1 царстваў 17 разьдзел

 

 

Філістымляне сабралі войскі свае на вайну і сабраліся ў Сакхоце, што ў Юдэі, і разьмясьціліся табарам паміж Сакхотам і Азэкам у Эфэс-Даміме.

 

Собравши же Филистымляне войска своя к бою и сошлися въ Сихотъ Іюдинъ, и положилися межи местомъ Сихотъ и межи Азехою, на пределех Домних.

А Саўл і Ізраільцяне сабраліся і разьмясьціліся табарам у даліне дуба і падрыхтаваліся да вайны супроць Філістымлянаў.

 

Саул же и мужи Ізраилевы собрашеся и приидоша до долины Смръковое и строяхуся к бою противъ Филистымляном.

І сталі Філістымляне на гары з аднаго боку, і Ізраільцяне на гары з другога боку, а паміж імі была даліна.

 

Филистымляне же стояли на горе, еже была противу имъ, сынове же Ізраилевы стояли на другой стране горы, и долина бе посреде их.

І выступіў з табара Філістымскага аднаборац, імем Галіяф, з Гэта; ростам ён — шэсьць локцяў зь пядзяю.

 

Тогда вышолъ естъ з войска Филистымскаго мужъ нечистый, именемъ Голиаф, изъ Еффы; высота его бе шесть локтевъ и пяди,

Медны шалом на галаве ў яго; і апрануты ён быў у лускаватую браню, і вага брані ягонай — пяць тысяч сікляў медзі;

 

и шоломъ медянъ на главе его, и панцер его, в оньже облачашеся, бе яко юже звитые,

медныя накаленьнікі на нагах ягоных, і медны шчыт за плячамі ў яго;

 

і дзяржак дзіды ягонай, як навой у кроснах; а сама дзіда ягоная — шэсьцьсот сікляў жалеза, і перад ім ішоў збраяносец.

 

на ногахъ теже наколенки медяные имеяше и щитъ медянъ на раменю его;

І стаў ён і крычаў да палкоў Ізраільскіх, кажучы ім: навошта вы выйшлі ваяваць? ці ж не Філістымлянін я, а вы рабы Саўлавыя? выбераце ў сябе чалавека, і няхай выйдзе да мяне;

 

и древо копия его было тако толсто, яко навивало ткачево, железо же острое, еже было на конці копия его, важило ест шестьсотъ лотовъ, и носяй оружие его идяше пред нимъ.

калі ён можа пабіцца са мною і заб’е мяне, дык мы будзем вашымі рабамі; а калі я адолею яго і заб’ю яго, дык вы будзеце нашымі рабамі і будзеце служыць нам.

 

Тогда ставъ и возпи предъ полки Ізраилевыми: «Почто есте пришли, к бою готови суще? Се, азъ Филистымлянинъ, а вы — раби Саулови. Выберите с себе мужа, да идеть и биется со мною:

І сказаў Філістымлянін: сёньня я пасаромлю палкі Ізраільскія; дайце мне чалавека, і мы падужаемся ўдвух.

 

победит ли мене, будемы ваши раби, пакли жъ я его побежу, то вы будте наши раби».

І пачулі Саўл і ўсе Ізраільцяне гэтыя словы Філістымляніна, і вельмі перапалохаліся і жахнуліся.

 

И глагола к тому Голиафъ: «Азъ учиню срамоту днесь войску Ізраилеву. Выдайте ми мужа и будемы ся сама два бити».

А Давід быў сын Эфрацяніна зь Віфляема Юдавага, на імя Ясэй, у якога было восем сыноў; гэты чалавек у дні Саўла дасягнуў старасьці і быў старэйшы сярод мужчын.

 

Слышав же Саулъ и весь Ізраиль слова такова Филистымлянина того, удивишеся и убояшеся велми.

Тры старэйшыя сыны Ясэевыя пайшлі з Саўлам на вайну; імёны трох сыноў ягоных, што пайшлі на вайну: старэйшы — Эліяў, другі за ім — Амінадаў, і трэці — Сама.

 

Давыдъ же бе сынъ мужа ефратейска, о немъже первей поведано ест, от Вифлеома Іюдина, емуже имя Иесей. Той же Иесей имелъ ест осмъ сыновъ и бе мужъ велми старый во днехъ Сауловыхъ и долговечный межи мужми.

А Давід быў малодшы. Трое старэйшых пайшлі з Саўлам,

 

И пошли суть были на войну съ Сауломъ три сынове его старъшии: первого звали Елиавъ, втораго Аминадавъ, а третиего Семмаа.

а Давід вярнуўся ад Саўла, каб пасьвіць авечкі бацькі свайго ў Віфляеме.

 

Давыд же бе найменший, и внегда три браты его старшии идяху на войну съ Сауломъ,

І выступаў Філістымлянін той раніцай і ўвечары і выстаўляў сябе сорак дзён.

 

отшолъ ест Давыдъ от Саула и навратился домовъ пасти стадо отца своего въ Вефлиоме.

І сказаў Ясэй Давіду, сыну свайму: вазьмі братам сваім эфу сушанага зерня і дзесяць гэтых хлябоў і занясі ў табар да сваіх братоў;

 

Филистымлянин же Голиафъ всегда исхожаше рано и увечере, вызываючи к бою, за четыредесятъ дней.

а гэтыя дзесяць сыроў занясі тысячніку і даведайся пра здароўе братоў і даведайся пра патрэбы іхнія.

 

Тогда рече Иесей къ Давыду, сыну своему: «Возми братии твоей меру пражма и десеть хлебовъ и неси е до войска братии твоей,

Саўл і яны і ўсе Ізраільцяне былі ў даліне дуба і рыхтаваліся да бітвы зь Філістымлянамі.

 

и десеть сырцевъ дай воеводе войска; и наведиши братию твою, и доведаешися, яко ся с ними дееть и в которомъ суть полце».a

І ўстаў Давід рана раніцай, і даручыў авечак вартавому, і, узяўшы ношку, пайшоў, як загадаў яму Ясэй; і прыйшоў да табара, калі войскі былі выведзены ў строй і з крыкам рыхтаваліся да бітвы.

 

Саулъ же и вси людие Ізраилеви, лежаще в долине Смръкове, воевалися суть съ Филистымляны.

І выставілі Ізраільцяне і Філістымляне строй супроць строю.

 

Тогда Давыдъ, въставъ рано, подалъ иному стадо, и побравъ тыи вси речи, шол до войска, якоже повелелъ ему отець его, Иесей, и пришолъ естъ на место, рекомое Магала, и до полковъ, ониже тогда кричали, к бою идуще,

Давід пакінуў сваю ношку абознаму вартавому, і пабег у рады і, прыйшоўшы, спытаўся ў братоў сваіх пра здароўе.

 

понеже тогда людие Ізраилевы справовалися къ бою, а Филистымляне теже были противу имъ готови.

І вось, калі ён гутарыў зь імі, аднаборац зь імем Галіяф, Філістымлянін з Гэта, выступае з радоў Філістымскіх і кажа тыя словы, і Давід пачуў.

 

Тогда Давыдъ, оставив тыи речи, еже былъ принесъ, и беремена далъ стеречи иному, бежалъ к тому месту, где ся мели бити, и пытался братии своей, яко ся с ними деет.

І ўсе Ізраільцяне, убачыўшы гэтага чалавека, уцякалі ад яго і вельмі баяліся.

 

И внегда еще молвяше с ними, се, указался ест той поганый мужъ, именемъ Голиафъ, Филистымлянин от Еффы, з войска Филистымскаго, и молвил слова тая жъ, яко и превей, вызываючи некого къ бою; и Давыдъ то слышалъ.

І казалі Ізраільцяне: бачыце гэтага чалавека, што выступае? ён выступае, каб ганіць Ізраіля; калі б хто забіў яго, адарыў бы таго цар вялікім багацьцем, і дачку сваю выдаў бы за яго, і дом бацькі ягонага зрабіў бы свабодным у Ізраілі.

 

Вси же мужи Ізраилеви, внегда узрели суть Голиафа, утекали пред ним, боялися бо его велми,

І сказаў Давід людзям, якія стаялі зь ім: што зробяць таму, хто заб’е гэтага Філістымляніна і здыме ганьбу зь Ізраіля? бо хто гэты неабрэзаны Філістымлянін, што так ганіць войска Бога жывога?

 

и глагола единъ къ другому: «Видел ли еси того мужа, онже прииде? Посрамотити убо войско Ізраилево пришолъ естъ; сего для кто бы забил мужа того, царь даровал бы тому богатества много, и дщеру свою дал бы за жену ему,b и домъ отца его высвободить, абы дани не давал въ Израили».

І сказаў яму народ тыя самыя словы, кажучы: вось, што зроблена будзе таму чалавеку, які заб’е яго.

 

И рече Давыдъ к мужем, иже с ним стояли суть: «Что будеть дано мужу тому, онже бы забилъ Филистымлянина сего и отнял бы срамоту от Израиля? И який то естъ поганъ, иже срамотить войско Бога живаго?»

І пачуў Эліяў, старэйшы брат Давідаў, што гаварыў ён зь людзьмі, і раззлаваўся Эліяў на Давіда і сказаў: навошта ты сюды прыйшоў і на каго пакінуў нямногія авечкі тыя ў пустыні? я ведаю пыху тваю і благое сэрца тваё, ты прыйшоў падзівіцца на бойку.

 

И поведали суть ему людие вторицею, глаголюще, иже тое будеть дано мужу тому, онже бы забилъ его.

І сказаў Давід: што ж я зрабіў? ці ня словы гэта?

 

Сия пакъ внегда услышалъ ест Елиавъ, братъ Давыдовъ старший, иже говорить съ иными, разгневался на Давыда и рече: «Почто еси пришолъ и чему не паслъ еси дома овець, но покинулъ есь их в пустыни? Знаю я гордость твою и спорность серца твоего, яко того для еси пришол, абы ся дивовал войску и битве».

І адвярнуўся ад яго да другога і казаў тыя самыя словы, і адказаў яму народ па-ранейшаму.

 

Отвеща ему Давыдъ: «Что жъ есмъ уделал,c ижех с ними молвилъ?»

І пачулі словы, якія казаў Давід, і пераказалі Саўлу, і той паклікаў яго.

 

И отшед от него, приступив къ иному и пытал, что дасть царь мужу тому, онже бы забилъ Филистымлянина того; и отвещали ему, яко и первей.

І сказаў Давід Саўлу: няхай ніхто ня падае духам празь яго; раб твой пойдзе і памерыцца з гэтым Філістымлянінам.

 

Тогда слышали суть слова Давыдоваd и поведили е Саулови. И внегда приведоша его предъ Саула,

І сказаў Саўл Давіду: ня можаш ты ісьці супроць гэтага Філістымляніна, каб дужацца зь ім, бо ты яшчэ хлопец, а ён воін з маладосьці сваёй.

 

рече Давыдъ къ Саулу: «Да не страшится сердце чие о том. Азъ, рабъ твой, пойду и буду ся бити съ Филистымлянином тымъ».

І сказаў Давід Саўлу: раб твой пасьвіў авечкі ў бацькі свайго, і калі, бывала, прыходзіў леў або мядзьведзь і задзіраў авечку ў статку,

 

И рече к нему Саул: «Не можешъ ты одолети Филистымлянину тому и ни битися с ним, яко млад еси; той же военный мужъ от своея младости ест».

дык я гнаўся за ім і нападаў на яго і адбіраў з пашчы ягонай; а калі ён кідаўся на мяне, дык я браў яго за касмачы і біў яго і забіваў яго;

 

Рече же Давыдъ къ Саулу: «Азъ, рабъ твой, внегда пасывах стадо отца своего, прихожаше левъ или медведь и взимаше овцу от стада,

і льва і мядзьведзя забіваў раб твой, і з гэтым Філістымлянінам неабрэзаным будзе тое самае, што зь імі, бо так ганіць войска Бога жывога.

 

текохъ за ними и выдирахъ ю изъ устъ их; и егда противляше ми ся, взяхъ за челюсть его и удавихъ и, и забихъ и.

І сказаў Давід: Гасподзь, Які выбаўляў мяне ад ільва і ад мядзьведзя, выбавіць мяне і ад рукі гэтага Філістымляніна. І сказаў Саўл Давіду: ідзі, і хай будзе Гасподзь з табою.

 

Яко азъ, рабъ твой, и льва удавих, и медьведя забихъ, сего ради будеть и Филистымлянин сей, яко единъ от нихъ. Ныне да иду и отыйму посрамочение людей, понеже який то естъ Филистымскый поганъ, иже смелъ естъ злоречити войска Бога живаго?»

І апрануў Саўл Давіда ў сваю вопратку, і ўсклаў на галаву ягоную медны шалом, і надзеў на яго браню.

 

И рече паки Давыдъ къ Саулу: «Господь Богъ, иже избавил мене от устъ льва и от пащекъ медьведя, той теже избавить мене от руку Филистымлянина погана сего». Рече же Саулъ къ Давыду: «Иди, и Господь да будеть с тобою».

І аперазаўся Давід мечам паверх вопраткі і пачаў хадзіць, бо ня прывык да такое зброі; потым сказаў Давід Саўлу: я не магу хадзіць у гэтым, я ня прывык. І зьняў Давід усё гэта зь сябе.

 

И облече Саулъ Давыда въ зброю свою, и шолом медянъ възложилъ на главу его, и облече и в панцерь;

І ўзяў кій свой у руку сваю, і выбраў сабе пяць гладкіх камянёў з ручая, і паклаў іх у пастуховую торбу, якая была зь ім; і з торбаю і з прашчаю ў руцэ сваёй выступіў супроць Філістымляніна.

 

и Давыдъ, припоясав к собе мечь, начал куситися, естли бы моглъ во зброи ити, яко не имел обычая пред тым ходити въ зброи. Тогда рече Давыдъ къ Саулу: «Не могу такъ, въ зброи, ити, понеже не привыклъ есми».e И звлече с себе,

Выступіў і Філістымлянін, ідучы і набліжаючыся да Давіда, і збраяносец ішоў паперадзе яго.

 

и взялъ посохъ свой, иже всегда имеваше в руце своей, и выбрал собе пять каменков с потока найлучнейших, и вложил е въ мошницу пастырскую, юже ношаше с собою, и пращу взялъ в руку, и шолъ противу Филистымлянину.

І зірнуў Філістымлянін і, убачыўшы Давіда, з пагардаю паглядзеў на яго, бо ён быў малады, бялявы і прыгожы тварам.

 

Тогда и Филистымлянинъ идяше противъ Давыда, и носяй оружие его пред ним.

І сказаў Філістымлянін Давіду: што ты ідзеш на мяне зь кіем? хіба я сабака? І пракляў Філістымлянін Давіда сваімі багамі.

 

И внегда приближился къ Давыдови и узрелъ и, погорделъ имъ, былъ убо Давыдъ младенець черменъ доброго возренья.

І сказаў Філістымлянін Давіду: падыдзі да мяне, і я аддам цела тваё птушкам нябесным і зьвярам польным.

 

И рече Филистымлянинъ къ Давыду: «Еда ли песъ есмъ, яко идеши на мя с посохомъ?» И проклял естъ Филистымлянин Давыда идолы своими,

А Давід адказваў Філістымляніну: ты ідзеш супроць мяне зь мечам і дзідай і шчытом, а я іду супроць цябе ў імя Госпада Саваофа, Бога войска Ізраільскага, якое ты ганіў;

 

и рече къ Давыду: «Пойди семо, ко мне, и дамъ тело твое зверемъ земнымъ и птицамъ небесным».

сёньня аддасьць цябе Гасподзь у руку маю, і я заб’ю цябе, і здыму зь цябе галаву тваю, і аддам трупы войска Філістымскага птушкам нябесным і зьвярам польным, і ўведае ўся зямля, што ёсьць Бог у Ізраілі;

 

Рече же Давыдъ къ Филистымлянину: «Ты идеши противу мене з мечемъ, а с копьемъ, и зъ щитомъ, азъ же иду противу тебе во имя Господа, Бога силамъ, Бога Ізраилеваf, Егоже войско злоречилъ еси днесь,

і ўведае ўвесь гэты гурт, што ня мечам і дзідаю ратуе Гасподзь, бо гэта вайна Госпада, і Ён аддасьць вас у рукі нашыя.

 

и предасть тебе Господь Богъ в руце мое, и забию тебе, и отсеку главу твою, и дамъ днесь тела мертва полковъ Филистымскых зверемъ земным и птицамъ небеснымъ,

Калі Філістымлянін падняўся і пачаў падыходзіць і зьбліжацца дзеля сустрэчы з Давідам, Давід пасьпешліва пабег да строю насустрач Філістымляніну.

 

да разумееть вся земля, иже Богъ естъ во Израили, и да познаеть весь снемъ сей, яко не мечем ани оружиемъ спасаеть Господь Богъ,g Того убо естъ брань, и подасть васъ в руце наши».

І апусьціў Давід руку сваю ў торбу і дастаў адтуль камень, і шпурнуў з прашчы і пацэліў Філістымляніну ў лоб, так што камень упіўся ў лоб ягоны, і ён упаў тварам на зямлю.

 

Внегда же идяше Голиафъ и приближашеся къ Давыду, поспешилъ Давыдъ и бежалъ противу ему,

Так адолеў Давід Філістымляніна прашчаю і каменем, і падужаў Філістымляніна і забіў яго; а меча ня было ў руках у Давіда.

 

и вынял камень единъ з мошници и вложилъ до праще, и заточив, выверже и удари Голиафа в чело, аже увязъ камень в челе его, и паде на лице свое на землю.

Тады Давід падбег і, наступіўшы на Філістымляніна, узяў меч ягоны і дастаў яго з похваў, ударыў яго і адсек ім галаву ягоную; Філістымляне, убачыўшы, што асілак іхні памёр, пабеглі.

 

И победи Давыдъ Филистымлянина пращею и каменем, и забилъ его.

І падняліся мужчыны Ізраільскія і Юдэйскія, і закрычалі і гналі Філістымлян да ўваходу ў даліну і да брамы Акарона. І падалі бітыя Філістымляне па дарозе Шаарымскай, да Гэта і да Акарона.

 

И внегда не имеаше Давыдъ меча в рукахъ своих, прибежал къ Филистымлянину и, стоя над нимъ, вытягнулъ мечь его и отсече ему главу. Видевши же сия Филистымляне, яко умертвенъ естъ силный ихъ, побежаша вси.h

І вярнуліся сыны Ізраільскія з пагоні за Філістымлянамі і разрабавалі табар іхні.

 

Сынове же Ізраилеви и мужи Июдины, выскочивши ис становъ своих, кричали суть и гонили суть Филистымлянъ, аже пришли до долины и до вратъ града Аккарона; и падоша ранени Филистымляне на пути Саримъ даже до Етфа и до Аккарона.

І ўзяў Давід галаву Філістымляніна і занёс яе ў Ерусалім, а зброю ягоную паклаў у намёце сваім.

 

И навратившися сынове Ізраилеви, внегда прогнали суть Филистымлянъ, вниидоша въ станы ихъ.

Калі Саўл убачыў Давіда, які выходзіў супроць Філістымляніна, дык сказаў Авэніру, начальніку войска: Авэнір, чый сын гэты хлопец? Авэнір адказаў: хай жыве душа твая, цару; я ня ведаю.

 

И взялъ ест Давыдъ главу Голиафову и внесе ю въ Ерусалимъ. Зброю же его положил въ храме Божиемъ.

І сказаў цар: дык спытайся, чый сын гэты хлопец?

 

В то пак время, егда шолъ естъ Давыдъ противъ Голиафа, пытался Саулъ Авенера, воеводы своего, глаголя: «От коего колена естъ младенець сей?» И отвеща Авенеръ: «Жива ест душа твоя, царю, яко не вемъ».

А калі Давід вяртаўся пасьля пагібелі Філістымляніна, дык Авэнір узяў яго і прывёў да Саўла, і галава Філістымляніна была ў руцэ ў яго.

 

И рече царь: «Спытай ты, чий ест сынъ младенець сей».

І спытаўся ў яго Саўл: чый ты сын, хлопча? І адказаў Давід: сын раба твайго Ясэя зь Віфляема.

 

И внегда навратился Давыдъ, забивъ Голиафа, поя его Авенеръ-воевода и уведе и предъ Саула, главу Голиафову деръжащего у рукахъ своих.