Выхад 21 разьдзел

 

 

Вось прыказанні, якія прадставіш ім:

 

Сии суть судове, еже сповеси имъ.

«Калі купіш нявольніка-гебрая, ён будзе служыць табе шэсць гадоў, а ў сёмы ён выйдзе свабодным без выкупу.

 

Купиш ли раба Евреанина, шесть летъ да работаеть тобе, седмаго же от[ъ]идеть свободенъ дармо.

Калі ён прыйшоў адзін, хай адыдзе адзін; а калі меў жонку, хай разам з ім адыдзе жонка.

 

Съ яковымъ одениемъ пришолъ, с таковымъ да от[ъ]идеть; естъли же имать жену, то и жена да от[ъ]идеть с нимъ вкупе.

Але калі гаспадар даў яму жонку, і яна нарадзіла сыноў і дачок, то жонка і дзеці будуць належаць гаспадару; а ён адыдзе адзін.

 

Пакли же бы господинъ его далъ ему жену, и породила бы сыны и дщеры, жена и дети ея будуть господина его, сам же да от[ъ]идеть со одежею своею.

Калі ж нявольнік скажа гэта: “Люблю гаспадара свайго, і жонку, і дзяцей, і не хачу адыходзіць свабодным”, —

 

Ащели же бы реклъ рабъ: “Возлюбихъ господина своего, жену и дети и не отступую свободенъ”,

хай завядзе яго гаспадар перад Бога, і хай падвядзе яго да дзвярэй або вушака, і хай праколе яму шылам вуха яго; і будзе ён нявольнікам яго назаўжды.

 

да приведеть господи[н]ъ его предъ судье, и будеть поставленъ при вратахъ и при подвоехъ, а прободеть ухо его шиломъ и будеть ему рабъ на векиa.

Калі хто прадаў сваю дачку ў нявольніцы, не адыдзе яна, як адыходзяць звычайна іншыя нявольнікі.

 

Естъли же бы кто продалъ дщеру свою в рабу, да не от[ъ]идеть, якоже отходять рабыне;

А калі б яна не спадабалася вачам гаспадара свайго, якому была аддадзена, хай дазволіць выкупіць яе; але ён не мае ўлады прадаць яе чужому народу з-за таго, што адмовіўся ад яе.

 

не полюбится ль очима господина своего, емуже продана естъ, да отпустить ю. Народу же чуждему не имать моци продати ея, аще погордить ею.

А калі ён прызначыў яе сыну свайму, хай абыходзіцца з ёю па праве дачок.

 

Пакли же бы сыну свое му заслюбил ее, по оправлению дщерину да вчинить ей.

Калі ж ён возьме сабе іншую, не можа адмовіць ёй у ежы, адзенні і ў сужыцці.

 

Ащели жъ иную поиметь за сына своего, то да выдасть ю замужъ и ризи и сребра за понижение ея бранити не будеть.

Калі ж не выканае адносна яе гэтых трох умоў, то хай адыдзе яна дарма, без выкупу.

 

Естъли же бы сего троего не вчинилъ, то да от[ъ]идеть от него без цены свободна.

Калі хто ўдарыць чалавека і той памрэ, хай ён будзе пакараны смерцю.

 

Кто бы вдарилъ человека, хотяй убити его, смертию да умреть.

Калі ж не меў ён намеру забіць, але Бог выдаў таго ў рукі яго, вызначу яму месца, куды ён павінен уцячы.

 

И кто бы пак не мыслил убити, но Богъ предалъ и в руце его, уставлю тобе место, до негоже да вбежить убийца таковый.

Калі хто наўмысна забіў блізкага свайго і падступна, то ад ахвярніка Майго адцягні яго, каб памёр.

 

Естъли же бы кто з умысла забил друга своего отай, от олтаря Мо его отторгнеш таковаго, да умреть.

Хто ўдарыць бацьку свайго або маці, хай будзе пакараны смерцю.

 

Кто бы ударил отца своего или матерь, смертию да умрет.

Хто ўкрадзе чалавека і прадасць яго або будзе трымаць у руках сваіх, хай будзе пакараны смерцю.

 

Кто бы лаялъ отцу своему или матери, смертию да умреть.

Хто гоніць бацьку свайго або маці, хай будзе пакараны смерцю.

 

Кто бы укралъ человека и продалъ и, а доведуть на него, смертию да умреть.

Калі пасварыліся людзі і адзін ударыў блізкага свайго каменем або кулаком, і той не памёр, але злёг у ложак,

 

Естъли же бы побранили межи собою мужи и ранилъ единъ от нихъ друга своего каменем или пястию и той бы не умеръ, но полежалъ на ложи,

то, калі ён падымецца і стане хадзіць па двары з дапамогаю палкі, тады той, што яго ўдарыў, будзе невінаваты, аднак так, каб пакрыць яго страчаныя і ўжытыя на лячэнне сродкі.

 

аще бы восталъ потомъ и ходилъ вонъ о пососе, простъ будеть ударивый его, точию за мешкание и вътрату, еже выдалъ на лечбу свою, да заплатит ему.

Хто ўдарыць нявольніка свайго або нявольніцу палкай, і памруць яны ад рук яго, той павінен быць пакараны.

 

Кто бы бил раба своего или рабыню киемъ и вмер ли бы в рукахъ его, той грехомъ повиненъ будеть.

Калі, аднак, нявольнік пражыве яшчэ дзень ці два, то не будзе пакараны, бо гэта яго ўласнасць.

 

Пакли же день или два потомъ живи были, не будеть подданъ вине, понеже сребро его естъ.

Калі мужчыны пасварацца і калі хто ўдарыць цяжарную жанчыну і яна прытым скіне, але не здарыцца больш нічога дрэннага, то вінаваты будзе пакараны платаю, якой запатрабуе муж той жанчыны, і хай суддзі рассудзяць.

 

Естли же бы побранили мужи и вдарилъ единъ жену бременную, и выбежало бы детище, а сама жива остала, то подданъb будеть вине, яко много мужъ жены тое доведеть и судьи осудять.

А калі здарыцца штосьці дрэннае, хай аддасць ён жыццё за жыццё,

 

Пакли бы и жена сама умерла, то дасть животъ за животъ,

вока за вока, зуб за зуб, руку за руку, нагу за нагу,

 

око за око, зубъ за зубъ, руку за руку, ногу за ногу,

апёк за апёк, рану за рану, сіняк за сіняк.

 

зженину за зженину, рану за рану, синеву за синеву.

Калі хто ўдарыць нявольніка свайго або нявольніцу ў вока і спрычыніць страту яго, хай адпусціць іх на волю за вока.

 

Естъли бы кто выбилъ око рабу своему или рабыни и ослепилъ и на не, да отпустить е свободно за око, еже выбилъ.

Таксама, калі выб’е зуб нявольніку або нявольніцы сваёй, хай адпусціць іх на волю за зуб.

 

Зубъ теже естъли бы выразилъ рабу или рабыни своей, по тому же да отпустить ихъ свободныхъ.

Калі ўдарыў рогам бык мужчыну або жанчыну і яны памерлі, то тады бык павінен быць укаменаваны, але мяса яго есці нельга; і гаспадар быка будзе бязгрэшны.

 

Аще волъ рогомъ убодеть мужа или жену и умреть, камениемъ да убиють и; не будете ести мяса его, господин же воловъ без вины да будеть.

Калі ж бык быў бадлівы і ўчора, і заўчора і была на гэта звяртана ўвага гаспадара яго, але ён яго не замкнуў, і забіў ён мужчыну ці жанчыну, то хай і быка ўкамянуюць, і гаспадара яго заб’юць.

 

пакли же бы волъ бодливъ былъ вчерашнего дня и предъ тымъ и поведали то господину его, а не завиралъ и, и пробол бы мужа или жену, то вола камениемъ да убиють и господинъ его с нимъ да умреть.

Калі ж будзе ўскладзена на яго спагнанне, то хай аддасць ён усё, што ад яго патрабуюць.

 

Ащели бы пакъ вину возложили на нь, да дасть за животъ свой елико на нем пожадають.

Калі ж бык ударыў рогам сына або дачку, хай падпадзе ён пад той жа прысуд.

 

Сына теже и дщеру естъли же бы пробол, ровную помсту да понесеть;

Калі ж бык накінецца на нявольніка або нявольніцу, то яго гаспадар хай выплаціць іх гаспадару трыццаць сікляў срэбра, а быка хай укамянуюць.

 

пакли же бы раба или рабыню проболъ, тридесеть сиклевъ сребра господину да дасть, и волъ камением да убитъ будеть.

Калі хто адкрые студню або выкапае і не закрые яе і ўпадзе ў яе вол або асёл,

 

Аще кто откриеть кладезь а копаеть глубей его и не закриеть, и впал бы волъ или оселъ до него,

то гаспадар студні хай выплаціць цану жывёлы, а мёртвая жывёла будзе належаць яму.

 

да заплатить господинъ кладезя сребро за говядо, а вмершее ему да будеть.

Калі бык аднаго гаспадара параніць быка іншага гаспадара і той памрэ, хай тады прададуць жывога быка і падзеляць плату за яго; хай падзеляць таксама тушу памерлага вала між сабою.

 

Естли же бы волъ чужий вола нечиего уболъ и той умеръ, да продадуть вола живого и розделятся сребромъ, и мясо мертваго по тому же да розделять;

Але калі было вядома, што бык той быў бадлівы ўчора і заўчора і гаспадар яго не пільнаваў яго, хай аддасць ён быка за быка і возьме ўсю тушу.

 

пакли же ведал господин его, иже вол бодливъ былъ вчера и предъ вчерашком, а не завиралъ его, то дасть вола за вола, а убитого возмет собе.