? Скажы мне. Ці ёсьць у доме бацькі твайго месца для нас, каб начаваць?»
и рече к ней: «Чия еси дщера? Споведай мне, естъ ли в доме отца твоего место ко отпочинению?»
І яна сказала яму: «Я — дачка Бэтуэля, сына Мількі, якога яна нарадзіла Нахору».
Она же отвещала: «Дщера есмъ Вафуилева, сына Нахорова, егоже породила ему Мельха».
І сказала яму: «Таксама саломы і корму шмат у нас, а таксама месца, каб начаваць».
И к тому рече: «Плевъ и сена много ест у насъ и место пространо ко стоанию».
І схіліўся чалавек той, і пакланіўся ГОСПАДУ,
Поклони же ся мужъ и похвали Господа Бога,
і сказаў: «Дабраслаўлёны ГОСПАД, Бог пана майго Абрагама, Які не ўхіліў міласэрнасьці Сваёй і вернасьці Сваёй ад пана майго! Я — на шляху, якім прывёў мяне ГОСПАД да дому брата пана майго».
глаголя: «Благославенъ естъ Господь, Богъ господина моего Авраама, Онже не отнялъ естъ милосердия Своего и правды от господина моего и прямым путем приведе мя в домъ брата господина моего!»
І пабегла дзяўчына, і расказала дома маці сваёй пра тое, што здарылася.
Тогда бежала девица и поведила в доме матери своей все, еже слышала была.
А ў Рэбэкі [быў] брат, імя ягонае — Ляван. І пабег Ляван вонкі да таго чалавека да крыніцы.
Имела пакъ ест Ревека брата, именемъ Лавана, тойже скоро вышолъ ко человеку на место, игдеже бе кладезь.
І сталася, калі ўбачыў ён колца і бранзалеты на руках у сястры сваёй і пачуў словы Рэбэкі, сястры сваёй, якая сказала: «Гэтак гаварыў са мною чалавек той», дык прыйшоў да чалавека таго, і вось, ён стаіць пры вярблюдах каля крыніцы.
Егда увиделъ серязи и обручь на рукахъ в сестры своея и слышалъ вси слова, еже поведала: сия и сия молвилъ естъ ко мне мужъ той, — пришолъ к человеку, онже стоаше з вельблюды подле кладезя воды,
І сказаў [Ляван]: «Увайдзі, дабраслаўлёны ГОСПАДАМ. Чаму ты стаіш на двары? Я падрыхтаваў дом і месца для вярблюдаў».
и рече к нему: «Внииди, благославеный Господень. Почто стоиши въне? Устроих ти домъ и место вельблюдом твоимъ».
І ўвайшоў чалавек той у дом. І [Ляван] расьсядлаў вярблюдаў, і даў саломы і корму для вярблюдаў, і вады, каб памыць ногі ягоныя і ногі людзей, якія з ім.
И воведе его в подворье, и сложи бремена с вельблюдовъ, и далъ имъ плевъ и сена, и воды наготовалъ ко умытию ногъ вельблюдомъ и мужемъ, ониже были пришли с нимъ.
І паставілі перад ім есьці; а ён сказаў: «Ня буду есьці, пакуль не скажу словы свае». І сказаў [Ляван]: «Кажы!»
И положилъ естъ предъ лице его хлебъ. Он же рече: «Не сяду ести, дондеже повемъ вся слова моя». Отвещали ему: «Поведь».
І ён сказаў: «Я — слуга Абрагама.
Тогда онъ рече: «Слуга Авраамов есмъ.
І ГОСПАД вельмі дабраславіў пана майго, і ён стаў вялікі. І Ён даў яму авечак і валоў, і срэбра, і золата, і слугаў, і нявольніцаў, і вярблюдаў, і аслоў.
И Господь Богъ благославил естъ господина моего вельми, и возвеличил его, и далъ ему овца и волы, сребро и злато, рабы и рабыня, вельблюдовъ и ословъ множество.
І нарадзіла Сара, жонка пана майго, сына пану майму пасьля, у старасьці сваёй, і ён аддаў яму ўсё, што ў яго.
И по родила ест Сарра, жена господина моего, сына господину моему во старости своей, и отдалъ ему все имение, еже имеаше.
І ўзяў з мяне прысягу пан мой, кажучы: “Не бяры жонкі сыну майму з дачок Хананейскіх, сярод якіх я жыву, у зямлі іхняй,
И заклялъ естъ мене клятвою господинъ мой, глаголя: “Да не поимеши жены сыну моему от дщеръ Ханаанихъ, в нихже земли пребываю,
але пойдзеш у дом бацькі майго і да сям’і маёй, і возьмеш жонку сыну майму”.
но до дому отца моего пойдеши и от племени моего поимеши жену сыну моему”.
І сказаў я пану майму: “Можа, ня пойдзе жанчына тая са мною”.
Азъ же отвещахъ господину своему: “Что пакъ учиню, егда не восхощеть жена со мною ити?”
І сказаў ён мне: “ГОСПАД, перад абліччам Якога я хадзіў, пашле анёла Свайго з табою і дасьць посьпех на шляху тваім, і ты возьмеш жонку сыну майму з сям’і маёй і з дому бацькі майго.
Рече ко мне: “Богъ, предъ Егоже лицемъ хожу, пустить ангела Своего с тобою и той справить путь твой, и поимеши жену сыну моему от родины моея и от дому отца моего;
Тады будзеш ты вызвалены ад прысягі маёй, калі прыйдзеш да сям’і маёй, і калі яны не дадуць табе, ты будзеш вызвалены ад прысягі!”
тогда простъ будеши от заклятия моего, егда приидеши к родине моей и не дадуть тобе”.
І прыйшоў я сёньня да крыніцы, і сказаў: “ГОСПАДЗЕ, Божа пана майго Абрагама! Калі ёсьць воля Твая, дай посьпех на шляху маім, па якім іду.
Сего для пришедъ ныне на кладезь воды и рекохъ: “Господи Боже господина моего Авраама! Аще устроилъ еси путь мой, на ньже изыйдохъ,
Вось, я стаю каля крыніцы вады, і няхай будзе, што тая дзяўчына, якая выйдзе чэрпаць, і я скажу ёй: "Дай мне напіцца крыху вады са збана твайго",
се стою у кладезя сего, и девица, еже изыйдеть почерпати воды, услышить от мене слова сия: “Дай ми мало воды пити с ведра своего”
а яна скажа мне: "І ты пі, і я таксама для вярблюдаў начэрпаю", яна [будзе] тою жанчынаю, якую прызначыў ГОСПАД сыну пана майго”.
и речеть ко мне: “Пий ты, и вельблюдомъ твоимъ почерпу”, — сия естъ жена, юже уготовалъ Господь сыну господина моего”.
Перш чым скончыў я гаварыць у сэрцы сваім, вось, Рэбэка выйшла, і збан ейны на плячы ў яе. І зыйшла яна да крыніцы, і начэрпала; і я сказаў ёй: “Дай мне напіцца!”
И егда сия слова молча во уме своемъ помышляхъ, указалася естъ Ревека, идущи и несущи ведро на плечи своемъ, и ступивши на кладезь, почерпа воды. И рекохъ к ней: “Дай ми воды мало пити”.
І яна пасьпяшалася, і спусьціла збан з сябе, і сказала: “Пі, і таксама вярблюдаў тваіх я напаю”. І я піў, і вярблюдаў яна напаіла.
Она же скоро сложила ведро съ плеча и рекла ко мне: “Ты пий и вельблюды твоя напои”. И пилъ есмъ, и вельблюды напоила.
І я запытаўся ў яе і сказаў: “Чыя ты дачка?” Яна сказала: “Дачка Бэтуэля, сына Нахора, якога нарадзіла яму Мілька”. І надзеў я колца ў нос ейны, і бранзалеты на рукі ейныя.
И спыталъ есмъ от нея, глаголя: “Чия еси дщера?” Она же отвещала: “Дщера есми Вафуилева, сына Нахорова, егоже породила ест ему Мельха”. И протожъ завесихъ серязи во уши ей на окрасу лица ея и обручь возложихъ на руку ей;
І я схіліўся, і пакланіўся ГОСПАДУ, і дабраславіў ГОСПАДА, Бога пана майго Абрагама, Які прывёў мяне шляхам праўды, каб узяў я дачку брата пана майго для сына ягонага.
и падъ ниць, поклонихся Господеви и благославихъ Бога господина моего Авраама, Онже приведе мя прямымъ путемъ поняти дщеру брата господина моего сыну его.
І калі вы жадаеце ўчыніць міласэрнасьць і вернасьць пану майму, скажыце мне, а калі не, скажыце мне, і я павярну направа альбо налева».
Сего ради, чините ли милосердие и правду съ господином моимъ, откажите ми. Ащели пакъ что иное любится вамъ, и то поведите мне, да иду направо или налево».
І адказалі Ляван і Бэтуэль, і сказалі: «Ад ГОСПАДА выйшла слова гэтае, мы ня можам казаць табе ані ліхога, ані добрага.
Отвещали суть ему Лаванъ и Вафуилъ, глаголюще: «От Господа вышло естъ слово сее. Не можемы противу воли Его ничтоже молвити с тобою.
Вось, Рэбэка перад абліччам тваім, вазьмі і пайдзі, і няхай будзе яна жонкаю сыну пана твайго, як казаў ГОСПАД».
Се Ревека предъ тобою естъ, поими ю и иди, да будеть жена сына господина твоего, якоже глаголалъ естъ Господь».
І сталася, калі пачуў слуга Абрагама словы іхныя, пакланіўся да зямлі ГОСПАДУ.
Сия внегда услышалъ ест слуга Авраамовъ, паде и поклонися Господеви до земли.
І выняў слуга рэчы срэбныя, і рэчы залатыя, і шаты, і даў Рэбэцы; і каштоўныя рэчы даў брату ейнаму і маці ейнай.
И добывъ сосудовъ сребреных и златыхъ и ризы, далъ естъ Ревеце дары; братии теже ее и матери дары подавалъ.
І елі, і пілі ён і людзі, якія з ім, і пераначавалі. І ўсталі раніцаю, і ён сказаў: «Адпусьціце мяне да пана майго».
И начаша пировати, ядоша же и пиша вкупе и пребываше ту. Воставъ пакъ рано, глаголалъ ест слуга: «Отпустите мене, да иду к господину своему».
І сказаў брат ейны і маці ейная: «Няхай застанецца з намі дзяўчына на дзён дзесяць, потым пойдзе».
И отвещали суть братия ее и мати, глаголюще: «Да пребудеть еще в насъ девица з десеть дней и потомъ пойдеть с тобою».
І ён сказаў ім: «Не затрымлівайце мяне. ГОСПАД даў посьпех на шляху маім, адпусьціце мяне, і я пайду да пана майго».
И рече к нимъ: «Не задерживайте мене, понеже Господь устроилъ естъ путь мой; пустите мя, да иду к господину моему».
І яны сказалі: «Паклічам дзяўчыну і спытаемся ў яе».
И рекоша к нему: «Позовимо девицу и спытаемъ воли ея».
І паклікалі Рэбэку, і сказалі ёй: «Ці пойдзеш з гэтым чалавекам?» Яна сказала: «Пайду!»
И егда, позваная, пришла, пыталися суть: «Хощеши ли ити с человеком симъ?» Она же рече: «Пойду».
І адпусьцілі Рэбэку, сястру сваю, і няньку ейную, і слугу Абрагама, і людзей ягоных.
Тогда отпустили суть ее и Дельвору, кормилицу ея, и слугу Авраамова, и всехъ, еже с нимъ быша.
І дабраславілі Рэбэку, і сказалі ёй: «Сястра наша, ты станься тысячай тысячаў, і няхай насеньне тваё ўспадкаеміць брамы ворагаў сваіх!»
И благославиша Ревеку, сестру свою, глаголюще: «Сестра наша есь. Розмножися ж в тысеща тысещей, и да прииметь семя твое грады враговъ своихъ!»
І ўстала Рэбэка і служкі ейныя, і селі на вярблюдаў, і пайшлі за тым чалавекам. І ўзяў слуга Рэбэку, і пайшоў.
Въставши же Ревека и рабыне ея, всядоша на вельблюды и идоша за мужемъ, онже, поспешая, навращашеся к господину своему.
І прыйшоў Ісаак з [дарогі] ад Бээр-Ляхай-Рой, а ён жыў у зямлі Нэгеў.
Того пакъ часу прохожаше Ісаакъ по пути, еже ведеть ко кладезю, именем Живаго и Видящего, живяше бо тогда в земли полуденной
І выйшаў Ісаак падумаць у поле пад вечар, і ўзьняў вочы свае, і ўбачыў, і вось, вярблюды прыходзяць.
и вышелъ былъ подивитися на поле на вечеръ. И егда воздвиже очи свое, узрелъ естъ вельблюды, идуще здалека.
І ўзьняла Рэбэка вочы свае, і ўбачыла Ісаака, і сьсела з вярблюда.
Ревека же, увидевши Ісаака, ссела естъ з вельблюда
І сказала слузе: «Хто гэты чалавек, які ідзе па полі насустрач нам?» І сказаў слуга: «Гэта пан мой». І яна ўзяла вэлюм, і засланілася.
и рече ко служебнику: «Кто естъ мужъ той, онже идет по полю во стретение намъ?» Отповеделъ ей: «Той ест господичичь мой». Тогда она, вземши скоро плащъ свой, закры лице свое.
І распавёў слуга Ісааку ўсе справы, якія ён зрабіў.
Служебникъ пакъ вси речи, еже учинилъ, поведал господину своему Ісааку.
І ўвёў яе Ісаак у намёт Сары, маці сваёй, і ўзяў Рэбэку, і яна стала яму жонкаю, і ён кахаў яе. І суцешыўся Ісаак па маці сваёй.
Ісаакъ же, вземъ Ревеку, во ве де в домъ Сарры, матери своея, и понял ю собе за жену.a И тако вельми возлюбилъ ее, иже болесть, юже по смерти матери своея имеаше, уменшена естъ ему.
