Быццё 24 разьдзел

 

 

І Абрагам быў ужо стары, і прышоў у гады. І СПАДАР дабраславіў Абрагама ў вусім.

 

Был же ест Авраамъ старъ и дневъ многихъ, и Господь во всемъ благославилъ былъ его.

І сказаў Абрагам слузе свайму, старшаму ў доме сваім, каторы радзіў усе, што ў яго было: «Палажы руку сваю пад сьцягно мае,

 

Рече же ко слузе старейшему дому своего, обладающему всемъ имениемъ его: «Подложи руку свою подъ бедра моя

І я прывяду цябе да прысягі СПАДАРОМ Богам нябёсаў і Богам зямлі, што ты нявозьмеш жонкі сыну майму з дачок Канаанавых, сярод каторых я жыву;

 

и заклину тя Господемъ, Богомъ небеси и земли, да не поимеши жены сыну моему от дщеръ Хананейскихъ, с нимиже живу,

Але да зямлі мае і да роднага краю майго пойдзеш і возьмеш жонку сыну майму Ісаку».

 

но до земли, от неаже азъ есмъ, и до племени моего пойдеши и оттоле приведеши жену сыну моему Ісааку».

І сказаў яму слуга: «Можа ня будзе зычыць тая жонка йсьці з імною да гэтае зямлі, ці напэўна маю я зьвярнуць сына твайго да зямлі, з каторае ты вышаў?»

 

Отвеща к нему слуга: «Пакли же не восхощеть жена пойти со мною до земли сее, еда имам сына твоего вовести на место, с негоже вышолъ еси?»

І сказаў яму Абрагам: «Сьцеражыся, каб не зьвярнуць сына майго туды.

 

И рече Авраамъ: «Блюдися, да николи же уведешъ сына моего тамъ.

СПАДАР Бог нябёсаў, Каторы ўзяў мяне з дому айца майго і ізь зямлі нараджэньня майго, і Каторы гукаў імне, і Каторы прысягнуў імне, кажучы: "Насеньню твайму дам гэтую зямлю" — Ён пашлець Ангіла Свайго перад табою, і ты возьмеш жонку сыну майму стуль.

 

Господь небеси и земли, Онже понялъ мене з дому отца моего и от земли рожения моего, Той молвилъ ко мне и кляся, глаголя: “Семени твоему дамъ землю сию”, — Той пошлетъ ангела Своего предъ тобою, и поимеши оттуду жену сыну моему.

А калі ня будзе хацець тая жонка йсьці з табою, ты будзеш нявінны ад гэтае прысягі мае; толькі сына майго не зварачай туды».

 

Ащели ж жена не восхощеть ити с тобою, тогда чистъ будеши от заклятия сего; сына толико моего да не воведеши тамъ».

І палажыў слуга руку сваю пад сьцягно Абрагамавае, спадара свайго, і прысягнуў яму ў гэтай справе.

 

Тогда подложилъ естъ слуга руку под бедра Авраама, господина своего, и кляся ему тое для речи.

І ўзяў тый слуга дзесяць вярблюдоў спадара свайго, і пайшоў. І ўсялякае дабро спадара ягонага ў руццэ ягонай. Ён устаў і пайшоў да Арам Нагараіму, да места Нагоравага.

 

И взялъ естъ десеть вельблюдовъ господина своего от стада его и от[ъ]де, несяй с собою от всего добра господина своего. И прииде в Межиречие Сиръское ко граду Нахорову.

І прынучыў вярблюды ўклякнуць вонках места, ля студні вады, увечары, таго часу, як выходзяць сіляць.

 

И повелелъ отпочинути велблюдомъ предъ градомъ, у кладезя воды, увечеръ, часу того, в онже обычай имають жены выходити черпати воду,

І сказаў: «СПАДАРУ, Божа спадара майго Абрагама! учыні ж, каб сталася імне сядні, і зрабі ласку спадару майму Абрагаму.

 

и помолися Господу, глаголя: «Господи, Боже господина моего Авраама! Буди жъ, молю Ти ся, со мною днесь и вчини милосердие съ господиномъ моимъ Авраамомъ.

Во, я стаю ля жарала вады, і дачкі людзёў места выходзяць сіляць ваду;

 

Се азъ стою у кладезя воднаго, и дщеры жи вущих во граде семъ выходити будуть почерпати воды.

І будзе, што тая дзеўка, каторай я скажу: "Нахіні, калі ласка, жбан свой, я нап’юся" і каторая скажа: "Пі, я й вярблюды твае напаю", вось тая, каторую Ты прызначыў слузе Свайму Ісаку; і па гэтым пазнаю я, што Ты робіш ласку спадару майму».

 

И сего для девица, ейже азъ рекну: “Наклони ведра своего, да напиюся”, и она же речеть ко мне: “Пий ты, и вельблюдомъ твоимъ дамъ напитися”, — сия да будеть, юже избралъ еси рабу твоему Ісааку. И по семъ поразумею, иже вчинилъ еси милосердие съ господиномъ моимъ Авраамомъ».

І было, перш чымся скончыў ён гукаць, і вось, Рэвека, каторая нарадзілася Вафуелю, сыну Мілчынаму, жонкі Нагоравае, брата Абрагамавага, і жбан ейны на плячу ў яе.

 

А ниже еще самъ в собе слова сия, глаголя, доконалъ естъ, и се Ревека исхожаше, дщера Вафуилева, сына Мельхи, жены Нахоровы, брата Авраамова, имеющи ведро на плечи своем, —

Дзеўка вельмі пазорная ў дзявоцтве, і мужчына не пазнаў яе. Яна зышла да жарала, напоўніла жбан і паднялася.

 

девица красна вельми и панна лепа, онаже мужа не познала, — и ступила естъ на кладезь, и начерпала ведро воды, и навратилася въспять.

І пабег слуга наўпярэймы ёй, і сказаў: «Дай імне глынуць, калі ласка, крыху вады із жбана свайго».

 

Тогда тече к ней слуга Авраамовъ и рече: «Дай ми воды мало, да напиюся з ведра твоего».

І сказала: «Пі, спадару мой». І пабарзьдзіла, і спусьціла жбан на руку сваю, і дала яму напіцца.

 

Она же отвещала: «Напийся, господине мой». И скоро сложила ведро на руку свою и дала пити ему.

І яна скончыла даваць яму піць, і сказала: «Таксама вярблюдом тваім я буду сіляць, пакуль не нап’юцца».

 

Егда же напился, рече к нему: «Се и вельблюдомъ твоим начерпаю воды, да вси напиются».

І барзьдзіла, і выпаражніла жбан свой у карыта, і пабегла ізноў да студні засіліць, і насіляла ўсім вярблюдом ягоным.

 

И вливши ведро въ поило, прибежа паки ко кладезю почерпати воды, и начерпавши, вси вельблюды напоила естъ.

Чалавек тый, зумеўшыся зь яе, маўчаў, каб ведаць, ці пашчасьціў СПАДАР дарогу ягоную, ці не.

 

Он же дивляшеся ей молча, знати хотяй, аще устроилъ естъ Господь Богъ путь его, или ни.

І было, як вярблюды напіліся, і ўзяў чалавек тый уносьніцу залатую паў сыкля вагою і два бружлеты на рукі ейныя, дзесяць сыкляў золата вага іх;

 

И потомъ, егда напилися суть вель блюдове, вынялъ естъ мужъ серязи златыи, еже важили два сикли, и два обручи, еже важили десеть сиклевъ,

І сказаў: «Чыя ты дачка? скажы імне, калі ласка, ці ё ў доме тваім месца нам начаваць?»

 

и рече к ней: «Чия еси дщера? Споведай мне, естъ ли в доме отца твоего место ко отпочинению?»

Яна сказала яму: «Я дачка Вафуелева, сына Мілчынага, каторага яна нарадзіла Нагору».

 

Она же отвещала: «Дщера есмъ Вафуилева, сына Нахорова, егоже породила ему Мельха».

І сказала яму: «І саломы, і пошару шмат у нас, таксама месца начаваць».

 

И к тому рече: «Плевъ и сена много ест у насъ и место пространо ко стоанию».

І сьхінуўся чалавек тый, і пакланіўся СПАДАРУ,

 

Поклони же ся мужъ и похвали Господа Бога,

І сказаў: «Дабраславёны СПАДАР, Бог спадара майго Абрагама, Каторы не ўдзяржаў ласкі Свае і праўды Свае ад спадара майго! Я ў дарозе, і вёў мяне СПАДАР да дамовы брата спадара майго».

 

глаголя: «Благославенъ естъ Господь, Богъ господина моего Авраама, Онже не отнялъ естъ милосердия Своего и правды от господина моего и прямым путем приведе мя в домъ брата господина моего!»

І пабегла дзеўка, і расказала ў дому маці свае подле стацьця гэтага.

 

Тогда бежала девица и поведила в доме матери своей все, еже слышала была.

І ў Рэвекі брат, і ягонае імя Лаван. І пабег Лаван вонкі да тога чалавека да тога жарала.

 

Имела пакъ ест Ревека брата, именемъ Лавана, тойже скоро вышолъ ко человеку на место, игдеже бе кладезь.

І было, як ён абачыў уносьніцу а бружлеты на руках у сястры свае, і пачуў словы Рэвечыны, сястры свае, каторая сказала: «Гэтак гутарыў з імною гэны чалавек»; дык ён прышоў да чалавека, і во ён стаіць пры вярблюдох ля жарала.

 

Егда увиделъ серязи и обручь на рукахъ в сестры своея и слышалъ вси слова, еже поведала: сия и сия молвилъ естъ ко мне мужъ той, — пришолъ к человеку, онже стоаше з вельблюды подле кладезя воды,

І сказаў: «Увыйдзі дабраславёны СПАДАРОМ; чаму ты стаіш вонках? Я пачысьціў дом і месца вярблюдом».

 

и рече к нему: «Внииди, благославеный Господень. Почто стоиши въне? Устроих ти домъ и место вельблюдом твоимъ».

І ўвыйшоў чалавек у дом. І расьсядлаў вярблюды, і даў саломы а пошару вярблюдом, і вады ўмыць ногі ягоныя і ногі людзём, каторыя зь ім.

 

И воведе его в подворье, и сложи бремена с вельблюдовъ, и далъ имъ плевъ и сена, и воды наготовалъ ко умытию ногъ вельблюдомъ и мужемъ, ониже были пришли с нимъ.

І станавілі перад ім есьці; а ён сказаў: «Ня буду есьці, пакуль не скажу словы свае». І сказаў: «Кажы!»

 

И положилъ естъ предъ лице его хлебъ. Он же рече: «Не сяду ести, дондеже повемъ вся слова моя». Отвещали ему: «Поведь».

Ён сказаў: «Слуга Абрагамоў я.

 

Тогда онъ рече: «Слуга Авраамов есмъ.

І СПАДАР дабраславіў спадара майго вельмі, і ён стаў вялікі. Ён даў яму драбнога й буйнога статку, і срэбра а золата, і слугі а нявольніцы, і вярблюды а аслы.

 

И Господь Богъ благославил естъ господина моего вельми, и возвеличил его, и далъ ему овца и волы, сребро и злато, рабы и рабыня, вельблюдовъ и ословъ множество.

І нарадзіла Сорра, жонка спадара майго, сына спадару майму просьле яе застарэласьці, і аддаў яму ўсе, што ў яго.

 

И по родила ест Сарра, жена господина моего, сына господину моему во старости своей, и отдалъ ему все имение, еже имеаше.

І ўзяў зь мяне прысягу спадар мой, сказаўшы: "Не бяры жонкі сыну майму з дачок Канаанавых, у каторых зямлі я жыву;

 

И заклялъ естъ мене клятвою господинъ мой, глаголя: “Да не поимеши жены сыну моему от дщеръ Ханаанихъ, в нихже земли пребываю,

Але да дому айца майго пайдзі і да радні мае, і возьмеш жонку сыну майму.

 

но до дому отца моего пойдеши и от племени моего поимеши жену сыну моему”.

І сказаў я спадару свайму: "Можа ня пойдзе жонка з імной".

 

Азъ же отвещахъ господину своему: “Что пакъ учиню, егда не восхощеть жена со мною ити?”

І сказаў імне: "СПАДАР, што я хадзіў перад відам Ягоным, пашлець Ангіла Свайго з табою і ўчыне дасьпешнай дарогу тваю, і возьмеш жонку сыну майму з радні мае а з дому айца майго.

 

Рече ко мне: “Богъ, предъ Егоже лицемъ хожу, пустить ангела Своего с тобою и той справить путь твой, и поимеши жену сыну моему от родины моея и от дому отца моего;

Тады будзеш ты нявінны ад прысягі мае, як сходзіш да радні мае, і калі яны не дадуць табе, ты будзеш нявінны ад праклёнаў!"

 

тогда простъ будеши от заклятия моего, егда приидеши к родине моей и не дадуть тобе”.

І прышоў я сядні да тога жарала, і сказаў: "СПАДАРУ, Божа спадара майго Абрагама! калі ж ё воля Твая, пашчасьці дарогу маю, каторай я хаджу!

 

Сего для пришедъ ныне на кладезь воды и рекохъ: “Господи Боже господина моего Авраама! Аще устроилъ еси путь мой, на ньже изыйдохъ,

Дык во, я стаю ля жарала вады, і будзе: тая дзявушчая, каторая выйдзе сіляць, і я скажу ёй: ’Дай імне, калі ласка, выпіць крыху вады із жбана свайго’,

 

се стою у кладезя сего, и девица, еже изыйдеть почерпати воды, услышить от мене слова сия: “Дай ми мало воды пити с ведра своего”

І яна скажа імне: ’Таксама ты пі, і таксама вярблюдом я насіляю’ вось яна тая жонка, каторую прызначыў СПАДАР сыну спадара майго".

 

и речеть ко мне: “Пий ты, и вельблюдомъ твоимъ почерпу”, — сия естъ жена, юже уготовалъ Господь сыну господина моего”.

Перш чымся скончыў я гукаць у сэрцу сваім, і во, Рэвека вышла, і жбан ейны на плячу ў яе, і зышла да жарала, і засіліла; і я сказаў ёй: "Дай імне, калі ласка, напіцца!"

 

И егда сия слова молча во уме своемъ помышляхъ, указалася естъ Ревека, идущи и несущи ведро на плечи своемъ, и ступивши на кладезь, почерпа воды. И рекохъ к ней: “Дай ми воды мало пити”.

І пабарзьдзіла, і спусьціла жбан із сябе, і сказала: "Пі, і таксама вярблюды твае я напаю", І я піў, і вярблюды яна напаіла.

 

Она же скоро сложила ведро съ плеча и рекла ко мне: “Ты пий и вельблюды твоя напои”. И пилъ есмъ, и вельблюды напоила.

Я папытаўся ў яе і сказаў: "Чыя ты дачка?" Яна сказала: "Дачка Вафуелева, сына Нагоравага, каторага нарадзіла яму Мілка". І надзеў я ёй уносьніцу ў нос ейны, і бружлеты на рукі ейныя.

 

И спыталъ есмъ от нея, глаголя: “Чия еси дщера?” Она же отвещала: “Дщера есми Вафуилева, сына Нахорова, егоже породила ест ему Мельха”. И протожъ завесихъ серязи во уши ей на окрасу лица ея и обручь возложихъ на руку ей;

І сьхінуўся, і пакланіўся СПАДАРУ, і дабраславіў СПАДАРА, Бога спадара майго Абрагама, Каторы прывёў мяне дарогаю праўды, узяць дачку брата спадара майго сыну ягонаму.

 

и падъ ниць, поклонихся Господеви и благославихъ Бога господина моего Авраама, Онже приведе мя прямымъ путемъ поняти дщеру брата господина моего сыну его.

І калі вы маніцеся ўчыніць ласку а праўду спадару майму, скажыце імне, і калі не, скажыце імне, і я павярну направа альбо налева».

 

Сего ради, чините ли милосердие и правду съ господином моимъ, откажите ми. Ащели пакъ что иное любится вамъ, и то поведите мне, да иду направо или налево».

І адказалі Лаван а Вафуель, і сказалі: «Ад СПАДАРА вышла гэта справа, мы ня можам казаць табе ані ліхога, ані добрага.

 

Отвещали суть ему Лаванъ и Вафуилъ, глаголюще: «От Господа вышло естъ слово сее. Не можемы противу воли Его ничтоже молвити с тобою.

Во, Рэвека перад табою, вазьмі й пайдзі; і няхай будзе яна жонкаю сыну спадара твайго, як казаў СПАДАР».

 

Се Ревека предъ тобою естъ, поими ю и иди, да будеть жена сына господина твоего, якоже глаголалъ естъ Господь».

І было: як пачуў слуга Абрагамаў словы іхныя, то пакланіўся да зямлі СПАДАРУ.

 

Сия внегда услышалъ ест слуга Авраамовъ, паде и поклонися Господеви до земли.

І выняў слуга рэчы срэбныя а рэчы залатыя а адзежу, і даў Рэвеццы; і багатыя дары даў брату ейнаму і маці ейнай.

 

И добывъ сосудовъ сребреных и златыхъ и ризы, далъ естъ Ревеце дары; братии теже ее и матери дары подавалъ.

І елі, і пілі, ён а людзі, што зь ім, і пераначавалі. І ўсталі нараніцы, і ён сказаў: «Адпусьціце мяне да спадара майго».

 

И начаша пировати, ядоша же и пиша вкупе и пребываше ту. Воставъ пакъ рано, глаголалъ ест слуга: «Отпустите мене, да иду к господину своему».

І сказаў брат ейны а маці ейная: «Няхай пабудзе з намі дзеўка дзён колькі або дзесяць, потым выправішся».

 

И отвещали суть братия ее и мати, глаголюще: «Да пребудеть еще в насъ девица з десеть дней и потомъ пойдеть с тобою».

Ён сказаў ім: «Не пазьніце мяне, бо СПАДАР учыніў дасьпешнай дарогу маю; адпусьціце мяне, і я выпраўлюся да спадара свайго».

 

И рече к нимъ: «Не задерживайте мене, понеже Господь устроилъ естъ путь мой; пустите мя, да иду к господину моему».

І яны сказалі: «Гукнем дзеўку і папытаемся ў яе».

 

И рекоша к нему: «Позовимо девицу и спытаемъ воли ея».

І гукнулі Рэвеку, і сказалі ёй: «Ці пойдзеш із гэтым чалавекам?» Яна сказала: «Пайду!»

 

И егда, позваная, пришла, пыталися суть: «Хощеши ли ити с человеком симъ?» Она же рече: «Пойду».

І адпусьцілі Рэвеку, сястру сваю, і няньку ейную, і слугу Абрагамавага, і людзёў ягоных.

 

Тогда отпустили суть ее и Дельвору, кормилицу ея, и слугу Авраамова, и всехъ, еже с нимъ быша.

І дабраславілі Рэвеку, і сказалі ёй: «Сястра наша, ты станься тысяча тысячаў, і няхай спадуць патомству твайму брамы варагоў тваіх!»

 

И благославиша Ревеку, сестру свою, глаголюще: «Сестра наша есь. Розмножися ж в тысеща тысещей, и да прииметь семя твое грады враговъ своихъ!»

І ўстала Рэвека а дзеўкі ейныя, і, усьсеўшы на вярблюды, выправіліся за тым чалавекам. І ўзяў слуга Рэвеку, і пайшоў.

 

Въставши же Ревека и рабыне ея, всядоша на вельблюды и идоша за мужемъ, онже, поспешая, навращашеся к господину своему.

А Ісак прышоў стуль, скуль ідуць ад Бэер-Лахай-Роі; і ён жыў у зямлі паўднявой.

 

Того пакъ часу прохожаше Ісаакъ по пути, еже ведеть ко кладезю, именем Живаго и Видящего, живяше бо тогда в земли полуденной

І вышаў Ісак падумаць на поле пад вечар, і ўзьняў вочы свае, і абачыў, і во, вярблюды прыходзяць.

 

и вышелъ былъ подивитися на поле на вечеръ. И егда воздвиже очи свое, узрелъ естъ вельблюды, идуще здалека.

І ўзьняла Рэвека вочы свае, і абачыла Ісака, і ісьсела зь вярблюда.

 

Ревека же, увидевши Ісаака, ссела естъ з вельблюда

І сказала слузе: «Хто гэты чалавек тый, што йдзець па полю наўпярэймы нам?» І сказаў слуга: «Гэта спадар мой». І яна ўзяла запінашку і запнулася.

 

и рече ко служебнику: «Кто естъ мужъ той, онже идет по полю во стретение намъ?» Отповеделъ ей: «Той ест господичичь мой». Тогда она, вземши скоро плащъ свой, закры лице свое.

І расказаў слуга Ісаку ўсе, што ён зрабіў.

 

Служебникъ пакъ вси речи, еже учинилъ, поведал господину своему Ісааку.

І ўвёў яе Ісак у будан Соррын, маці свае; і ўзяў Рэвеку, і яна стала яму жонкаю, і ён пакахаў яе; і пацешыўся Ісак па маці сваёй.

 

Ісаакъ же, вземъ Ревеку, во ве де в домъ Сарры, матери своея, и понял ю собе за жену.a И тако вельми возлюбилъ ее, иже болесть, юже по смерти матери своея имеаше, уменшена естъ ему.